Cao Bằng tìm động lực mới phát triển kinh tế cửa khẩu

Chuyển lợi thế biên giới thành lợi thế giao thương

Ngày 9/11, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp với Trường Đại học Thương mại và Báo Đại đoàn kết tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “Phát triển kinh tế và thương mại xuyên biên giới” với 3 phiên hội thảo chuyên đề tập trung trao đổi các giải pháp mở rộng không gian hợp tác thương mại, dịch vụ và du lịch, hướng tới Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng hiện đại, thông minh và hội nhập.

Trong đó, phiên hội thảo chuyên đề số 1 có chủ đề “Phát triển khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”. Ông Phan Thăng An, Ủy viên Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Cao Bằng và ông Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng dự phiên hội thảo chuyên đề số 1.

Các đại biểu tham dự phiên hội thảo chuyên đề số 1 có chủ đề “Phát triển khu kinh tế cửa khẩu trong bối cảnh chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo”.

Chủ trì phiên hội thảo chuyên đề số 1 và phát biểu đề dẫn, PGS.TS Hà Văn Sự, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại cho rằng, Cao Bằng cần khai thác hiệu quả vị trí kết nối với Trung Quốc, đồng thời tăng liên kết với sản xuất, thương mại và dịch vụ trong nước. Bên cạnh đó, Cao Bằng cần xác định khả năng tham gia chuỗi giá trị, điều kiện phát triển logistics, du lịch xuyên biên giới và những khâu có thể ứng dụng công nghệ.

“Chúng tôi mong rằng các kết quả nghiên cứu và kinh nghiệm được trình bày sẽ góp phần làm sáng tỏ những vấn đề trên, tạo cơ sở trao đổi về khả năng vận dụng phù hợp với điều kiện của tỉnh Cao Bằng”, PGS.TS Hà Văn Sự nói.

PGS.TS Hà Văn Sự, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại phát biểu đề dẫn phiên hội thảo chuyên đề số 1.

Góp phần làm rõ yêu cầu này, PGS.TS Nguyễn Duy Đạt và TS. Doãn Nguyên Minh (Trường Đại học Thương mại) trình bày nghiên cứu về động lực biên giới và định hướng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng thành trung tâm logistics, du lịch xuyên biên giới vùng Đông Bắc.

Từ dữ liệu thương mại theo ngành, nhóm tác giả nhận thấy việc có chung biên giới chưa gắn với mức thương mại chính thức cao hơn như kỳ vọng. Bên cạnh những thuận lợi, Cao Bằng còn gặp khó trong kết nối với các trung tâm sản xuất, cảng biển và thị trường tiêu thụ lớn. Hành trình vận chuyển dài làm tăng chi phí, rủi ro suy giảm chất lượng hàng dễ hư hỏng và áp lực bảo quản vào cao điểm mùa vụ.

Một khó khăn khác là tổ chức nguồn hàng ổn định, gồm cả sản phẩm trong tỉnh và hàng từ địa phương khác. Sự hiện diện của các mặt hàng xuất khẩu chưa bảo đảm nguồn cung đều đặn về khối lượng, chất lượng và thời gian giao hàng.

GS. Hervé B. Boismery (Đại học Aix-Marseille, Pháp) trình bày tham luận tại hội thảo.

Ở góc độ chuỗi giá trị, nghiên cứu của GS. Hervé B. Boismery (Đại học Aix-Marseille, Pháp) và PGS.TS Trần Kiều Trang (Trường Đại học Thương mại) về thương mại Việt Nam - Trung Quốc trong ngành điện tử cho thấy Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia gia công, lắp ráp, giá trị gia tăng trong nước còn hạn chế. Đây là góc nhìn để Cao Bằng xem xét việc gắn lưu chuyển hàng hóa với những dịch vụ tạo thêm giá trị tại địa phương.

Số hóa để giảm thời gian, chi phí giao dịch

Từ các tham luận và trao đổi, PGS.TS Hà Văn Sự đề xuất nâng cao hiệu quả phối hợp quản lý tại cửa khẩu, ứng dụng tự động hóa, trí tuệ nhân tạo trong kiểm định và phân luồng phương tiện. Công nghệ số cần gắn với cải thiện quy trình, chia sẻ thông tin và giảm thời gian, chi phí giao dịch.

Các đại biểu lắng nghe phần trình bày tham luận tại phiên hội thảo chuyên đề số 1.

Cụ thể hóa hướng tiếp cận này, PGS.TS Nguyễn Duy Đạt và TS Doãn Nguyên Minh đề xuất đẩy mạnh khai báo trước khi hàng đến, liên thông thông tin qua cơ chế một cửa số và bố trí luồng ưu tiên cho hàng dễ hư hỏng đáp ứng yêu cầu tuân thủ.

Các cơ quan tại cửa khẩu cần phối hợp kiểm tra, điều tiết phương tiện, đặc biệt trong cao điểm thu hoạch, hạn chế tình trạng hàng chờ lâu do xử lý hồ sơ hoặc kiểm tra thiếu đồng bộ. Rút ngắn thời gian thông quan phải đồng thời bảo đảm yêu cầu kiểm dịch và chất lượng hàng hóa.

