Căng thẳng Mỹ - Iran leo thang

Trang Gulf News ngày 21/4 cho biết Lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ đã đổ bộ và kiểm soát tàu M/T Tifani, một tàu chở dầu thô cực lớn (VLCC) dài 330m, khi phương tiện này đang di chuyển tại Ấn Độ Dương.

Dù treo cờ Botswana, phía Mỹ định danh đây là tàu "không quốc tịch".

Mỹ tăng cường chiến dịch Cơn thịnh nộ kinh tế

Dữ liệu từ Marine Traffic ghi nhận lộ trình của con tàu như sau: băng qua Dondra Head vào ngày 19/4 và tiến vào vùng biển Đông Nam Á vào ngày 20/4. Ngay sau đó, lực lượng Thủy quân Lục chiến Mỹ đã thực hiện việc đổ bộ và kiểm tra phương tiện. Được biết, con tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu thô.

Giới chức quốc phòng Mỹ đang cân nhắc việc kéo tàu về nước hoặc bàn giao cho bên thứ ba trong những ngày tới.

Mỹ chặn bắt tàu chở dầu liên quan Iran Bộ Chiến tranh Mỹ cho biết trong ngày 21/4, lực lượng Mỹ đã tiến hành kiểm tra và chặn bắt đối với tàu chở dầu M/T Tifani, tàu không mang quốc tịch và đang bị trừng phạt. Quá trình chặn bắt không xảy ra sự cố. Bộ này nhấn mạnh sẽ tiếp tục thực thi pháp luật hàng hải trên phạm vi toàn cầu nhằm ngăn chặn những tàu bị trừng phạt cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran.

Trước đó, ngày 19/4, tàu khu trục USS Spruance đã chặn đứng tàu container TOUSKA treo cờ Iran. Tổng thống Donald Trump xác nhận lực lượng Mỹ đã tiếp quản phương tiện để kiểm tra hàng hóa do nghi ngờ vận chuyển vật liệu liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo.

Sự việc này đánh dấu một bước ngoặt quan trọng khi Mỹ mở rộng áp lực hàng hải ra ngoài phạm vi Trung Đông, vươn tới khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Điều này khẳng định một phương thức thực thi lệnh trừng phạt mang tính chất toàn cầu.

Việc Mỹ can thiệp trực tiếp tại các vùng biển xa cho thấy các mạng lưới này không còn an toàn trước sự giám sát quốc tế, làm suy yếu khả năng hoạt động của các đội tàu ngầm.

Mỹ có quyền hợp pháp để phong tỏa toàn cầu với Iran?

Cùng ngày, Mỹ cũng đã ban hành trừng phạt mới với lại Iran ngay trước thềm các cuộc đàm phán tiềm năng, nhắm vào 14 cá nhân và thực thể bị cáo buộc hỗ trợ Iran thu mua thành phần vũ khí. Các lệnh trừng phạt này làm nổi bật nỗ lực của Tổng thống Trump trong việc gia tăng áp lực tài chính lên Iran.

Iran dọa phá hủy ngành dầu khí Vùng Vịnh

Đại sứ Iran Amir Saeid Iravani đã gửi thư lên Hội đồng Bảo an và Tổng thư ký Liên Hợp Quốc để phản đối việc Mỹ bắt giữ tàu chở hàng Touska, đồng thời yêu cầu Washington phải trả tự do cho phương tiện này ngay lập tức.

Ông khẳng định việc chiếm tàu mang "bản chất cướp biển" và là một sự leo thang nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến an ninh hàng hải quốc tế.

Iran cáo buộc đây là hành vi vi phạm rõ ràng và nghiêm trọng thỏa thuận ngừng bắn đạt được ngày 8/4, đồng thời coi đây là một hành động gây hấn quân sự. Động thái bất hợp pháp này gây mất an toàn cho các tuyến đường vận chuyển huyết mạch tại khu vực.

Ngày 21/4, Thiếu tướng Majid Mousavi, Tư lệnh Lực lượng Không gian vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), khẳng định các hành động leo thang của Mỹ là một "sai lầm" chiến lược.

Iran tuyên bố sẽ hủy diệt các cơ sở dầu khí tại Vùng Vịnh nếu bất kỳ quốc gia nào cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ hoặc căn cứ quân sự để làm bàn đạp tấn công vào Iran.

