Cánh buồm đỏ 'tái xuất' trên Vịnh Hạ Long: Từ ký ức làng chài đến sản phẩm du lịch di sản đầu xuân
Những ngày đầu năm 2026, ba cánh buồm đỏ thắm bất ngờ căng gió trên vùng nước Vịnh Hạ Long khơi dậy sự quan tâm bất ngờ của người dân địa phương và du khách. Những chiếc thuyền buồm không chỉ làm sống dậy ký ức về thuyền ba vách của làng chài xưa, mà còn đánh dấu bước đi mới trong hành trình biến di sản thành sản phẩm du lịch.
Những chiếc thuyền buồm đỏ thắm xuất hiện ven bờ di sản Vịnh Hạ Long thu hút sự quan tâm của người dân, du khách.
Không phải du thuyền hạng sang, càng không phải đồ trang trí ngẫu hứng, theo ngành du lịch địa phương, đây là bước khởi động cho kế hoạch đưa thuyền buồm truyền thống (dựa trên nguyên mẫu thuyền cổ vùng Quảng Yên) vào khai thác, tạo thêm trải nghiệm văn hóa cho du khách khi đến với vịnh di sản. Sau Tết Nguyên đán, dự kiến đội thuyền sẽ được hoàn thiện đủ 10 chiếc để vận hành.
Trong ký ức cư dân vùng biển Đông Bắc, “thuyền ba vách” (có nơi gọi “thuyền ba vát”) từng là phương tiện đánh bắt, vận tải quen thuộc trước khi tàu máy phổ biến. Nhận diện đặc trưng là dáng buồm kiểu “cánh dơi” và cách chạy lắt léo theo đường chữ chi khi gặp gió ngược, nhờ thao tác điều chỉnh dây lèo và góc buồm.
Ba chiếc thuyền chạy thử đã tạo ra "cơn sốt" checkin trên mạng xã hội.
Buồm truyền thống thường là nâu sẫm (nhuộm từ nguyên liệu tự nhiên như củ nâu để tăng độ bền), còn phiên bản mới lại chọn đỏ trầm để nổi bật trên nền núi đá - mặt nước, đồng thời tạo “khung hình” đẹp cho hoạt động tham quan, check-in ven bờ.
Thuyền sẽ không đi sâu vào vùng lõi, chủ yếu chạy ven bờ theo hải trình trải nghiệm ngắn (khoảng 40–60 phút tùy phương án), nhấn vào cảm giác ngồi gần mặt nước, nghe gió và nhìn vịnh ở một nhịp điệu chậm hơn.
Cánh buồm đỏ nhanh chóng lan truyền trên mạng xã hội, nhưng điểm đáng chú ý là câu chuyện không dừng ở hiệu ứng. UBND tỉnh Quảng Ninh đã chấp thuận chủ trương đưa sản phẩm thuyền buồm ba vách hoạt động ven bờ. Đồng thời đặt ra yêu cầu về đăng ký, đăng kiểm, trang bị an toàn, giám sát hành trình và phối hợp kiểm tra giữa các lực lượng để bảo đảm an ninh, an toàn du khách và môi trường di sản.
Thuyền ba vách thời xưa với buồm màu nâu trên Vịnh Hạ Long. Ảnh: Quảng Nam Cruise
Cách tiếp cận này khá hợp thời, bởi Vịnh Hạ Long đang hướng tới chuẩn dịch vụ an toàn – bền vững, trong khi tỉnh cũng có lộ trình giảm dần phương tiện vỏ gỗ trong hoạt động du lịch trên vịnh những năm tới.
Đằng sau những cánh buồm đỏ là câu chuyện dài của một làng nghề và một người giữ nghề. Phóng viên Báo Bảo vệ pháp luật đã gặp Nghệ nhân Nhân dân Lê Đức Chắn (SN 1950) – truyền nhân đời thứ 17 nghề đóng thuyền ba vách ở làng Cống Mương (Quảng Yên) vào năm 2024. Ông là một trong số rất ít người còn nắm bí truyền để tạo nên “con thuyền ngược sóng, ngược gió”. Ông lý giải nguyên lý điều buồm, trong đó khi gặp gió ngược, thuyền phải đi theo đường chữ chi để “ăn gió” mà tiến lên.
Nghệ nhân Lê Đức Chắn bên mô hình chiếc thuyền ba vách buồm cánh dơi do ông tự làm.
Nhiều năm qua, ông Chắn kiên trì lưu giữ thiết kế, phục dựng thuyền cổ, đóng thuyền trưng bày cho Bảo tàng Quảng Ninh và một số đơn vị nghiên cứu. Đồng thời truyền nghề cho con cháu để tránh thất truyền. Trong câu chuyện, nghệ nhân Lê Đức Chắn từng trăn trở, dù biết thuyền ba vách đã gần như hết sứ mệnh lịch sử, ông vẫn ước một ngày “những cánh thuyền buồm đỏ thắm lại được thong dong trên vịnh Hạ Long”, vừa giảm tiếng ồn, khói máy, vừa làm du lịch trải nghiệm và giữ giá trị văn hóa độc đáo. Và xuân 2026, điều đó đang đi vào đời sống du lịch.
Sự xuất hiện của thuyền buồm đỏ cũng kéo theo những ý kiến khác nhau, những cánh buồm gợi lại ký ức, nhưng cũng không ít ý kiến băn khoăn về mức độ “đúng chất” truyền thống khi đổi màu buồm (màu xưa kia là màu nâu). Có ý kiến nhìn nó như một cách điệu để hội nhập thị hiếu du lịch đương đại.
Chiếc thuyền ba vách chạy trên sông Chanh dô ông Chắn điều khiển năm 2017.
Nhìn rộng hơn, đây là bài toán mà mọi “di sản sống” sớm muộn cũng phải đối diện: giữ nguyên bản đến mức chỉ còn nằm yên trong ký ức, hay tiếp tục được thổi sinh khí để đồng hành với đời sống hôm nay bằng những cách tân vừa đủ. Với Vịnh Hạ Long, nếu được quản lý chặt chẽ về an toàn, luồng tuyến, mật độ hoạt động và thiết kế trải nghiệm, thuyền buồm ba vách hoàn toàn có thể trở thành một sản phẩm “nhỏ mà có võ”. Mỗi chuyến chỉ đón ít khách, đổi lại là cảm giác riêng tư, nhịp điệu chậm rãi, nhiều câu chuyện để kể, rất hợp với nhóm du khách mê văn hóa bản địa, nhiếp ảnh và những trải nghiệm “chạm” vào di sản.
Và có thể thấy, giữa vô vàn sản phẩm du lịch na ná nhau, đôi khi chỉ cần một cánh buồm đúng lúc cũng đủ làm Vịnh Hạ Long… mới lạ mà vẫn quen.
