Cần thêm cơ chế để thu hút đầu tư

Toàn cảnh Hội thảo

Ngày 27.8, Trường Đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức hội thảo khoa học “Thực trạng và giải pháp thúc đẩy xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa trên địa bàn tỉnh Tây Ninh”. Hội thảo nằm trong khuôn khổ Đề án “Xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045”.

Hội thảo tập trung đánh giá thực trạng huy động nguồn lực xã hội cho văn hóa tại Tây Ninh, nhận diện những kết quả, hạn chế và nguyên nhân, qua đó đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách, thu hút đầu tư và phát huy các nguồn lực ngoài ngân sách.

Theo TS. Nguyễn Hồ Phong, Chủ nhiệm đề án, đại diện nhóm nghiên cứu, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 28/2026/QH16 của Quốc hội về phát triển văn hóa Việt Nam đã khẳng định văn hóa là động lực nội sinh quan trọng thúc đẩy phát triển bền vững đất nước; đồng thời Đảng và Nhà nước cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc hoàn thiện thể chế nhằm khơi thông, thu hút tối đa các nguồn lực xã hội hóa cho sự nghiệp phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh đó, tỉnh Tây Ninh xây dựng và công bố Đề án “Xã hội hóa trong lĩnh vực văn hóa trên địa bàn tỉnh Tây Ninh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045” nhằm hiện thực hóa các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển văn hóa, đồng thời tạo nguồn lực tổng thể để thúc đẩy sự phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội của tỉnh theo hướng bền vững.

Du lịch văn hóa là lĩnh vực thu hút vốn xã hội hóa mạnh

Qua khảo sát, nhóm nghiên cứu đánh giá giai đoạn 2019 - 2026, xã hội hóa văn hóa tại Tây Ninh đạt một số kết quả tích cực, nhất là trong phát triển hạ tầng du lịch và các hoạt động truyền thông, quảng bá. Tuy nhiên, nguồn vốn xã hội hóa còn phân bố chưa đồng đều, tập trung nhiều vào du lịch tâm linh; thiết chế văn hóa cơ sở, nhất là tại vùng sâu, vùng xa, còn chậm đổi mới.

TS. Nguyễn Hồ Phong phát biểu tại Hội thảo

Trong lĩnh vực xây dựng cơ sở vật chất văn hóa, giai đoạn 2019 - 2025, nguồn lực ngoài ngân sách đã góp phần phát triển một số công trình, hạ tầng văn hóa. Dù vậy, tỷ trọng vốn xã hội hóa trong tổng vốn đầu tư vẫn hạn chế, đặc biệt đối với các công trình văn hóa trọng điểm cấp tỉnh.

Tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa và biên giới, việc thu hút tư nhân còn khó khăn do hiệu quả tài chính thấp. Nhiều thiết chế văn hóa vẫn phụ thuộc vào ngân sách nhà nước. Việc quản lý, vận hành và khai thác một số công trình chưa đạt hiệu quả, trong đó có những thiết chế, trụ sở dôi dư sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính.

Đáng chú ý, du lịch văn hóa được xác định là lĩnh vực có kết quả xã hội hóa nổi bật. Năm 2025, vốn ngoài ngân sách đầu tư vào du lịch chiếm khoảng 70% tổng vốn đầu tư phát triển du lịch toàn tỉnh. Trong quý I năm 2026, nguồn vốn tư nhân tiếp tục chiếm khoảng 67%.

Tuy nhiên, dòng vốn lớn hiện chủ yếu tập trung tại Khu du lịch Quốc gia Núi Bà Đen. Nhiều tài nguyên du lịch văn hóa, lịch sử và sinh thái khác chưa thu hút được nhà đầu tư chiến lược tương xứng, trong khi tỉnh còn thiếu khách sạn, khu nghỉ dưỡng 4 - 5 sao, dịch vụ vui chơi giải trí về đêm, ẩm thực cao cấp và các chương trình nghệ thuật quy mô lớn.

Nhóm nghiên cứu cho rằng, sự tập trung vốn vào một số điểm đến có thể làm giảm tính cân bằng của hệ sinh thái du lịch, hạn chế khả năng kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách.

Cần chính sách đủ sức thu hút nhà đầu tư

Ở lĩnh vực đào tạo nhân lực văn hóa, khu vực tư nhân, đặc biệt là các doanh nghiệp du lịch và dịch vụ giải trí đã chủ động tuyển dụng và tổ chức đào tạo tại chỗ. Một số doanh nghiệp lớn trên địa bàn đầu tư cho đào tạo nghiệp vụ, ngoại ngữ, kỹ năng phục vụ, qua đó góp phần nâng chất lượng nhân lực và giảm áp lực cho ngân sách.

