Động lực phát triển vùng biên giới phía nam

Hạ tầng số được đầu tư đồng bộ tại xã biên giới Bù Gia Mập, thành phố Đồng Nai. (Ảnh: NHẤT SƠN)

Qua đó, giúp các địa phương từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển, tạo nền tảng để vùng biên giới phát triển nhanh và bền vững.

Đồng bộ hạ tầng số

Thành phố Đồng Nai có gần 259km đường biên giới, với tám xã, hơn 145.000 nhân khẩu tiếp giáp nước bạn Campuchia, kinh tế chủ yếu dựa vào nông, lâm nghiệp, trong khi địa bàn rộng, dân cư phân tán.

Do đó, phát triển hạ tầng số được xác định là một trong những giải pháp quan trọng để tạo động lực phát triển kinh tế-xã hội, đồng thời phục vụ quốc phòng-an ninh.

Đến nay, Đồng Nai có 6.587 trạm thu, phát sóng di động, trong đó tuyến biên giới đã xây dựng hơn 50 trạm thu, bảo đảm phủ sóng hơn 96% số đồn biên phòng và khoảng 90% khu vực có dân cư.

Theo Giám đốc Trung tâm VNPT khu vực Lộc Ninh Nguyễn Tấn Viện, đơn vị đang quản lý hơn 130 trạm thu, phát sóng ở khu vực biên giới; trong đó, có 13 trạm dọc tuyến đường tuần tra biên giới.

Lực lượng Bộ đội Biên phòng cửa khẩu quốc tế Hoa Lư (xã Lộc Thạnh, thành phố Đồng Nai) hướng dẫn công dân làm thủ tục xuất cảnh trên môi trường số. (Ảnh: NHẤT SƠN)

Tỉnh biên giới Tây Ninh cũng không ngừng đẩy mạnh việc phát triển hạ tầng và nguồn nhân lực số.

Địa phương đã đầu tư phủ sóng 5G tại 19 xã biên giới; đồng thời, triển khai xây dựng chính quyền số, kinh tế số, xã hội số, hướng tới xây dựng hải quan số và biên giới thông minh.

Mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 50% số đồn biên phòng cửa khẩu hoàn thành chuyển đổi số, từng bước hình thành tuyến biên giới thông minh, hiện đại.

Tại bàn tiếp nhận hồ sơ dịch vụ công, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã biên giới Tân Hồng, tỉnh Đồng Tháp, anh Nguyễn Tấn Thanh, cán bộ phụ trách lĩnh vực văn hóa-xã hội cho biết, anh thường xuyên hỗ trợ người cao tuổi thực hiện các thao tác trên hệ thống, sau đó hướng dẫn kiểm tra và ký hồ sơ.

Chị Nguyễn Thị Ngân Hà, ấp Phước Hưng (xã Phước Chỉ, tỉnh Tây Ninh) vui mừng chia sẻ: Nhiều thủ tục được giải quyết theo mô hình “bốn tại chỗ”, gồm tiếp nhận, thẩm định, phê duyệt và trả kết quả ngay tại trung tâm phục vụ hành chính công. Nhờ đó, mọi thủ tục đều gần gũi, thuận tiện, giúp người dân có thêm thời gian sản xuất, chăm lo gia đình.

Phát triển nhân lực số

Hạ tầng số chỉ phát huy hiệu quả khi cán bộ và người dân có khả năng sử dụng công nghệ. Đây cũng là một trong những điểm nghẽn lớn đối với chuyển đổi số ở khu vực biên giới, nơi trình độ ứng dụng công nghệ của người dân còn chưa đồng đều, nhất là người trung niên và cao tuổi.

Theo đó, các địa phương vùng biên xác định, xây dựng “công dân số” trước khi phát triển “chính quyền số” và “xã hội số”.

Phương pháp được triển khai theo hướng “cuốn chiếu”, lựa chọn mỗi gia đình ít nhất một người có khả năng tiếp cận công nghệ để được hướng dẫn, sau đó hỗ trợ lại các thành viên khác.

Cùng với đó, vai trò của cán bộ, đảng viên, đoàn viên, hội viên được phát huy thông qua các mô hình tổ phụ nữ chuyển đổi số, tổ nông dân chuyển đổi số, chi hội cựu chiến binh và lực lượng thanh niên.

Cụ thể, tại Tân Hồng, Hội Liên hiệp Phụ nữ xã đã tổ chức tập huấn kỹ năng số, thành lập các tổ phụ nữ gắn với tổ tự quản, kết nối Zalo giữa các hộ gia đình để truyền tải thông tin chính thống; đồng thời, cùng với lực lượng biên phòng, công an tuyên truyền trực tiếp tại các điểm dân cư.

Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Tân Hồng Nguyễn Thị Ngọc Tuyền cho biết: “Mục tiêu là giúp chị em nâng cao kỹ năng sử dụng công nghệ, nhận diện các nguy cơ lừa đảo trên không gian mạng và chủ động tiếp cận những thông tin chính thống. Qua đó, chuyển đổi số không chỉ dừng ở việc sử dụng dịch vụ công mà còn góp phần bảo vệ người dân trong môi trường số”.

Bù Gia Mập là xã biên giới đặc biệt khó khăn của Đồng Nai với 75% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số.

Nhờ sự vào cuộc quyết liệt, bền bỉ của hệ thống chính trị cũng như Tổ công nghệ số cộng đồng nên từng bước thay đổi thói quen trong giải quyết thủ tục hành chính.

Ông Điểu Khên ở thôn Bù Nga, xã Bù Gia Mập cho biết: “Từ chỗ e ngại sử dụng điện thoại thông minh, nhiều người đã có thể tự thực hiện hoặc được hỗ trợ hoàn thành thủ tục hành chính trực tuyến, giảm thời gian và chi phí đi lại”.

Động lực mới nơi biên cương

Tại Cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (Tây Ninh), Hoa Lư (Đồng Nai), Thường Phước (Đồng Tháp)…, nơi có lưu lượng phương tiện, hàng hóa lớn trên tuyến biên giới, hơn 99% số hồ sơ hải quan được xử lý trên môi trường điện tử.

Doanh nghiệp có thể khai báo, nộp hồ sơ và hoàn thành thủ tục từ xa thông qua hệ thống trực tuyến và chữ ký số.

Theo Phó Chi cục trưởng Hải quan Khu vực XVII Nguyễn Văn Khánh, xây dựng hải quan số, hải quan thông minh là yêu cầu tất yếu trong tiến trình hiện đại hóa ngành Hải quan.

Thời gian tới, đơn vị tiếp tục kết nối cơ sở dữ liệu, nghiên cứu ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản trị rủi ro, hoàn thiện mô hình quản lý theo chuỗi, vừa tạo thuận lợi thương mại, vừa nâng cao hiệu quả phòng, chống buôn lậu, gian lận thương mại và vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới.

Bên cạnh đó, môi trường số cũng đóng góp không nhỏ trong phát triển sinh kế của người dân vùng biên, tăng thu nhập cho gia đình, góp phần phát triển kinh tế-xã hội địa phương.

Điển hình như chị Dương Thị Hồng Chuyên, ngụ xã Tân Hộ Cơ (Đồng Tháp) vươn lên khá giàu với nghề sản xuất cá khô, lạp xưởng cá lóc, lạp xưởng cua cho biết: Các lớp tập huấn, bồi dưỡng về khởi nghiệp do Hội Phụ nữ tỉnh đã giúp tôi có ý tưởng kinh doanh, phân tích thị trường, thiết kế bao bì, nhãn mác và ứng dụng thiết bị, công nghệ vào sản xuất…

Từ đó, tôi đã sản xuất nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP (3 sao), tiêu thụ tại nhiều tỉnh, thành phố trong cả nước, với sản lượng trung bình một tấn/tháng, doanh thu khoảng 120 triệu đồng, tạo việc làm cho khoảng 10 lao động địa phương, với mức thu nhập trung bình 250.000 đồng/người/ngày.

Tháng 4/2026, Đại đội Huấn luyện, Tiểu đoàn Huấn luyện cơ động, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Đồng Tháp triển khai mô hình “Đặc sản số vùng biên”.

Mô hình tập trung hướng dẫn người dân sử dụng điện thoại thông minh để chụp ảnh, quay video, xây dựng nội dung quảng bá, tạo và quản lý gian hàng trên các nền tảng thương mại điện tử, livestream bán hàng, chăm sóc khách hàng.

Đại úy Hà Văn Thương, tác giả mô hình cho biết: “Việc hướng dẫn được thực hiện theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, kết hợp lý thuyết với thực hành để người dân có thể áp dụng ngay vào sản xuất, kinh doanh, không chỉ mở rộng đầu ra cho sản phẩm mà còn góp phần nâng cao kỹ năng số, tạo sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế tại khu vực biên giới”.

Chuyển đổi số đang mở ra không gian phát triển mới cho các địa phương. Khi công nghệ từng bước đi vào đời sống, khoảng cách phát triển dần được thu hẹp, giao thương được mở rộng, quốc phòng-an ninh được củng cố, góp phần xây dựng tuyến biên giới hiện đại, an toàn và phát triển bền vững.