Cần thể chế hóa quan điểm quan tâm, tạo điều kiện phát triển văn hóa đọc

Quang cảnh Hội nghị.

Bà Bùi Thu Hằng, Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thư viện và Bảo tàng thuộc Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn- Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Dự thảo Luật vẫn còn quy định về quản lý hoạt động xuất bản truyền thống, trong khi các lĩnh vực phát triển rất nhanh chóng cần kiểm soát chặt chẽ như: trí tuệ nhân tạo; dữ liệu số; học liệu điện tử; xuất bản phục vụ giáo dục và đào tạo đang trở thành xu hướng chủ đạo. Vì vậy, đề xuất Dự thảo Luật có các chính sách riêng về vấn đề xuất bản số, dữ liệu số trong giáo dục, đào tạo và AI trong hoạt động xuất bản.

Khoản 15, Điều 1 của Dự thảo Luật đã bổ sung khuôn khổ pháp lý về ứng dụng AI và các công nghệ số trong hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, nội dung trong dự thảo Luật chưa thống nhất logic với quy định kỹ thuật tại điều luật chuyên ngành về việc đảm bảo nghĩa vụ minh bạch và trách nhiệm đối với nội dung do AI hỗ trợ tạo ra. Vì vậy, đề xuất bổ sung thêm một điểm trong khoản 5 quy định “Xuất bản phẩm có sử dụng AI để tạo lập hoặc chỉnh sửa nội dung ở mức độ đáng kể phải được công khai thông tin về việc sử dụng AI; người đứng tên tác giả và nhà xuất bản vẫn chịu trách nhiệm cuối cùng về tính chính xác, hợp pháp của nội dung”.

Bà Phạm Thu Hằng đề nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch nghiên cứu bổ sung hoặc giao Chính phủ quy định chi tiết quy định nguyên tắc nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành về: Tôn trọng quyền tác giả; quyền liên quan; quyền đối với cơ sở dữ liệu số.

Từ thực tiễn công tác quản lý nhà nước về xuất bản, bà Phạm Thị Yến, Phó Phòng Báo chí - Xuất bản, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và làm rõ các thuật ngữ chuyên ngành, đặc biệt là các khái niệm liên quan đến môi trường số, môi trường mạng và không gian mạng, nhằm bảo đảm sự thống nhất trong nhận thức và áp dụng pháp luật.

Bà Phạm Thị Yến cũng đề nghị Ban Soạn thảo cần làm rõ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản với tư cách là công cụ tư tưởng, văn hóa quan trọng và vì thế được hưởng những cơ chế, chính sách ưu đãi cụ thể nào của Đảng và Nhà nước. Xuất bản cũng là một trong 10 lĩnh vực thuộc công nghiệp văn hóa, vì vậy, cần làm rõ mối liên kết của xuất bản với các ngành nghề khác; đồng thời xác định đầu vào của ngành xuất bản gồm những yếu tố nào để quá trình hoạt động sản xuất, kinh doanh có thể tạo ra sản phẩm có giá trị và mang lại hiệu quả kinh tế.

Bên cạnh đó, hoạt động xuất bản còn có chức năng bồi đắp tri thức, nên cơ quan soạn thảo cần làm rõ hơn vai trò của xuất bản với tư cách là công cụ, phương tiện quan trọng của ngành giáo dục, có tác động trực tiếp đến học sinh, sinh viên. Dự thảo Luật cũng cần thể hiện rõ các điều kiện để doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất bản, in và phát hành có thể tham gia thị trường một cách bình đẳng, công khai, minh bạch và cạnh tranh lành mạnh trong bối cảnh kinh tế số và công nghệ số phát triển mạnh mẽ hiện nay.

Ông Lâm Quang Hiếu, Hội Xuất bản Việt Nam, phát biểu tại Hội nghị.

Quan tâm đến vấn đề thể chế hóa tạo điều kiện cho sự phát triển văn hóa đọc, ông Lâm Quang Hiếu, Hội Xuất bản Việt Nam chia sẻ mô hình Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh và Không gian văn hóa đọc của Thành phố sau hơn 10 năm triển khai đã được đánh giá cao ở trong nước và quốc tế. Vì vậy, đại diện Hội Xuất bản Việt Nam đề xuất Dự thảo Luật có 1 điều, khoản riêng về văn hóa đọc, phát triển, tạo điều kiện, hỗ trợ văn hóa đọc; thể chế hóa bằng những điều khoản hỗ trợ cho mô hình đường sách và các mô hình phát triển không gian văn hóa đọc.

Cùng quan điểm, ông Lê Hoàng, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng, Dự thảo Luật chưa thể hiện hết tinh thần, thể chế hóa nội dung Chỉ thị 04 (Chỉ thị số 04-CT/TW của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới), nhất là trong vấn đề phát triển văn hóa đọc, nguyên tắc “lấy người đọc làm trung tâm, làm mục tiêu của hoạt động xuất bản”; đề xuất bổ sung điều khoản độc lập quy định về phát triển văn hóa đọc; hình thành các thiết chế phát triển không gian văn hóa đọc; cơ chế triển khai hiệu quả tiết đọc sách trong nhà trường.