Các hoạt động này diễn ra ngay cả khi Tổng thống Trump tuyên bố gia hạn lệnh ngừng mong manh. Washington khẳng định sẽ duy trì lệnh phong tỏa toàn diện và truy quét mọi mạng lưới vận tải bị nghi ngờ cung cấp hỗ trợ vật chất cho Iran, từ dầu mỏ đến thiết bị điện tử quân sự, ở bất cứ nơi nào chúng hoạt động.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters.

Mỹ công bố video binh sĩ nhắm mục tiêu, cảnh báo tàu gần cảng Iran CENTCOM đã công bố video ghi hình ngày 20/4 cho thấy binh sĩ Mỹ trên trực thăng theo dõi thời gian thực và dùng súng máy phát cảnh báo một tàu hàng khi di chuyển gần các cảng Iran, buộc tàu phải quay đầu.

Nghi ngờ về đàm phán

Tổng thống Mỹ cho biết các cuộc tấn công sẽ được tạm hoãn cho đến khi các nhà lãnh đạo Iran "đưa ra được một đề xuất thống nhất" để chấm dứt chiến tranh. Động thái này diễn ra vào thứ Ba theo yêu cầu của các nhà trung gian Pakistan. Lệnh ngừng bắn trước đó dự kiến sẽ hết hạn vào thứ Tư.

"Tôi đã chỉ thị cho quân đội tiếp tục lệnh Phong tỏa và duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu về mọi mặt", ông Trump nói.

Theo Al Jazeera, lệnh ngừng bắn sẽ được kéo dài cho đến khi đề xuất của Iran được trình lên và các cuộc thảo luận kết thúc. Tuyên bố này cho thấy sự gia hạn là không có thời hạn cụ thể, ít nhất là từ phía Mỹ.

Tổng thống Trump cho rằng chính phủ Iran đang "rạn nứt nghiêm trọng" và việc gia hạn là theo yêu cầu của Thống chế Asim Munir và Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif để các nhà lãnh đạo Iran có thể thống nhất lập trường.

Ông Mohammadi đánh giá tuyên bố gia hạn lệnh ngừng bắn của Tổng thống Mỹ Donald Trump là động thái “không có ý nghĩa”, Tehran nên đáp trả bằng biện pháp quân sự, theo CNN.

Ông Araghchi đã bày tỏ sự hoài nghi về số phận của các cuộc đàm phán tại Pakistan: "Phong tỏa các cảng của Iran là một hành động chiến tranh và do đó vi phạm lệnh ngừng bắn. Tấn công một tàu thương mại và bắt giữ thủy thủ đoàn làm con tin là một hành vi vi phạm thậm chí còn lớn hơn. Iran biết cách vô hiệu hóa các hạn chế, cách bảo vệ lợi ích của mình và cách chống lại sự bắt nạt".

Trong khi đó, Thủ tướng Shehbaz Sharif bày tỏ lòng biết ơn đối với Trump vì đã đồng ý kéo dài thỏa thuận ngừng bắn, đồng thời khẳng định Islamabad sẽ tiếp tục thúc đẩy một giải pháp thương lượng.

Cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động từ ngày 28/2 đã khiến nhiều quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng, bao gồm cả Lãnh đạo tối cao Ali Khamenei. Con trai ông, Mojtaba Khamenei, đã lên thay thế vị trí tuy nhiên đến nay vẫn chưa xuất hiện trước công chúng.

Mặc dù Trump khẳng định nội bộ Iran đang rạn nứt, các phóng viên của Al Jazeera tại Tehran cho rằng đây là một sự "hiểu lầm", vì ban lãnh đạo mới dưới thời Mojtaba Khamenei là một đội ngũ đã làm việc cùng nhau trong 15 năm qua và hiện đang nắm giữ các trung tâm ra quyết định.

Các yêu cầu cốt lõi của Mỹ để chấm dứt chiến tranh đang áp lực lên Iran gồm: Đóng cửa hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran. Hạn chế sản xuất tên lửa. Chấm dứt hỗ trợ cho các đồng minh khu vực như Hezbollah và Hamas. Mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Phía Iran nêu rõ lập trường khẳng định quyền làm giàu uranium cho mục đích dân sự. Từ chối sử dụng năng lực quân sự và các liên minh khu vực làm nhượng bộ. Không cho phép chuyển lượng uranium đã làm giàu ở mức độ cao ra khỏi đất nước.

Barbara Slavin, chuyên gia tại Stimson Center, nhận định rằng việc gia hạn này là cách để ông Trump "che đậy sự lúng túng" khi các cuộc đàm phán đang bế tắc và Iran đang tìm thấy đòn bẩy mới thông qua việc kiểm soát eo biển Hormuz.