Ngược lại, xã hội hóa đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ tại các cơ quan quản lý và đơn vị sự nghiệp văn hóa công lập còn hạn chế. Theo nhóm nghiên cứu, nguyên nhân chủ yếu là hoạt động này có tính công ích cao, khả năng sinh lời trực tiếp thấp, chưa tạo động lực đủ lớn để doanh nghiệp tư nhân tham gia.

Trong tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, nguồn lực xã hội đã góp phần duy trì hoạt động của các thiết chế văn hóa cơ sở, các câu lạc bộ, lễ hội và dịch vụ giải trí. Đến tháng 6.2026, toàn tỉnh có 316 câu lạc bộ Đờn ca tài tử, 552 câu lạc bộ, đội, nhóm văn hóa - văn nghệ, 527 tụ điểm, dịch vụ phục vụ sinh hoạt hát cho nhau nghe và 326 cơ sở kinh doanh karaoke.

Các lễ hội truyền thống cũng huy động được nguồn lực cộng đồng. Tuy nhiên, nguồn vốn chủ yếu vẫn tập trung vào lễ hội tín ngưỡng, du lịch tâm linh, trong khi các hoạt động nghệ thuật chuyên nghiệp, chương trình biểu diễn chất lượng cao chưa thu hút được nhiều nhà đầu tư.

Các đại biểu tham dự Hội thảo

PGS.TS. Phan Quốc Anh, nguyên Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Ninh Thuận cho rằng, xã hội hóa không nên được hiểu đơn thuần là kêu gọi đầu tư ngoài nhà nước mà cần được nhìn nhận là quá trình hợp tác giữa Nhà nước và doanh nghiệp để phát triển văn hóa toàn diện.

“Đẩy mạnh xã hội hóa lĩnh vực văn hóa thành công sẽ góp phần thúc đẩy công nghiệp văn hóa, qua đó đóng góp vào tăng trưởng kinh tế và hình thành hệ sinh thái phát triển công nghiệp văn hóa”, PGS. TS. Phan Quốc Anh nhận định.

Theo ông, Tây Ninh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển văn hóa, du lịch và công nghiệp văn hóa. Tỉnh cần bám sát các quy định pháp luật để tạo điểm tựa cho xã hội hóa, đồng thời mạnh dạn áp dụng phương thức đối tác công - tư (PPP), thu hút các nhà đầu tư chiến lược có quy mô vốn lớn.

PGS. TS. Phan Quốc Anh cũng đề nghị Tây Ninh khai thác hiệu quả hơn tài nguyên văn hóa, nhất là hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, phát triển du lịch và kinh tế đêm tại các điểm đến lớn nhằm kéo dài thời gian lưu trú của du khách.

Từ thực tiễn địa phương, ThS. Lê Thị Hồng Kết, Phó Giám đốc Sở VHTTDL tỉnh Tây Ninh cho biết, Tây Ninh, Long An trước đây và các địa phương sau sắp xếp đã triển khai nhiều giải pháp thu hút xã hội hóa văn hóa, đạt một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, chính sách vẫn cần tiếp tục được hoàn thiện để tạo động lực thu hút đầu tư ngoài nhà nước.

Theo bà, “cần tháo gỡ các điểm nghẽn về chính sách xã hội hóa lĩnh vực văn hóa và có chính sách đồng bộ hơn, tạo đòn bẩy để thu hút đầu tư ngoài nhà nước”.

Để phát huy nguồn lực xã hội trong giai đoạn mới, các đại biểu đề nghị Tây Ninh tiếp tục hoàn thiện chính sách ưu đãi đặc thù, tạo môi trường đầu tư minh bạch và thuận lợi; ưu tiên thu hút vốn vào thiết chế văn hóa cơ sở, chuyển đổi số, du lịch văn hóa và các sản phẩm có khả năng tạo giá trị gia tăng.

Cùng với đó, tỉnh cần tiếp tục hoàn thiện hạ tầng giao thông, hạ tầng số, tăng cường hợp tác công - tư và xây dựng quan hệ hợp tác dài hạn với doanh nghiệp. Việc nghiên cứu khoa học cũng được xác định là cơ sở quan trọng để đánh giá đúng thực trạng và xây dựng chính sách phù hợp.

Theo TS. Nguyễn Hồ Phong, các tham luận tại hội thảo cung cấp thêm dữ liệu, thông tin và góc nhìn thực tiễn để nhóm nghiên cứu hoàn thiện Đề án. Đồng thời, những ý kiến tại hội thảo cũng gợi mở các vấn đề rộng hơn về xây dựng, phát triển ngành văn hóa Tây Ninh trong giai đoạn mới.