Ngân hàng áp dụng AI phải tuân thủ quy định an toàn mới
Từ ngày 15/11/2026, quy định về an toàn và quản lý rủi ro AI trong ngành ngân hàng chính thức có hiệu lực, với lộ trình chuyển tiếp cho một số yêu cầu.
Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã ban hành Thông tư số 53/2026/TT-NHNN ngày 30/9/2026, quy định về an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai đối với việc ứng dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) trong ngành ngân hàng. Văn bản chính thức có hiệu lực từ ngày 15/11/2026, đánh dấu bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý đối với việc sử dụng AI trong các hoạt động nghiệp vụ tài chính, ngân hàng.
Thông tư điều chỉnh việc ứng dụng AI để ra quyết định hoặc hỗ trợ ra quyết định trong hoạt động nghiệp vụ cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Đối tượng áp dụng không chỉ gồm các tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài mà còn có tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán, dịch vụ Tiền di động, công ty thông tin tín dụng và một số đơn vị khác thuộc lĩnh vực ngân hàng.
Một trong những nội dung đáng chú ý là yêu cầu kiểm soát rủi ro trước khi đưa hệ thống AI vào vận hành chính thức. Theo Điều 22, các đơn vị phải lập hồ sơ liên quan đến hệ thống và báo cáo cấp có thẩm quyền nội bộ để quyết định việc triển khai.
Hồ sơ phải có kết quả phân loại rủi ro, kiểm tra an ninh mạng, đánh giá mô hình, kế hoạch vận hành an toàn, phương án ứng phó sự cố và điều kiện dừng, khôi phục hệ thống. Đối với những hệ thống có mức độ rủi ro cao, đơn vị còn phải thực hiện các yêu cầu đánh giá tác động và đánh giá sự phù hợp theo quy định.

Việc ứng dụng AI trong ngân hàng phải đáp ứng các yêu cầu về an toàn, quản lý rủi ro và trách nhiệm đối với khách hàng. (Nguồn: Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam)
Bên cạnh việc hoàn thiện hồ sơ, tổ chức triển khai phải xác định các tiêu chí đánh giá trước khi vận hành, bao gồm độ chính xác, độ tin cậy của mô hình, hiệu năng hệ thống và kết quả kiểm tra an ninh mạng. Kế hoạch triển khai cũng phải tính đến việc chuyển đổi dữ liệu, khả năng phục hồi khi xảy ra sự cố và những tác động đối với hạ tầng công nghệ hiện có.
Quy định này đặt ra yêu cầu rõ ràng hơn đối với các ngân hàng đang phát triển hệ thống chấm điểm tín dụng, tự động hóa giao dịch, phân tích dữ liệu khách hàng hoặc sử dụng AI để hỗ trợ quyết định kinh doanh. Việc ứng dụng công nghệ không chỉ cần đáp ứng mục tiêu nâng cao hiệu quả hoạt động mà còn phải bảo đảm khả năng kiểm soát, giải thích và xử lý các rủi ro có thể phát sinh.
Đáng chú ý, Điều 3 của Thông tư xác định AI không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người. Đơn vị ứng dụng phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và khách hàng đối với những quyết định được đưa ra hoặc được hỗ trợ bởi hệ thống AI mà đơn vị sử dụng để cung cấp dịch vụ.
Các tổ chức cũng không được lấy lý do liên quan đến đặc tính kỹ thuật, tính tự chủ của AI hoặc kết quả do nhà cung cấp bên thứ ba tạo ra để từ chối hay giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý, trừ trường hợp được pháp luật cho phép miễn trừ. Điều này đồng nghĩa việc thuê doanh nghiệp công nghệ phát triển hoặc vận hành hệ thống AI không làm mất đi trách nhiệm của đơn vị cung cấp dịch vụ ngân hàng.
Đối với những quyết định tự động có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi khách hàng, Thông tư yêu cầu thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý khiếu nại và bảo đảm việc rà soát, đánh giá lại bởi con người. Đây là yêu cầu quan trọng khi AI ngày càng được ứng dụng sâu vào quy trình cung cấp dịch vụ tài chính.
Tuy nhiên, không phải toàn bộ quy định đều bắt buộc áp dụng ngay từ ngày 15/11/2026. Theo Điều 23, yêu cầu xây dựng khung quản lý rủi ro tại Điều 14 có hiệu lực từ ngày 1/1/2027. Quy định tại điểm b khoản 1 Điều 6 về áp dụng các biện pháp phòng, chống rủi ro an ninh mạng theo tiêu chuẩn, thông lệ quốc tế có hiệu lực từ ngày 1/9/2027.
Yêu cầu về nguồn nhân lực triển khai và quản lý hệ thống AI tại Điều 21 cũng có hiệu lực từ ngày 1/9/2027, ngoại trừ trường hợp đơn vị có hệ thống AI rủi ro cao.
Riêng với các hệ thống AI đã được đưa vào vận hành chính thức trước ngày 15/11/2026, Điều 24 quy định thời điểm phải tuân thủ các yêu cầu về bảo đảm an toàn, quản lý rủi ro và điều kiện triển khai tại Chương II, III và IV là ngày 1/3/2027.
Như vậy, các ngân hàng cần rà soát danh mục hệ thống AI đang sử dụng, xác định mức độ rủi ro và phân biệt giữa hệ thống đã vận hành với hệ thống chuẩn bị triển khai để xây dựng kế hoạch tuân thủ phù hợp. Việc xác định đúng từng mốc hiệu lực cũng giúp doanh nghiệp tránh nhầm lẫn giữa yêu cầu áp dụng ngay và những nghĩa vụ có thời hạn chuyển tiếp.
Trong bối cảnh AI ngày càng tham gia sâu vào hoạt động ngân hàng, Thông tư 53/2026/TT-NHNN không chỉ đặt ra những tiêu chuẩn về an toàn công nghệ mà còn làm rõ trách nhiệm quản trị của các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính. Khả năng kiểm soát mô hình, bảo vệ dữ liệu và xử lý sai sót sẽ trở thành những yếu tố quan trọng trong quá trình triển khai AI tại các ngân hàng.

