Cao Bằng đẩy lùi tảo hôn từ những nhịp cầu pháp luật

Những vòng lặp ngắt quãng tuổi thơ

Ở những bản làng vùng sâu, vùng xa tỉnh Cao Bằng, quan niệm lạc hậu về hôn nhân vẫn còn ăn sâu trong đời sống của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số. Từng có thời điểm, chuyện những đứa trẻ 13 - 14 tuổi tự ý về chung sống như vợ chồng được xem là bình thường. Nhưng đằng sau những cuộc hôn nhân non trẻ ấy là tuổi thơ dang dở, những ước mơ khép lại và gánh nặng gia đình vượt quá sức của những đứa trẻ chưa đủ trưởng thành.

Trường Phổ thông dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Nam Quang phối hợp với Công an xã Nam Quang tổ chức chương trình ngoại khóa tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên cùng toàn thể học sinh nhà trường. Ảnh: Bảo Chung

Sự bồng bột của tuổi mới lớn cùng tập quán kết hôn sớm đã để lại nhiều hệ lụy dai dẳng. Câu chuyện của Ma Thị Hà, thôn Phia Cọ (xã Nam Quang) là một minh chứng. Sau một lần đi chơi phiên chợ vùng cao, Hà quyết định bỏ học khi vừa vào lớp 8 để về làm vợ một thanh niên cùng thôn. Khi sinh con, em mới nhận ra những rắc rối pháp lý do cả hai chưa đủ tuổi đăng ký kết hôn. Cuộc sống của Hà quanh quẩn với việc nương rẫy, bếp núc và chăm con. Nhìn bạn bè cùng trang lứa tiếp tục học hành, em không khỏi tiếc nuối: “Giá như ngày ấy em không kết hôn quá sớm thì cuộc sống hôm nay có lẽ đã khác rồi chị ạ...”.

Không chỉ phụ nữ, nam giới ở các bản làng vùng cao cũng phải gánh chịu những hệ lụy từ tảo hôn. Nhiều thanh niên trở thành trụ cột gia đình khi bản thân vẫn chưa đủ trưởng thành. Anh Thào A Páo, xóm Nà Pù, kết hôn năm 2003 khi mới 16 tuổi, là một trường hợp như vậy.

Anh Páo chia sẻ, khi lập gia đình, cả hai vợ chồng đều thiếu kiến thức pháp luật và kỹ năng sống. Việc kết hôn sớm khiến anh phải dở dang chuyện học hành, không có nghề nghiệp ổn định, cuộc sống quanh năm quẩn quanh trong cái nghèo. Những khó khăn ấy giúp anh thấm thía giá trị của việc học. Từ chính trải nghiệm của mình, anh luôn động viên con trai và con gái tiếp tục đến trường, không lặp lại con đường của cha mẹ.

Những câu chuyện ở các bản làng Cao Bằng cho thấy, tảo hôn không chỉ là lựa chọn sai lầm của một cá nhân hay tập quán cần thay đổi, mà còn là nguyên nhân dẫn đến nhiều hệ lụy lâu dài: ảnh hưởng chất lượng dân số, gia tăng nguy cơ bất bình đẳng và bạo lực gia đình, đồng thời đẩy cái nghèo kéo dài qua nhiều thế hệ. Nghiêm trọng hơn, tảo hôn đã tước đi quyền học tập, phát triển và cơ hội tự quyết định tương lai của không ít trẻ em.

Pháp luật bước vào đời sống bằng ngôn ngữ của cộng đồng

Xóa bỏ những tập tục đã tồn tại dai dẳng trong đời sống cộng đồng chưa bao giờ là điều dễ dàng nếu chỉ dựa vào những chế tài hành chính khô cứng. Nhận thức rõ điều này, chính quyền tỉnh Cao Bằng và ngành Tư pháp đã lựa chọn một hướng đi kiên trì, mềm mại nhưng sâu sắc: đưa pháp luật đến với người dân bằng chính hơi thở đời thường và ngôn ngữ của đồng bào.

