Căng thẳng ngoại giao Nam Phi - Ghana leo thang do vấn đề nhập cư

Biểu tình phản đối tình trạng nhập cư bất hợp pháp tại Duban, Nam Phi ngày 1/7/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo phóng viên TTXVN tại Nam Phi, người phát ngôn của Tổng thống, ông Vincent Magwenya, cho biết Bộ Hợp tác và Quan hệ Quốc tế đã nêu trực tiếp mối quan ngại với Cao ủy Ghana, cáo buộc các quan chức nước này lan truyền thông tin sai lệch về tình hình tại Nam Phi.

Những chỉ trích trực diện hiếm thấy này xuất hiện sau nhiều tuần căng thẳng do các cuộc biểu tình bài ngoại diễn ra tại Nam Phi, việc Ghana hỗ trợ công dân về nước, và những tin đồn chưa được kiểm chứng về việc Tổng thống Cyril Ramaphosa bị khước từ đề nghị thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới thủ đô Accra. Nam Phi lo ngại những sự kiện trong nước có thể ảnh hưởng đến vị thế ngoại giao và lợi ích thương mại ở những nơi khác tại châu Phi.

Phát biểu tại Tòa nhà Tổng thống trong tuần này, ông Magwenya khẳng định Phủ Tổng thống đã nhận thấy "một chiến dịch có chủ ý" trong hai tháng qua nhằm biến Nam Phi thành "một quốc gia bị bài xích". Ông Magwenya cũng hối thúc giới chức Ghana cần xác minh thông tin với các quan chức Nam Phi trước khi đưa ra các tuyên bố công khai.

Pretoria và Accra vốn duy trì mối quan hệ lịch sử gắn bó tốt đẹp từ thời kỳ Nam Phi đấu tranh chống chế độ apartheid. Ủy ban Hỗn hợp hai quốc gia luôn được xem là cơ chế then chốt để giải quyết các vướng mắc, do đó, việc căng thẳng leo thang đang đánh dấu một nốt trầm đáng chú ý trong quan hệ giữa hai đầu tàu kinh tế của khu vực miền Nam và Tây Phi.

Trong thời gian gần đây, sự bùng phát của các phong trào tự phát chống người nhập cư như "Operation Dudula" tiếp tục làm gia tăng sức ép đối với Chính phủ Nam Phi trong việc siết chặt kiểm soát biên giới. Tình trạng này đồng thời gây quan ngại sâu sắc cho các quốc gia có đông công dân sinh sống và làm việc tại đây, đặc biệt là Zimbabwe, Nigeria và Ghana.

Cảnh sát Nam Phi ngày 17/7 cho biết đã bắt giữ 69 đối tượng sau khi một cuộc biểu tình mang tính bài ngoại tại thị trấn Jeffreys Bay, tỉnh Eastern Cape, biến thành các vụ cướp bóc và bạo lực nghiêm trọng.

Theo báo cáo của cơ quan cảnh sát, vụ việc xảy ra khi một nhóm có tên gọi "March and March" tổ chức biểu tình yêu cầu người nhập cư rời khỏi khu vực. Tuy nhiên, tình hình nhanh chóng mất kiểm soát khi các phần tử quá khích tấn công, cướp phá ít nhất 23 cửa hàng tạp hóa. Một số công dân nước ngoài đã bị thương, trong đó có một người phải nhập viện cấp cứu. Trước tình hình căng thẳng, lực lượng an ninh đã phải sơ tán nhiều người nước ngoài đến các địa điểm trú ẩn tạm thời để đảm bảo tính mạng. Cảnh sát địa phương cho biết dù tình hình hiện đã được kiểm soát một phần, các đơn vị cảnh sát tăng cường vẫn đang duy trì hiện diện để đề phòng các vụ đụng độ tái phát.

Làn sóng bài ngoại tại Nam Phi đang diễn biến phức tạp trong nhiều tuần qua. Tại tỉnh Gauteng - nơi có thủ đô Pretoria và trung tâm kinh tế Johannesburg - nhiều nhóm đám đông mang theo hung khí đã đi từng nhà, đe dọa và yêu cầu người nhập cư phải rời đi, với cáo buộc họ chiếm dụng cơ hội việc làm và gây áp lực lên các dịch vụ công. Theo thống kê từ các chính phủ châu Phi đang thực hiện chiến dịch hồi hương công dân, gần 150.000 người nước ngoài đã rời khỏi Nam Phi trong thời gian gần đây do lo ngại về an ninh. Tính đến ngày 8/7, Chính phủ Nam Phi xác nhận đã bắt giữ khoảng 350 người vì các hành vi bất hợp pháp, đe dọa và kích động bạo lực.