Canh bạc của Elon Musk trong thương vụ hợp nhất SpaceX và xAI

Giám đốc điều hành SpaceX, tỷ phú công nghệ Elon Musk. Ảnh: AFP/TTXVN

Theo Financial Times ngày 3/2, thương vụ hợp nhất đã đưa nhà sản xuất tên lửa lớn nhất thế giới kết hợp với một start-up AI đang thua lỗ nặng, đồng thời gộp cả nền tảng mạng xã hội X vào cùng cấu trúc. Ông Musk cho biết bước đi này nhằm phục vụ các tham vọng dài hạn như đưa trung tâm dữ liệu lên không gian, xây nhà máy trên Mặt trăng và hướng tới mục tiêu định cư trên sao Hỏa.

Những người ủng hộ cho rằng sự kết hợp này tận dụng được lợi thế độc nhất của Musk: tên lửa có khả năng tái sử dụng, mạng vệ tinh Starlink, dữ liệu người dùng khổng lồ từ X và các mô hình AI của xAI. Họ cho rằng đây là một bước tích hợp theo chiều dọc, trong bối cảnh AI ngày càng phụ thuộc vào năng lượng và hạ tầng tính toán.

Ngược lại, giới chỉ trích coi đây là một biện pháp tài chính mang tính “kỹ thuật”, trong đó Musk dùng SpaceX, doanh nghiệp đang tạo ra dòng tiền mạnh, để chống đỡ cho xAI, công ty đang đốt khoảng 1 tỷ USD mỗi tháng. Một nhà đầu tư xAI thừa nhận các mức định giá hiện nay không dựa trên các chỉ số tài chính truyền thống, mà chủ yếu phản ánh niềm tin vào cá nhân ông Musk.

SpaceX từng đầu tư 2 tỷ USD vào xAI hồi mùa hè năm ngoái, làm dấy lên đồn đoán về khả năng sáp nhập. Tuy vậy, nhiều cổ đông cho biết họ bị bất ngờ trước tốc độ hoàn tất thương vụ, khi các cuộc đàm phán chính thức chỉ mới rò rỉ trong thời gian ngắn.

Theo kế hoạch, SpaceX sẽ mua xAI với mức định giá 250 tỷ USD, tương đương vòng gọi vốn gần nhất của công ty AI này. Cổ phiếu xAI sẽ được hoán đổi sang cổ phiếu SpaceX theo tỷ lệ xấp xỉ 7:1. Ông Musk đồng thời nâng định giá SpaceX lên 1.000 tỷ USD, cao hơn khoảng 200 tỷ USD so với mức định giá trong đợt bán cổ phần thứ cấp hồi cuối năm ngoái, với lý do doanh thu Starlink tăng mạnh.

Ông Musk sẽ trực tiếp điều hành thực thể hợp nhất. Giao dịch dự kiến hoàn tất vào giữa tháng 3/2026 và các nhà đầu tư xAI có quyền rút vốn thay vì chuyển đổi cổ phần.

Ban lãnh đạo SpaceX cũng xác nhận kế hoạch phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào tháng 6, thời điểm ông Musk cho là “phù hợp về mặt thiên văn”. Đợt IPO này có thể huy động tới 50 tỷ USD, vượt kỷ lục 29 tỷ USD của Saudi Aramco năm 2019.

Nhiều nhà đầu tư tin rằng yếu tố then chốt không phải chiêm tinh, mà là cuộc đua với các đối thủ AI như OpenAI và Anthropic. Cả hai đều đang cân nhắc IPO trong năm nay và hiện sở hữu các mô hình AI tiên tiến hơn xAI. Giới ngân hàng lo ngại thị trường khó có thể hấp thụ cùng lúc ba đợt chào bán quy mô lớn, khiến lợi thế nghiêng về bên đi trước.

Một bộ phận cổ đông SpaceX lo ngại việc gánh thêm xAI, công ty thua lỗ nặng, có thể làm phức tạp quá trình IPO. Để tài trợ cho thương vụ, SpaceX sẽ phát hành thêm 250 tỷ USD cổ phần mới, qua đó làm pha loãng tỷ lệ sở hữu hiện hữu. Tuy nhiên, do ông Musk nắm quyền kiểm soát cả hai doanh nghiệp nên khả năng phản đối gần như không đáng kể.

SpaceX cho biết doanh thu hàng năm đã đạt 16 tỷ USD, nhờ vị thế gần như độc quyền trong phóng tên lửa thương mại và số lượng thuê bao Starlink tăng nhanh. Công ty cũng đang xin phép cơ quan quản lý để triển khai tới 1 triệu vệ tinh, nhằm xây dựng một hệ thống “trung tâm dữ liệu quỹ đạo”.

Ngược lại, doanh thu của xAI năm ngoái chỉ ở mức vài trăm triệu USD, trong khi công ty cảnh báo có thể đã chi hơn 10 tỷ USD trong năm 2025 để mua chip và xây dựng các trung tâm dữ liệu AI quy mô lớn.

Một số nhà đầu tư nhận định thương vụ này mang lại lợi ích lớn hơn cho cổ đông xAI, bởi nếu đứng độc lập, công ty khó cạnh tranh với các đối thủ đang thống trị thị trường tiêu dùng và doanh nghiệp. Theo họ, ông Musk gần như không có lựa chọn nào khác ngoài việc hợp nhất.

Giới đầu tư hiện còn đồn đoán về khả năng sáp nhập tiếp với Tesla, sau khi hãng xe điện này công bố khoản đầu tư 2 tỷ USD vào xAI và chuyển hướng chiến lược mạnh hơn sang AI và robot hình người.

Thương vụ SpaceX - xAI tiếp tục phản ánh phong cách quen thuộc của ông Musk, đó là kết hợp tham vọng công nghệ, quyền kiểm soát tuyệt đối và niềm tin rằng quy mô cuối cùng sẽ chiến thắng. Với Elon Musk, đây không chỉ là một canh bạc tài chính, mà còn là bước đi nhằm hiện thực hóa tầm nhìn “đưa ý thức nhân loại vươn ra các vì sao”.

Hải Trần/Báo Tin tức và Dân tộc