Cảnh báo nguy cơ tự gây thương tích ở người trẻ liên quan đến mạng xã hội

Mạng xã hội có thể làm gia tăng nguy cơ tự gây thương tích

Chiều 14-9, tại tọa đàm “Tác động của mạng xã hội đến hành vi tự gây thương tích ở người trẻ tuổi”, bác sĩ Nguyễn Việt Hà, Viện Sức khỏe tâm thần (Bệnh viện Bạch Mai), cho biết, một nữ sinh 15 tuổi, học lớp 10, được gia đình đưa đến viện sau khi phát hiện nhiều vết rạch ở cẳng tay. Theo gia đình, nữ sinh M.A. thường gặp khó khăn trong việc hòa đồng, kết nối với tập thể. Khi bước vào lớp 10, em phải đối mặt với áp lực học tập gia tăng cùng những khó khăn trong giao tiếp với cha mẹ, từ đó dần thu mình và tìm kiếm sự đồng cảm trên mạng xã hội.

Bác sĩ tư vấn cho một nữ bệnh nhân tại Viện Sức khỏe tâm thần. Ảnh: NGỌC DUNG

Ban đầu, nữ sinh sử dụng mạng xã hội để giải trí nhưng sau đó thường xuyên tiếp xúc với các nội dung về nỗi buồn, sự cô đơn và tự gây thương tích. Việc sử dụng mạng xã hội kéo dài từ tối đến 2-3 giờ sáng, cùng với tình trạng bị bắt nạt trên trang confession của trường - nơi học sinh có thể đăng bài ẩn danh và mâu thuẫn với cha mẹ, sức khỏe tâm thần của em có dấu hiệu suy giảm.

Hành vi tự gây thương tích lặp lại mỗi khi nữ sinh này căng thẳng. M.A. còn chia sẻ hình ảnh vết thương trong một nhóm kín và nhận được những lời đồng cảm. Theo bác sĩ, sự tương tác này có thể khiến trẻ cảm thấy được đồng cảm nhưng đồng thời củng cố nhận thức sai lệch về hành vi tự gây thương tích.

Nữ sinh dần xuất hiện các biểu hiện như buồn chán, dễ cáu gắt, mệt mỏi, giảm tập trung, ăn uống kém, mất ngủ và học tập sa sút. Khi gia đình phát hiện hành vi tự gây thương tích và nhận thấy những thay đổi rõ rệt về tâm lý, em được đưa đến Viện Sức khỏe tâm thần thăm khám.

Các bác sĩ chẩn đoán em bị trầm cảm, kèm hành vi tự gây thương tích và điều trị bằng thuốc kết hợp liệu pháp tâm lý.

Sau nhiều tháng điều trị nội trú và ngoại trú, tình trạng của em được cải thiện. Bệnh nhân từng bước kiểm soát thời lượng, nội dung sử dụng mạng xã hội và thay thế hành vi tự gây thương tích bằng những cách điều hòa cảm xúc lành mạnh hơn.

Cha mẹ cần đồng hành, nhận diện sớm dấu hiệu bất thường

Bác sĩ Ngô Văn Tuất, Trưởng phòng Điều trị Rối loạn loạn thần và y học tự sát (Viện Sức khỏe tâm thần) cho biết, hành vi tự gây tổn thương không tự sát (NSSI) thường khởi phát ở tuổi vị thành niên, thậm chí có trường hợp từ lớp 5-6.

Các bác sĩ nói về hành vi tự gây thương tích và nguy cơ đối với người trẻ. Ảnh: NGỌC DUNG.

Mạng xã hội không phải nguyên nhân duy nhất nhưng có thể là một yếu tố liên quan thông qua việc phơi nhiễm nội dung tiêu cực, so sánh xã hội, lây lan hành vi và rối loạn giấc ngủ.

Theo bác sĩ Tuất, loại nội dung và cách thức tương tác có thể quan trọng hơn tổng thời gian sử dụng. Vì vậy, thay vì chỉ cấm đoán, cha mẹ cần thống nhất với trẻ về thời gian, nội dung sử dụng mạng xã hội và hạn chế việc sử dụng vào ban đêm.

“Cha mẹ cần đồng hành thay vì chỉ giám sát hoặc cấm đoán”, bác sĩ Tuất nói, đồng thời khuyến cáo gia đình tăng các yếu tố bảo vệ trẻ như hoạt động thể chất, vui chơi ngoài trời, giao tiếp trực tiếp và chia sẻ trong gia đình.

Bên cạnh đó, cha mẹ cần lưu ý cách trẻ tiếp xúc với nội dung trên mạng xã hội. Bác sĩ Nguyễn Thành Long, Bộ môn Tâm thần (Trường Đại học Y Hà Nội) cho biết, một số nghiên cứu ghi nhận khoảng 60%-70% trẻ tiếp xúc với thông tin liên quan đến tự gây thương tích trên mạng xã hội không phải do chủ động tìm kiếm mà qua nội dung được thuật toán đề xuất. Việc tiếp xúc thụ động với những nội dung này có thể khơi gợi sự tò mò ở trẻ vị thành niên.

Các hội nhóm kín, nơi trẻ chia sẻ trải nghiệm về tự gây thương tích, cũng có thể tạo cảm giác được đồng cảm nhưng đồng thời củng cố nhận thức sai lệch về hành vi này.

Bác sĩ Nguyễn Thành Long khuyến cáo về thời gian sử dụng mạng xã hội ở người trẻ. Video: NGỌC DUNG

Theo bác sĩ Long, cha mẹ cần chú ý những thay đổi bất thường của trẻ như thức khuya, thay đổi thói quen sinh hoạt, thu mình, ít giao tiếp, dễ cáu gắt, buồn chán hoặc thay đổi cách ăn mặc theo hướng che kín cơ thể. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy trẻ đang gặp vấn đề về tâm lý và cần được quan tâm, hỗ trợ.

Các chuyên gia lưu ý, hành vi tự gây tổn thương không tự sát không nhằm mục đích kết thúc cuộc sống nhưng là yếu tố nguy cơ quan trọng đối với hành vi tự sát về sau.

Khi trẻ có biểu hiện tự gây thương tích hoặc thay đổi rõ rệt về cảm xúc, giấc ngủ, ăn uống, học tập, gia đình nên chủ động đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa tâm thần để được đánh giá và hỗ trợ kịp thời.