Cần khuôn khổ pháp lý rõ ràng, đồng bộ cho điện gió ngoài khơi
Tham dự phiên họp có các Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường: Tạ Đình Thi, Đỗ Đức Hồng Hà, Nguyễn Phương Tuấn, Nguyễn Thị Mai Phương; các Ủy viên là đại biểu Quốc hội (ĐBQH) hoạt động chuyên trách tại Ủy ban; đại diện một số Ủy ban của Quốc hội; Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài; lãnh đạo Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM); Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và các Bộ ngành liên quan.
Quang cảnh phiên họp
Phát biểu khai mạc phiên họp, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, điện lực là ngành hạ tầng kinh tế - kỹ thuật đặc biệt quan trọng, có vai trò nền tảng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và đời sống nhân dân.
Theo bà Nguyễn Thanh Hải, việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho ngành điện có ý nghĩa trực tiếp đối với bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới.
Luật Điện lực số 61/2024/QH15 mới có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. Tuy nhiên, sau khi luật được ban hành, nhiều chủ trương, định hướng mới của Đảng và các quy định pháp luật liên quan đã được ban hành, sửa đổi. Quá trình thực hiện cũng bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc liên quan đến quy hoạch, đầu tư xây dựng dự án điện lực, lựa chọn nhà đầu tư, cấp giấy phép hoạt động điện lực, điện gió ngoài khơi, cơ chế thị trường và giá điện.
Không để cơ chế đặc thù phát sinh rủi ro
Trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài cho biết, dự án Luật gồm 3 điều, trong đó kế thừa và sửa đổi chủ yếu 23 điều của Luật Điện lực hiện hành, tập trung vào quy định chung, quy hoạch và đầu tư dự án điện lực, năng lượng tái tạo, cấp giấy phép hoạt động điện lực, thị trường và vận hành hệ thống điện, mua bán điện, giá điện, bảo vệ công trình điện lực và an toàn điện. Dự thảo đồng thời bãi bỏ 3 điều và điều chỉnh một số từ, cụm từ nhằm bảo đảm thống nhất trong áp dụng pháp luật.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Trương Thanh Hoài trình bày tóm tắt Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực
Dự thảo cũng hướng tới đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và cải cách thủ tục hành chính. Theo đó, 3 thủ tục hành chính được đề xuất bãi bỏ, 1 thủ tục mới được bổ sung và 19 thủ tục hiện hành được sửa đổi, bổ sung, qua đó đơn giản hóa quy trình, tăng tính công khai, minh bạch và giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Ủy viên là ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Vương Quốc Thắng cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, nhằm thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, nhất là Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia; đồng thời tháo gỡ vướng mắc trong đầu tư, xây dựng, vận hành các dự án điện lực và cải cách thủ tục hành chính.
Tuy nhiên, Thường trực Ủy ban lưu ý Luật Điện lực mới có hiệu lực từ ngày 1/2/2025. Việc tiếp tục sửa đổi trong thời gian ngắn, khi chưa có nhiều thời gian tổ chức thi hành, tổng kết và đánh giá, có thể ảnh hưởng đến tính ổn định, minh bạch và khả năng dự báo của pháp luật.
Do đó, đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ và có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý, thực tiễn. Những chính sách mới, có tác động lớn cần được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa.
Đặc biệt, Thường trực Ủy ban đề nghị kiểm soát chặt chẽ việc thiết kế và trao thẩm quyền thực hiện các cơ chế đặc thù, ưu tiên, ngoại lệ, trường hợp không đấu thầu, hỗ trợ giá, bảo đảm và chia sẻ rủi ro. Các cơ chế này phải được quy định công khai, minh bạch về căn cứ, đối tượng, điều kiện, tiêu chí, thẩm quyền và trách nhiệm giải trình, qua đó phòng ngừa lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ và cơ chế “xin - cho”.
Điện gió ngoài khơi cần khuôn khổ pháp lý rõ ràng, đồng bộ
Tại phiên thẩm tra, các đại biểu tập trung vào những nội dung lớn của dự thảo, trong đó có nguyên tắc áp dụng pháp luật, cơ chế đặc thù trong đầu tư dự án điện lực, giá điện, phát triển nguồn điện mới, thị trường điện, cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và các quy định chuyển tiếp.
Đáng chú ý, vấn đề thu hút đầu tư và nâng cao hiệu quả khai thác các nguồn điện hiện có được đặt ra từ góc độ doanh nghiệp.
