Cần gì để bỏ hoàn toàn barie thu phí cao tốc?

Trong khi đó, tại các trạm thu phí cao tốc khác không còn barie đầu vào song vẫn duy trì barie đầu ra.

Thí điểm bỏ barie đầu ra

Từ đầu tháng 3/2026, 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư (các dự án thành phần thuộc tuyến cao tốc Bắc - Nam) đã chính thức thu phí gồm: Mai Sơn - QL45, QL45 - Nghi Sơn, Nghi Sơn - Diễn Châu, Vĩnh Hảo - Phan Thiết, Phan Thiết - Dầu Giây.

Thu phí tự động không dừng trên cao tốc Vĩnh Hảo - Phan Thiết.

Các tuyến áp dụng mô hình thu phí mới là thu phí liên tuyến, đầu vào thu phí không dừng (ETC) đa làn tự do (không có barie), đầu ra ETC đơn làn (có barie).

Cụ thể, tại các trạm thu phí đầu vào cao tốc không còn barie, chỉ còn giá long môn có gắn camera để ghi nhận điểm vào của phương tiện. Ở đầu ra vẫn duy trì barie để trừ tiền trong tài khoản thanh toán và kiểm soát xe không dán thẻ, không có tiền trong tài khoản.

Đáng chú ý, vừa qua Cục Đường bộ VN đã quyết định thí điểm mô hình thu phí đầu ra đa làn tự do tại trạm thu phí Mai Sơn thuộc cao tốc Mai Sơn - QL45.

Theo đó, tại đầu ra của trạm thu phí này (hướng các tỉnh phía Nam ra Hà Nội) không còn barie, chỉ có giá long môn treo thiết bị đọc thẻ và trừ tiền. Việc thí điểm nhằm có cơ sở chuyển sang giai đoạn tiếp theo của thu phí tự động không dừng.

Theo ông Hồ Trọng Vinh, Phó giám đốc Trung tâm Kỹ thuật và Công nghệ đường bộ, Cục Đường bộ VN, khác với hệ thống thu phí không dừng hiện nay, bên cạnh thẻ Etag, hệ thống được bố trí camera đọc thêm cả biển số xe và trừ tiền trong tài khoản thanh toán.

"Số lượng xe không thu được phí tại trạm Mai Sơn không nhiều so với tổng số xe qua trạm. Đối với các trường hợp không đủ điều kiện thu phí như xe không dán thẻ, không có tiền sẽ được truy thu khi chủ xe nạp tiền vào tài khoản thanh toán", ông Vinh cho biết.

Cần cơ chế để thu hồi nợ

Theo ông Vinh, sau khi thí điểm thành công có thể tính đến chuyển sang thu phí đa làn tự do đầu vào và đầu ra không có barie trên các tuyến cao tốc khác.

Thu phí tự động không dừng Mai Sơn thuộc cao tốc Mai Sơn - QL45.

Việc này sẽ mang lại nhiều lợi ích như giảm nhân lực vận hành, lưu thông của chủ phương tiện cũng nhanh hơn, tiết kiệm chi phí hơn do không còn barie tại trạm, không phải giảm tốc độ.

Tuy vậy, cần có cơ chế thu hồi nợ đối với các trường hợp trong tài khoản của chủ phương tiện không có tiền. Với các trường hợp không thu được cần có chế tài để xử lý.

Đồng tình, luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng, bỏ barie đầu ra cao tốc sẽ đảm bảo "thu phí không dừng" theo đúng nghĩa.

Tuy nhiên, vấn đề hiện nay là có những trường hợp lỗi thanh toán ở hệ thống hoặc tài khoản đã hết tiền thì đơn vị quản lý chưa có cơ chế để truy thu.

Theo ông Tô Nam Toàn, Trưởng phòng Khoa học, Công nghệ, Môi trường và Hợp tác quốc tế, Cục Đường bộ VN, về mặt kỹ thuật, việc nhân rộng mô hình bỏ barie đầu vào khi thu phí các tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư hoàn toàn khả thi.

"Tuy nhiên, đi cùng với thu phí đa làn tự do sẽ áp dụng hình thức trả tiền sau nên cần hoàn thiện chế tài xử lý các vấn đề liên quan cho hình thức này. Nếu không có hành lang pháp lý, sẽ chẳng khác nào "thả gà ra đuổi", khó thu được nợ", ông Toàn nói.

Nghiên cứu thêm chế tài

Góp ý về giải pháp, luật sư Đặng Văn Cường cho rằng, đối với những trường hợp không trả phí, đơn vị quản lý có thể đánh dấu, cảnh báo để truy thu lượt sau hoặc có thể liên hệ với chủ xe qua thiết bị điện tử để yêu cầu thanh toán. Hoặc có thể quy định các trạm khác, tuyến đường khác có thể truy thu, thu hộ.

Trường hợp cố tình trốn tránh không nộp phí thì sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính, bị cưỡng chế hành chính để truy thu số tiền phải nộp.

Theo ông Hồ Trọng Vinh, khác với các dự án BOT thường liên quan đến nhiều chủ thể hợp đồng, cao tốc do Nhà nước đầu tư sẽ thuận lợi khi triển khai cơ chế thu hồi nợ. Nếu chủ phương tiện chậm nộp sẽ được hệ thống lưu lại và truy thu sau.

Trường hợp cố tình không nộp có thể áp dụng các biện pháp như cấm xuất cảnh, tương tự hành vi trốn thuế. "Ở nhiều nước, sau 1 tháng chủ phương tiện không nộp tiền sẽ bị xử phạt", ông Vinh nói.

Trong khi đó, ông Tô Nam Toàn cho biết, một số chế tài như không cho đổi GPLX hay cảnh báo trên hệ thống đăng kiểm đã được tính đến nhưng chưa khả thi. Đơn vị đăng kiểm chỉ có vai trò thu hộ nên trách nhiệm không cao, chưa kể chu kỳ đăng kiểm xe kéo dài.

Tương tự như tỷ lệ nợ xấu trong ngành ngân hàng, trong thu phí không dừng, cần nghiên cứu xây dựng cơ chế theo hướng có thể cho phép tỷ lệ rủi ro nhất định.

Tỷ lệ này là các trường hợp bất khả kháng như chủ phương tiện cố tình trốn phí, xe bị cháy, chủ phương tiện không còn, doanh nghiệp vận tải phá sản… Các trường hợp này phải đưa vào diện nợ xấu, không thu được phí.

Chế tài này cũng giống ở Đài Loan, họ cho phép tỷ lệ 0,8% không thu được phí; cho phép chủ phương tiện được chậm trả trong thời gian 90 ngày. Trường hợp cố tình trốn tránh sẽ chuyển sang nợ xấu.