Căng mình giữa nắng nóng kỷ lục: Hệ thống điện quốc gia vượt qua 'bài kiểm tra' lớn

Đằng sau kết quả đó là một câu chuyện về năng lực quản trị hệ thống, sự chủ động trong điều hành và tầm quan trọng ngày càng lớn của an ninh năng lượng trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Hệ thống điện miền Bắc vào trạng thái căng thẳng kỷ lục

Đợt nắng nóng cuối tháng 5 cho thấy, các kỷ lục phụ tải được thiết lập liên tiếp với tốc độ tăng rất nhanh. Ngày 23-5, công suất cực đại toàn hệ thống đạt 53.512MW, tăng lên 57.120MW vào ngày 25-5 và tiếp tục xác lập mức cao nhất 58.103MW lúc 13 giờ 40 phút ngày 26-5, cao hơn khoảng 5,7% so với mức đỉnh của năm 2025.

Đến ngày 27-5, hệ thống điện quốc gia tiếp tục ghi nhận kỷ lục mới về sản lượng điện tiêu thụ. Công suất cực đại đạt 58.039MW vào lúc 13 giờ 40 phút, gần tương đương mức kỷ lục của ngày 26-5 và cao hơn 5,6% so với mức cao nhất năm 2025. Đặc biệt, sản lượng điện tiêu thụ trong ngày đạt 1,217 tỷ kWh, vượt 9,5% so với kỷ lục của năm 2025.

So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện toàn quốc tăng 16,2%, trong khi công suất cực đại tăng 15,3%, cho thấy nhu cầu sử dụng điện đang gia tăng mạnh trên phạm vi cả nước.

Công nhân Công ty Điện lực Lạng Sơn căng mình trong nắng nóng sửa chữa hệ thống điện. Ảnh: EVNNPC

Số liệu của Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện Quốc gia (NSMO) cũng cho biết, áp lực lớn nhất về cung cấp điện tập trung ở miền Bắc. Chỉ trong 4 ngày, công suất cực đại của khu vực này tăng từ 26.595MW (24-5) lên 29.966MW (27-5), tương đương tăng hơn 3.300MW. Sản lượng điện tiêu thụ cũng lập kỷ lục 631 triệu kWh, chiếm tới 51,9% tổng sản lượng điện toàn quốc trong ngày 27-5. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng điện miền Bắc ngày 27-5 cao hơn 25,7% và công suất cực đại cao hơn 27,5%. Những con số này cho thấy hệ thống điện miền Bắc đang phải đáp ứng tốc độ tăng trưởng phụ tải rất cao trong thời gian ngắn, vượt xa quy luật phụ tải thông thường của hệ thống điện.

Một dấu hiệu khác cho thấy mức độ căng thẳng của hệ thống là việc phụ tải ngày cuối tuần không giảm như quy luật nhiều năm qua. Thông thường, nhu cầu điện vào thứ Bảy và Chủ nhật chỉ đạt khoảng 80-85% so với ngày làm việc. Tuy nhiên, ngày 24-5, dù rơi vào thứ Bảy, hệ thống điện miền Bắc vẫn ghi nhận mức tiêu thụ cao bất thường và thiết lập kỷ lục mới. Điều này phản ánh nhu cầu sử dụng điện cho sinh hoạt, đặc biệt là làm mát, đã vượt xa tác động giảm tải từ hoạt động sản xuất kinh doanh.

Đáng lo ngại hơn, đỉnh phụ tải không còn tập trung vào ban ngày mà chuyển mạnh sang khung giờ tối từ 20 giờ đến 23 giờ. Đây là thời điểm điện mặt trời không còn khả năng phát điện, nhiều hồ thủy điện nhỏ suy giảm nguồn nước và hệ thống phải dựa chủ yếu vào các nguồn điện nền có chi phí cao hơn.

Công nhân Công ty Điện lực Hưng Yên "xuyên đêm" giữ dòng điện sáng. Ảnh: EVNNPC

Áp lực không chỉ nằm ở phía nguồn điện mà còn ở hệ thống truyền tải. Khi công suất truyền tải tăng cao trong điều kiện nhiệt độ môi trường khắc nghiệt, các thiết bị như máy biến áp, đường dây và hệ thống đóng cắt đều phải làm việc gần giới hạn kỹ thuật. Chỉ cần xảy ra một sự cố cục bộ cũng có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến khả năng cung cấp điện cho các khu vực phụ tải lớn.

Tuy nhiên, vượt qua thử thách của đợt nắng nóng đầu mùa hè, hệ thống điện quốc gia vẫn duy trì vận hành an toàn, ổn định và liên tục. Đây là kết quả của sự chủ động trong công tác chuẩn bị nguồn điện, điều độ hệ thống và vận hành lưới điện của ngành điện.

Điều hành chủ động, dự báo nhận diện rủi ro sớm

Điểm nổi bật trong đợt cao điểm vừa qua là sự chủ động trong điều hành của Bộ Công Thương, theo đó, NSMO cùng các đơn vị ngành điện đã triển khai đồng thời nhiều giải pháp từ nguồn điện, lưới điện đến quản lý phụ tải.