Hình thức phổ biến Luật Hôn nhân và Gia đình được các nhà trường trên địa bàn xã Nam Quang (Cao Bằng) đổi mới mạnh mẽ thông qua phương thức sân khấu hóa. Ảnh: Bảo Chung

Tại xã Nam Quang, các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình được truyền tải thông qua hình thức sân khấu hóa, những tiểu phẩm tái hiện tình huống thực tế ở thôn bản. Phó Chủ tịch UBND xã Nam Quang Mã Văn Vừ cho biết, cách làm sáng tạo này giúp các buổi tuyên truyền trở nên sinh động, tạo sự tương tác giữa người truyền đạt và người dân. Bà con không chỉ lắng nghe mà còn trực tiếp tham gia đóng vai, thảo luận, qua đó hiểu rõ hơn những hệ lụy của tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống.

Cùng với đổi mới hình thức, ngành Tư pháp tỉnh Cao Bằng cũng chú trọng lựa chọn nội dung tuyên truyền phù hợp với từng địa bàn, từng nhóm đối tượng. Các vấn đề thiết thực như hôn nhân và gia đình, phòng, chống bạo lực gia đình, bình đẳng giới được ưu tiên truyền tải. Đặc biệt, để người dân dễ tiếp cận, hoạt động tuyên truyền không chỉ sử dụng tiếng phổ thông mà còn phát huy vai trò của đội ngũ tuyên truyền viên, hòa giải viên cơ sở và những người có uy tín trong cộng đồng thông qua việc sử dụng tiếng địa phương giúp các quy định pháp luật trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và từng bước đi vào cuộc sống.

Theo số liệu của Sở Tư pháp tỉnh Cao Bằng, hiện toàn tỉnh có 81 báo cáo viên, 1.567 tuyên truyền viên pháp luật và gần 5.000 hòa giải viên ở cơ sở. Đây là lực lượng nòng cốt đưa kiến thức pháp luật đến từng thôn, bản và hộ gia đình. Thực tế, để phát huy hiệu quả công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, Cao Bằng chú trọng phương châm “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thực hiện”, đồng thời đề cao vai trò của những người có uy tín, già làng, trưởng bản - những người gần dân, hiểu dân và có tiếng nói quan trọng trong cộng đồng.

Nhờ cách làm linh hoạt, gắn tuyên truyền pháp luật với những câu chuyện, tình huống quen thuộc trong đời sống, nhận thức của người dân từng bước được nâng lên. Pháp luật không còn là những quy định xa lạ trên trang giấy mà trở thành kiến thức thiết thực, giúp mỗi người hiểu rõ hơn quyền và trách nhiệm của mình. Trong phòng, chống tảo hôn, điều quan trọng là các gia đình dần nhận thức được rằng cho con tiếp tục học tập, không kết hôn khi chưa đủ tuổi không chỉ bảo vệ tương lai của trẻ, mà còn góp phần xây dựng gia đình no ấm, tiến bộ, cộng đồng phát triển bền vững.

Thay đổi nhận thức cộng đồng không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, nhưng những cách làm gần dân, sát thực tế đang từng bước tạo chuyển biến tại các bản làng Cao Bằng. Đằng sau đó là sự kiên trì của đội ngũ làm công tác phổ biến, giáo dục pháp luật và sự đồng thuận ngày càng lớn từ người dân. Khi những hủ tục dần được thay thế bằng nhận thức đúng đắn, trẻ em có thêm cơ hội đến trường, nuôi dưỡng ước mơ và tự quyết định tương lai. Pháp luật, vì thế, không chỉ dừng lại ở việc điều chỉnh hành vi mà còn trở thành động lực thúc đẩy thay đổi nhận thức, góp phần đẩy lùi tảo hôn và mở ra cơ hội phát triển cho thế hệ trẻ vùng cao biên giới.