Cảnh báo thảm hoạ tương tự Nepal tại sông băng Argentina

Dù cách xa 18.000 km, El Chaltén đang đối mặt với mối đe dọa có chung chuỗi phản ứng vật lý với thảm họa tại biên giới Nepal và Trung Quốc hồi cuối tháng 8 đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.300 người và làm hơn 5.000 người mất tích. Trong sự kiện tại Nepal, nước sông dâng cao từ 15-18 mét, tàn phá các khu định cư dọc chiều dài 72 km.

Các chuyên gia nhấn mạnh thảm hoạ bắt nguồn từ việc sạt lở đất đá ở sườn núi sụp đổ xuống sông băng, khiến nước, đá, trầm tích và cây cối đột ngột xả xuống với sức mạnh tàn phá khủng khiếp. Khối nước này lao đi với tốc độ cực nhanh, được gọi là hiện tượng GLOF (lũ quét do vỡ hồ sông băng).

Tại El Chaltén, kịch bản nguy hiểm đang tập trung ở lưu vực hồ Laguna Torre, cách thị trấn khoảng 10 km, nơi sườn phía Bắc của núi Cerro Solo đã có dấu hiệu mất ổn định từ nhiều năm nay. Nhà nghiên cứu Mariana Correas González từ Viện IANIGLA-CONICET giải thích rằng quá trình băng tan đã làm lộ ra các sườn dốc trước đây vốn được lớp băng dày nâng đỡ.

Khi mất đi giá đỡ này, sườn dốc dễ dàng sạt lở. Nếu lượng lớn đất đá rơi xuống hồ Laguna Torre, một địa điểm có đông du khách qua lại hằng ngày thuộc Vườn quốc gia Los Glaciares, nguy cơ tạo ra sóng ngầm phá vỡ đê băng tích tự nhiên và chảy trực tiếp xuống thung lũng.

Lịch sử đã chứng minh rủi ro này là hiện hữu khi Đại học Buenos Aires (UBA) từng ghi nhận 5 trận lũ quét trong lưu vực sông Blanco, nổi bật là các sự kiện tại hồ Piedras Blancas (1913) và hồ Sucia (1966-1968). Tuy nhiên, nhà địa chất Daniela Schmidt từ UBA cảnh báo hệ thống giám sát ngọn núi hiện tại rất hạn chế vì chỉ dựa vào ảnh vệ tinh chụp 3-4 ngày một lần.

Nếu sạt lở xảy ra giữa hai lần chụp, sự việc sẽ xảy ra trước khi có cảnh báo. Đáng báo động hơn, các đo đạc gần đây cho thấy vết nứt trên sườn núi đã xê dịch trong năm qua bằng tổng mức độ di chuyển của cả 7 năm trước đó. Nếu hiện tượng sụp đổ xảy ra, dòng lũ sẽ tàn phá các tuyến đường mòn, khu cắm trại, đe dọa sinh mạng hàng trăm người và ập thẳng vào cây cầu dẫn duy nhất vào thị trấn, cùng với trạm khí đốt, nhà máy điện và trạm y tế sát bờ sông.

Trước tình hình cấp bách khi mùa Hè cao điểm đến gần, Hội đồng thành phố El Chaltén đã yêu cầu khẩn trương lập kế hoạch sơ tán toàn diện thay vì các giải pháp chắp vá. Chuyên gia Correas González đề xuất thiết lập ngay Hệ thống cảnh báo sớm (SAT) tích hợp 4 yếu tố cốt lõi.

Cụ thể, khu vực cần được trang bị các cảm biến đo lường biến động mực nước, tốc độ dòng chảy, kết hợp cùng mạng lưới camera truyền hình ảnh trực tiếp để theo dõi sát sao mọi thay đổi trên sườn núi. Cùng với đó, các cơ quan thể chế phải được phân công trách nhiệm rõ ràng nhằm điều phối luồng người kịp thời khi có báo động. Cuối cùng, công tác truyền thông phải lan tỏa đến từng hộ gia đình và tổ chức để mọi người đều nắm rõ các khu vực an toàn.

Bài học từ Nepal và lịch sử địa chất của khu vực đã khẳng định một điều: nếu thảm họa ập đến, lằn ranh sinh tử sẽ chỉ được quyết định bằng một kế hoạch sơ tán bài bản trong chưa đầy 60 phút.