Cần luật hóa cơ chế giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì rà soát điểm nghẽn, đề xuất cơ chế, chính sách về thị trường khoa học và công nghệ

Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là con đường phát triển của đất nước, với mục tiêu đến năm 2030: năng suất nhân tố tổng hợp đóng góp trên 55% vào tăng trưởng kinh tế, kinh phí nghiên cứu và phát triển đạt 2% GDP.

Để đạt được các mục tiêu này, thị trường khoa học và công nghệ trong nước phải thực sự vận hành thực chất, cần phải có bên bán sẵn sàng đưa công nghệ ra giao dịch, bên mua có động lực và năng lực tiếp nhận, và có cơ quan giữ vai trò điều hành dẫn dắt.

ĐBQH Vũ Hồng Quân (Gia Lai). Ảnh: Quang Khánh

Trước hết, tôi bày tỏ thống nhất với Điều 4 của dự thảo Luật: luật hóa cơ chế bảo đảm thống nhất với Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đồng thời tiếp tục khẳng định vai trò dẫn dắt phát triển thị trường của Bộ Khoa học và Công nghệ tại khoản 2 Điều 41 và khoản 2 Điều 54.

Tuy nhiên, việc giao vai trò mới chỉ là bước khởi đầu; hệ thống pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện các công cụ đi kèm để vai trò đó được thực hiện đầy đủ trên thực tế. Trên cơ sở rà soát pháp luật hiện hành, tôi xin kiến nghị các nhóm giải pháp, tương ứng với những điều kiện của thị trường, như sau:

Thứ nhất: tạo điều kiện để bên bán sẵn sàng đưa công nghệ ra giao dịch

Rào cản lớn nhất từ phía cung hiện nay là lo ngại bị quy trách nhiệm làm thất thoát tài sản nhà nước, khi định giá kết quả nghiên cứu. Pháp luật hiện hành đã có quy định chấp nhận rủi ro trong hoạt động nghiên cứu, nhưng khâu định giá, chuyển nhượng vẫn chịu đầy đủ chế độ trách nhiệm theo pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Kinh nghiệm cho thấy, vấn đề này có thể xử lý bằng một nguyên tắc: kết quả nghiên cứu được chuyển nhượng qua sàn giao dịch công khai hoặc đấu giá thì người quyết định được miễn trừ trách nhiệm về mức giá, với điều kiện thực hiện đúng quy trình và không vụ lợi. Tôi kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, bổ sung nguyên tắc này vào pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thứ hai: tạo động lực và năng lực tiếp nhận công nghệ cho bên mua

Ba công cụ then chốt sau cần được nghiên cứu, hoàn thiện.

Một là, ưu đãi thuế đối với thu nhập từ chuyển giao công nghệ trong nước, gắn với điều kiện hợp đồng được đăng ký; cơ chế này vừa tạo động lực giao dịch, vừa cung cấp dữ liệu để Nhà nước đo lường được quy mô thị trường.

Hai là, xây dựng cơ chế đặt hàng đổi mới sáng tạo trong hoạt động mua sắm công, để khu vực công trở thành khách hàng đầu tiên của công nghệ trong nước.

Ba là, hoàn thiện khung pháp lý về định giá, nhận thế chấp, góp vốn bằng tài sản trí tuệ, giúp doanh nghiệp công nghệ tiếp cận nguồn vốn.

Cả ba nội dung đều thuộc pháp luật về thuế, đấu thầu và tín dụng, vượt thẩm quyền của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Chính vì vậy, để bảo đảm để Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện được vai trò dẫn dắt, đề nghị bổ sung tại Điều 54 hoặc Điều 55 của Luật một cơ chế, giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì rà soát các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách; chủ trì đề xuất cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; các Bộ, cơ quan có liên quan có trách nhiệm phối hợp, xử lý theo thẩm quyền; trường hợp vượt thẩm quyền hoặc còn ý kiến khác nhau, Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp, báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định hoặc trình Quốc hội theo thẩm quyền.

Kết quả xử lý được thể hiện thành một mục riêng trong báo cáo hằng năm của Chính phủ trước Quốc hội về thực hiện chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, với thẩm quyền được luật hóa tại dự thảo Luật, Bộ Khoa học và Công nghệ có thể triển khai ngay việc xây dựng, ban hành chương trình xúc tiến xuất khẩu công nghệ trong các lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh như công nghệ nông nghiệp, chế biến và giải pháp số, nhằm từng bước cân bằng cán cân công nghệ hiện nghiêng về nhập khẩu. Đây sẽ là minh chứng thực tiễn đầu tiên cho hiệu quả của cơ chế phân quyền được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp này.

Để thị trường công nghệ đủ sức hiện thực hóa các mục tiêu của Nghị quyết 57, không chỉ cần thêm một sàn giao dịch, mà quan trọng hơn là có bên bán sẵn sàng giao dịch, bên mua đủ động lực và năng lực tiếp nhận, và một cơ quan được trao vai trò dẫn dắt cùng đầy đủ công cụ để thực hiện vai trò đó.