Ông Phan Tử Giang, Phó Tổng giám đốc PETROVIETNAM: Cần có cơ chế huy động hợp lý đối với các nhà máy điện đã được đầu tư bằng nguồn vốn Nhà nước
Tham gia góp ý vào dự thảo Luật, ông Phan Tử Giang, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), cho biết Tập đoàn đã nhiều lần góp ý dự thảo Luật, tập trung vào cơ chế khai thác hiệu quả nguồn điện hiện có, thu hút đầu tư và bảo đảm phát triển hệ thống điện.
Theo ông Phan Tử Giang, cần có cơ chế huy động hợp lý đối với các nhà máy điện đã được đầu tư bằng nguồn vốn Nhà nước. Thực tế, có nhà máy được đầu tư từ năm 2007 nhưng tỷ lệ huy động trong năm vừa qua chỉ khoảng 28%.
Việc ưu tiên nguồn điện giá rẻ là cần thiết, song nếu thiếu cơ chế phù hợp có thể dẫn đến tình trạng có thời điểm dư thừa điện nhưng có thời điểm khi nhu cầu tăng lại không huy động được nguồn điện đã đầu tư.
Về đầu tư, ông Phan Tử Giang đề nghị các cơ chế trong dự thảo phải thực chất, linh hoạt hơn, nhất là bảo đảm đầu ra cho các dự án điện. Một số dự án chưa ký được hợp đồng mua bán điện đang gặp khó khăn trong thu xếp vốn, qua đó hạn chế khả năng huy động nguồn lực ngoài Nhà nước.
Đối với các dự án điện trọng điểm, ông đề nghị tính đến cơ chế vốn đặc thù, nhất là trong bối cảnh các tổ chức tài chính quốc tế hạn chế tài trợ đối với một số dự án điện than. Với các dự án quy mô hàng tỷ USD, việc sử dụng hoàn toàn vốn Nhà nước cũng cần được cân nhắc trên cơ sở hiệu quả sử dụng vốn.
Đối với điện hạt nhân, ông đề nghị mở rộng hợp tác quốc tế nhưng vẫn bảo đảm vai trò chủ đạo và quyền kiểm soát cần thiết của Nhà nước.
Một trong những nội dung được ông Phan Tử Giang đặc biệt lưu ý là điện gió ngoài khơi.
Theo ông, dù lĩnh vực này đã được đề cập trong Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và các nghị quyết của Bộ Chính trị, một số cơ chế triển khai vẫn chưa đủ rõ ràng. Do đó, cần xây dựng cơ chế quản lý đồng bộ, minh bạch, có thể nghiên cứu mô hình quản lý tương tự lĩnh vực dầu khí.
Ông Phan Tử Giang cho rằng, nếu tiếp tục giao Chính phủ quy định các cơ chế đặc thù, quá trình xây dựng nghị định có thể kéo dài, nhất là đối với những vấn đề quan trọng như lựa chọn nhà đầu tư và giao dự án.
Vì vậy, những nguyên tắc cốt lõi cần được quy định rõ ngay trong Luật, đồng thời bảo đảm yêu cầu về an ninh biển đảo và quản lý tài nguyên quốc gia.
Trường hợp chưa thể đưa đầy đủ các quy định cần thiết về điện gió ngoài khơi vào Luật Điện lực, cần nghiên cứu một khuôn khổ pháp lý phù hợp, có thể xem xét xây dựng đạo luật riêng về khai thác tài nguyên ngoài khơi, tạo cơ sở triển khai dự án và huy động sự tham gia của nhiều thành phần kinh tế.
Hoàn thiện Luật để khơi thông nguồn lực
Tại phiên họp, các đại biểu cũng tập trung góp ý về cơ chế giá điện và giá dịch vụ về điện, phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới, phân cấp, phân quyền và cơ chế kiểm tra, giám sát sau phân cấp.
Bà Nguyễn Thanh Hải - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường kết luận phiên họp
Kết luận phiên họp, bà Nguyễn Thanh Hải - Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cho biết, các đại biểu cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng, tháo gỡ vướng mắc thực tiễn, khơi thông nguồn lực đầu tư, phát triển đồng bộ nguồn và lưới điện, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.
Trên cơ sở các ý kiến tại phiên thẩm tra, bà Nguyễn Thanh Hải đề nghị Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo - nghiêm túc nghiên cứu, tiếp thu, giải trình đầy đủ; tiếp tục rà soát dự thảo Luật và hồ sơ, nhất là các cơ chế đặc thù, chính sách có phạm vi tác động lớn và những nội dung còn có ý kiến khác nhau.
Thường trực Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường cũng sẽ tiếp tục tổng hợp ý kiến của các cơ quan của Quốc hội, bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp và kết quả khảo sát, hội thảo để hoàn thiện Báo cáo thẩm tra sơ bộ, làm cơ sở báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.