Cùng với số hóa, PGS.TS Hà Văn Sự đề nghị Cao Bằng hỗ trợ doanh nghiệp, thương nhân tham gia thương mại chính thức, chú trọng hợp đồng, thanh toán, tiêu chuẩn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc. Việc phối hợp với phía đối tác để xử lý vướng mắc cần được tăng cường, thúc đẩy chuyển dịch từ thương mại tiểu ngạch truyền thống sang chính ngạch, số hóa và thương mại xanh.

Đại diện Học viện Hồng Hà (Trung Quốc) trình bày nghiên cứu về khu thí điểm thương mại tự do tại Vân Nam.

Kinh nghiệm về cơ chế phát triển vùng biên được bổ sung qua nghiên cứu của Liu Jiarui và Li Zhenyang (Học viện Hồng Hà, Trung Quốc) về khu thí điểm thương mại tự do tại Vân Nam. Nhóm tác giả ghi nhận tác động thúc đẩy xuất nhập khẩu, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao khả năng chống chịu và phối hợp giữa các phân khu.

Nghiên cứu đánh giá chính sách bằng cách so sánh kết quả thực tế với kịch bản giả định không thành lập khu thí điểm. Đây là kinh nghiệm phương pháp có thể tham khảo khi Cao Bằng nghiên cứu mô hình phù hợp. Theo PGS.TS Hà Văn Sự, chính sách cần tính đến đặc điểm từng ngành, điều kiện hợp tác và được đánh giá trên cơ sở dữ liệu.

Kết nối nguồn hàng, phát triển dịch vụ cửa khẩu

Về hạ tầng, PGS.TS Hà Văn Sự nhấn mạnh phát triển logistics phải theo nguồn hàng và nhu cầu thị trường, lựa chọn dịch vụ, quy mô đầu tư phù hợp. Kho bãi thông minh, kho lạnh chuyên dụng cần đi cùng điều kiện để doanh nghiệp địa phương tham gia cung ứng dịch vụ.

Kinh tế cửa khẩu có vai trò quan trọng đối với tỉnh Cao Bằng.

PGS.TS Nguyễn Duy Đạt đề xuất ưu tiên hành lang vận tải Cao Bằng - Lạng Sơn - Hà Nội và các tuyến tiếp cận cửa khẩu Tà Lùng. Đầu tư cần bảo đảm kết nối thông suốt với trung tâm sản xuất, phân phối, tạo điều kiện thu hút hàng từ địa phương khác và mở rộng vai trò trung chuyển.

Gần cửa khẩu Tà Lùng, các dịch vụ được đề xuất gồm kho lạnh, kho ngoại quan và gom hàng, đồng thời tổ chức kết nối với đầu mối vận tải đường bộ, đường sắt tại Quảng Tây. Quy mô, tiến độ đầu tư cần phù hợp lượng hàng thực tế, tránh xây dựng công suất lớn khi nguồn hàng chưa ổn định.

PGS.TS Nguyễn Duy Đạt (Trường Đại học Thương mại) trình bày tham luận về định hướng chính sách phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Cao Bằng.

Về thị trường, PGS.TS Nguyễn Duy Đạt đề nghị sử dụng dữ liệu hải quan và thông tin từ doanh nghiệp nhập khẩu để xác định mặt hàng được mua thường xuyên, khối lượng và yêu cầu chất lượng. Từ đó, Cao Bằng đối chiếu với nguồn cung trong, ngoài tỉnh để lựa chọn nhóm hàng phù hợp điều kiện vận chuyển, bảo quản và thông quan.

Tại phiên thảo luận, các đại biểu trao đổi về những khâu cần ưu tiên cải thiện trong thủ tục và dịch vụ logistics; điều kiện giúp doanh nghiệp địa phương tham gia sâu hơn vào hoạt động tạo giá trị gia tăng. Việc xác định phạm vi, cơ chế phối hợp và tiêu chí đánh giá các mô hình thí điểm cũng được đặt ra.

Quang cảnh phiên hội thảo chuyên đề số 1.

Kết luận phiên hội thảo, PGS.TS Hà Văn Sự gợi mở mô hình khu kinh tế cửa khẩu tích hợp thương mại hàng hóa, chế xuất, logistics và du lịch biên giới; nghiên cứu khu logistics tự do xuyên biên giới gắn với cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với tỉnh Cao Bằng.

Các đại biểu đều đồng quan điểm rằng các định hướng cần được cụ thể hóa bằng dữ liệu thực tế và nhu cầu doanh nghiệp. Việc triển khai phải làm rõ cơ sở pháp lý, thẩm quyền, nguồn lực và tiêu chí đánh giá, bảo đảm hạ tầng, công nghệ và dịch vụ đầu tư phù hợp với điều kiện của Cao Bằng.