Cảnh báo từ con số gần 20% học sinh bị bắt nạt thường xuyên tại trường học

Học sinh Trường Tiểu học Bình Mỹ tham gia diễn đàn "Xây dựng tình bạn đẹp, nói không với bạo lực học đường, bạo lực trên không gian mạng". Ảnh: Trường Tiểu học Bình Mỹ

Con số gần 20% học sinh bị bắt nạt đồng nghĩa với việc cứ khoảng 5 em học sinh bước vào lớp, thì có 1 em đang phải âm thầm chịu đựng sự tổn thương lặp đi lặp lại hàng tháng.

Tỷ lệ học sinh bị bắt nạt tại Việt Nam cao hơn trung bình OECD và nhiều nước châu Á

Điều khiến chúng ta phải trăn trở là tỷ lệ 19,9% của Việt Nam không chỉ vượt mức trung bình OECD (19,6%), mà còn cao hơn đáng kể so với Thái Lan (18,2%), Nhật Bản (15,7%) hay Hàn Quốc (13,5%).

Dù chưa nằm trong nhóm cao nhất thế giới như Rwanda (56,8%) hay Philippines (47,2%), việc con số này vượt qua các quốc gia trong cùng khu vực cho thấy bạo lực học đường tại Việt Nam đang diễn ra dai dẳng và phức tạp hơn những gì chúng ta thường hình dung.

Từ lời trêu chọc vô tư đến bắt nạt trên không gian mạng

Báo cáo PISA 2025 phân tích rõ các hình thức bắt nạt mà học sinh Việt Nam phải đối mặt:

Chế giễu (15,8%): Đây là hình thức phổ biến nhất. Ở lứa tuổi 15, những lời trêu chọc về ngoại hình, hoàn cảnh hay tính cách thường bị coi là "trò đùa vô hại" của tuổi học trò. Nhưng khi nó lặp lại vài lần mỗi tháng, "trò đùa" đó biến thành áp lực tâm lý đè nặng lên các em.

Tung tin đồn ác ý (8,7%) và đe dọa (3,5%): Những hành vi cô lập, bôi nhọ gieo rắc sự sợ hãi và làm tổn thương sâu sắc đến lòng tự trọng của lứa tuổi vị thành niên.

Xô đẩy, đánh đập (2,7%): Bạo lực thể xác tuy chiếm tỷ lệ thấp nhất nhưng là đỉnh điểm của sự uy hiếp.

Bắt nạt trực tuyến (2,8%): Lần đầu tiên PISA đưa câu hỏi về việc bị đăng thông tin cá nhân lên mạng nhằm tổn thương học sinh. 

Mặc dù tỷ lệ này tại Việt Nam xếp thứ 63/86 và thấp hơn trung bình OECD (3,2%), nhưng đây lại là hình thức nguy hiểm nhất. Báo cáo ghi nhận nhóm học sinh bị bắt nạt là nam sinh chịu ảnh hưởng bởi hình thức này nhiều hơn nữ sinh.

Mối liên hệ giữa việc học sinh bị bắt nạt trên mạng và điểm số giảm sút

Một phát hiện quan trọng trong kết quả PISA 2025 là bắt nạt trực tuyến có liên hệ tiêu cực mạnh nhất với kết quả học tập. 

Tại 82/86 hệ thống giáo dục, những học sinh là nạn nhân của bắt nạt trên mạng có điểm môn khoa học thấp hơn từ 13 đến gần 90 điểm so với các bạn cùng điều kiện kinh tế nhưng chưa từng trải qua cảm giác này.

Khi thời gian sử dụng thiết bị số tăng lên, nguy cơ trở thành nạn nhân của không gian mạng cũng tăng theo. 

Bắt nạt truyền thống dừng lại khi tiếng chuông tan học vang lên, nhưng bắt nạt trực tuyến bám theo các em về tận phòng ngủ, kéo dài 24/7 và tước đi không gian an toàn tối thiểu của trẻ.

Tỷ lệ 19,9% học sinh bị bắt nạt tại Việt Nam nằm trong xu hướng chung của thế giới. Sau giai đoạn 2018-2022 tạm giảm do ảnh hưởng của việc học trực tuyến thời đại dịch COVID-19, tình trạng này trên toàn cầu đang có xu hướng tăng trở lại trong chu kỳ 2022-2025. 

Việc quay lại tương tác trực tiếp cùng những bất ổn về sức khỏe tinh thần sau dịch đã khiến môi trường học đường trở nên căng thẳng hơn. Phần lớn hiệu trưởng trên thế giới cũng thừa nhận môi trường học đường năm 2025 tiêu cực hơn so với năm 2022. Dù vậy, học sinh lại cảm thấy an toàn hơn về mặt cơ sở vật chất và an ninh trường học. 

Điều này cho thấy các biện pháp quản lý bề nổi đã phát huy hiệu quả, nhưng các mối đe dọa tâm lý và bạo lực tinh thần ẩn sau mối quan hệ bạn bè mới là thách thức khó nhận biết và kiểm soát hơn cả.

Những con số biết nói từ 7.353 học sinh Việt Nam chính là lời nhắc nhở nghiêm túc - bắt nạt học đường không chỉ là vài vụ ẩu đả bộc phát xuất hiện trên báo chí, mà là một trải nghiệm tiêu cực âm thầm diễn ra hàng tháng với gần 1/5 học sinh.

Để trường học thực sự là nơi an toàn, giải pháp không thể dừng lại ở việc siết chặt kỷ luật hay tăng cường an ninh bề nổi. Điều cần thiết hơn là giúp học sinh phân biệt rõ ranh giới giữa một trò đùa vui vẻ và hành vi bôi nhọ gây tổn thương. 

Bên cạnh đó, các trường cần vận hành phòng tư vấn tâm lý thực chất để tạo điểm tựa an toàn cho trẻ lên tiếng, đồng thời trang bị kỹ năng ứng xử văn minh trên không gian mạng.

Lắng nghe tiếng nói của gần 20% học sinh bị bắt nạt chính là bước đi đầu tiên để trả lại sự an lành vốn có cho môi trường giáo dục.