Các hồ thủy điện lớn được vận hành theo chiến lược giữ nước để dành cho những thời điểm căng thẳng nhất. Nguồn điện LNG được tối ưu hóa nhằm tăng khả năng đáp ứng phụ tải. Các công tác sửa chữa chưa thực sự cấp bách được tạm hoãn để bảo đảm tối đa công suất khả dụng của hệ thống.

Song song với đó là hàng loạt giải pháp điều độ hiện đại. Nếu trước đây công tác điều độ điện chủ yếu phản ứng trước diễn biến thực tế, thì nay hệ thống đang chuyển mạnh sang mô hình dự báo, nhận diện sớm rủi ro và hành động trước khi sự cố xuất hiện. Đó là bước tiến quan trọng trong quản trị hạ tầng năng lượng hiện đại.

Một trong những điểm sáng của đợt cao điểm vận hành điện vừa qua là hiệu quả của chương trình điều chỉnh phụ tải (DR). Hàng trăm doanh nghiệp lớn tại miền Bắc đã tham gia dịch chuyển hoặc cắt giảm một phần phụ tải trong giờ cao điểm. Quan trọng hơn, giải pháp này gần như không đòi hỏi đầu tư xây dựng mới, không phát thải và có thể triển khai ngay lập tức khi cần thiết.

An ninh năng lượng không còn là câu chuyện của riêng ngành điện

Giữ được dòng điện trong những ngày "bão lửa" không chỉ là thành công của ngành điện. Đó là thước đo cho sức chống chịu của nền kinh tế và năng lực quản trị quốc gia trong một thời đại mà năng lượng ngày càng trở thành yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Dù vậy, các chuyên gia nhận định rằng những kỷ lục vừa qua mới chỉ là phép thử đầu tiên của mùa khô năm 2026. Khi nền kinh tế hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, nếu xuất hiện các đợt nắng nóng kéo dài hơn trong các tháng 6 và 7, áp lực lên hệ thống điện, đặc biệt tại miền Bắc, sẽ còn gia tăng. Điều này đòi hỏi ngành điện tiếp tục duy trì trạng thái sẵn sàng cao nhất; các địa phương cần tham gia sâu hơn vào quản lý nhu cầu điện.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần chủ động tối ưu quy trình sản xuất, dịch chuyển phụ tải khỏi giờ cao điểm. Người dân cần hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm và hiệu quả. Mỗi kW giờ được tiết kiệm đúng lúc không chỉ giúp giảm hóa đơn điện mà còn góp phần giảm áp lực cho toàn bộ hệ thống.

Nhiệt độ ngoài hiện trường được ghi nhận lên tới gần 60°C, nhưng người thợ điện vẫn bám trụ trên từng vị trí công tác để bảo đảm dòng điện vận hành an toàn, ổn định.

Trước áp lực phụ tải tăng cao, Bộ Công Thương đã chỉ đạo NSMO và các đơn vị điện lực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bảo đảm cung ứng điện an toàn, ổn định trong mùa cao điểm nắng nóng.

Theo đó, ngành điện đang tập trung nâng cao khả dụng của hệ thống truyền tải và phân phối điện, đặc biệt đối với các công trình cấp điện cho miền Bắc như nâng công suất máy biến áp AT1 Hòa Bình, đưa vào vận hành MBA AT1 T500 Phố Nối và AT7 T220 Hà Đông.

Đối với nguồn thủy điện, các hồ chứa được vận hành linh hoạt, ưu tiên tích nước và phát điện vào khung giờ cao điểm tối. Với nhiệt điện than, các tổ máy khả dụng được huy động tối đa nhằm tăng dự phòng cho hệ thống. Trong khi đó, các nguồn điện khí và nhiệt điện dầu cũng được huy động linh hoạt. Một số nguồn điện dầu giá thành cao như Ô Môn I, Thủ Đức, Cần Thơ cũng được huy động để bảo đảm an toàn cung ứng điện.

Đáng chú ý, nhằm phù hợp với đặc tính phụ tải mùa hè, NSMO đã đề xuất áp dụng khung giờ cao điểm, thấp điểm và bình thường mới ngay trong tháng 6-2026 để điều tiết nhu cầu sử dụng điện, đặc biệt trong khung giờ từ 17 giờ 30 phút đến 22 giờ 30 phút.

Theo Quyết định số 924/QĐ-TTg ngày 24-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ, Ngày toàn dân tiết kiệm, chống lãng phí năm 2026 sẽ được tổ chức trên phạm vi toàn quốc vào hôm nay (ngày 31-5), với chủ đề “Tiết kiệm năng lượng, thịnh vượng tương lai”.

Với sự chung tay của toàn xã hội, tinh thần tiết kiệm năng lượng sẽ trở thành thói quen thường xuyên, góp phần xây dựng một tương lai thịnh vượng, an toàn năng lượng và phát triển bền vững cho đất nước.