Cần đổi mới mạnh mẽ tư duy, nhận thức về pháp luật trong kỷ nguyên mới

Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tú chủ trì hội thảo. (Ảnh: H.N)

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tú cho biết, Bộ Tư pháp được giao nhiệm vụ đặc biệt, xây dựng Đề án chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đây là một nhiệm vụ khó khăn và nhiều thách thức đặt ra trong bối cảnh mới, trong đó vấn đề lý luận là khó nhất.

Thứ trưởng Tư pháp cho biết, để xây dựng Đề án này, Bộ Tư pháp tổ chức nhiều hội thảo, lấy ý kiến đóng góp của các chuyên gia và đây chính là những kiến giải sâu sắc, gợi mở ra các "từ khóa" để ban soạn thảo phát triển, hoàn thiện Đề án.

Tại hội thảo sáng nay, các vấn đề lớn như đổi mới tư duy, nhận thức về pháp luật, hệ thống pháp luật và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới; giá trị cốt lõi của hệ thống pháp luật Việt Nam đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới; một số yêu cầu đặt ra đối với hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên phát triển mới.. đã được các chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật gợi mở...

Giáo sư, Tiến sĩ Võ Khánh Vinh, Nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới là nhiệm vụ chính trị-pháp lý có ý nghĩa chiến lược, trực tiếp phục vụ xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, đổi mới quản trị quốc gia, phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, kiểm soát quyền lực Nhà nước, thúc đẩy chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và bảo vệ lợi ích quốc gia-dân tộc.

Các đại biểu tham dự hội thảo. (Ảnh: H.N)

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới, pháp luật không thể chỉ được nhận thức như công cụ quản lý xã hội, mà phải được nhìn nhận rộng hơn như nền tảng thể chế, động lực phát triển, phương thức tổ chức quyền lực, cơ chế bảo vệ quyền, công cụ kiểm soát quyền lực và điều kiện bảo đảm cho phát triển nhanh, bền vững.

Từ đó, hệ thống pháp luật cũng không thể chỉ được hiểu là tập hợp các văn bản quy phạm pháp luật, mà phải được nhận diện như một chỉnh thể chính trị-pháp lý bao gồm giá trị, nguyên tắc, quy phạm, thiết chế, quy trình, cơ chế thực thi, dữ liệu pháp luật, văn hóa pháp luật và nguồn nhân lực pháp luật.

Vì vậy, theo Giáo sư, Tiến sĩ Võ Khánh Vinh, việc nghiên cứu những vấn đề lý luận cơ bản về hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới cần được triển khai theo hai tầng nội dung cơ bản: thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật và hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới; thứ hai, tập trung phân tích mô hình hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới. Đây là cơ sở nhận thức quan trọng để phục vụ xây dựng Đề án Chiến lược hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Giáo sư, Tiến sĩ Võ Khánh Vinh đặc biệt chú trọng đến đổi mới tư duy về pháp luật trong kỷ nguyên mới. Đó là phải chuyển mạnh từ tư duy “quản lý-kiểm soát” sang tư duy “kiến tạo-bảo vệ-thúc đẩy phát triển”; từ pháp luật phản ứng thụ động sang pháp luật có năng lực dự báo, dẫn dắt, thích ứng và quản trị rủi ro; từ pháp luật nặng về tiền kiểm, xin-cho sang pháp luật đề cao tự do, trách nhiệm, hậu kiểm hiệu quả và trách nhiệm giải trình; từ xây dựng pháp luật theo kinh nghiệm sang xây dựng pháp luật dựa trên bằng chứng, dữ liệu, đánh giá tác động và tham vấn thực chất.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Thế Liên, nguyên Thứ trưởng Thường trực Tư pháp, kỷ nguyên mới đặt ra những thách thức lớn, chưa có tiền lệ cho cải cách, xây dựng hệ thống pháp luật của nước ta. Khi hoàn thiện hệ thống pháp luật cần thể hiện và thực hiện quyền làm chủ của Nhân dân là giá trị cốt lõi định hướng cho việc cải cách, xây dựng hệ thống pháp luật Việt Nam ta hiện nay; Bảo đảm tính tối cao của Hiến pháp và tính hợp hiến trong đời sống xã hội; Bảo đảm quyền con người, quyền công dân; tính công bằng và bình đẳng trước pháp luật; thích ứng với kỷ nguyên số; sáng tạo để phát triển.

Giáo sư, Tiến sĩ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội XIII khẳng định, giải pháp có ý nghĩa quyết định để hoàn thiện hệ thống pháp luật trong kỷ nguyên mới đó là tiếp tục nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng đối với công tác xây dựng và hoàn thiện pháp luật.