Từ hai chiếc áo sơ mi đến câu chuyện xây dựng văn hóa doanh nghiệp Việt

Các CEO và chuyên gia tham gia chương trình tọa đàm tại diễn đàn “Văn hóa với Doanh nghiệp” năm 2026

Xây dựng thương hiệu Việt Nam ra thế giới gắn liền với văn hóa

Vốn trăn trở với câu chuyện xây dựng thương hiệu và đưa hàng hóa, sản phẩm của doanh nghiệp Việt Nam ra thế giới, ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), đã có những chia sẻ tâm huyết tại tọa đàm. Ông cho biết, trong quá trình làm xúc tiến thương mại, xúc tiến xuất khẩu, ông có dịp tiếp cận nhiều thị trường và áp dụng những phương thức khác nhau tùy từng mặt hàng.

Từ kinh nghiệm thực tế, ông Phú dẫn câu chuyện về hai chiếc áo sơ mi ngay tại tọa đàm. Chiếc áo Việt Tiến ông đang mặc đã được sử dụng ba năm và theo ông, có thể mặc tới 5 năm. Chiếc áo của vị diễn giả ngồi bên cạnh là sản phẩm của một thương hiệu nổi tiếng. Hai chiếc áo có độ bền tương đương, song mức giá cách xa nhau. Chiếc áo của ông Phú có giá 5 USD, còn chiếc áo của vị diễn giả kia có giá tới 500 USD.

Vì sao có sự chênh lệch lớn đến vậy? Theo ông Vũ Bá Phú, một phần câu trả lời nằm ở yếu tố văn hóa. Khi nói đến xuất khẩu, người ta thường nhắc tới thương hiệu và năng lực cạnh tranh. Trong nền tảng tạo nên thương hiệu có nhiều yếu tố thuộc về văn hóa doanh nghiệp. Chẳng hạn, nhà sản xuất có thể cho người tiêu dùng biết bông dùng để làm ra sản phẩm được trồng theo phương pháp hữu cơ, không sử dụng thuốc trừ sâu, không sử dụng lao động trẻ em hay lao động tù nhân. Những cam kết ấy thể hiện trách nhiệm với xã hội, với môi trường và với con người, qua đó cho thấy văn hóa của doanh nghiệp.

Ông Vũ Bá Phú, Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương), ngồi giữa, chia sẻ về văn hóa doanh nghiệp

Thương hiệu còn được xây dựng từ niềm tin. Niềm tin ấy được tạo dựng từ việc giao hàng đúng hạn, từ cách doanh nghiệp tổ chức và chịu trách nhiệm ở từng khâu sản xuất. Một thương hiệu nổi tiếng có thể bán sản phẩm với giá cao nhờ doanh nghiệp đã dày công giải trình về cách sản phẩm được làm ra và tạo được niềm tin nơi người tiêu dùng. Niềm tin ấy được bồi đắp từ văn hóa của nhà sản xuất và cả uy tín của quốc gia nơi thương hiệu ra đời.

Từ đó, ông Vũ Bá Phú khẳng định văn hóa là nền tảng của năng lực cạnh tranh, của thương hiệu sản phẩm và thương hiệu doanh nghiệp. Ở tầm rộng hơn, văn hóa còn là nền tảng của thương hiệu quốc gia. Khi hiện diện rõ nét trong sản phẩm và trong cách doanh nghiệp làm ra sản phẩm, các giá trị văn hóa góp phần nâng cao giá trị thương hiệu và sức cạnh tranh của cả sản phẩm lẫn doanh nghiệp trên thị trường thế giới.

Tiếp nối câu chuyện về vai trò của văn hóa, TS. Nguyễn Phương Hòa, Cục trưởng Cục Hợp tác quốc tế (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), cho rằng việc công bố Khung hành động phát triển văn hóa kinh doanh Việt Nam 9-4-2 giai đoạn 2026–2035 thực sự truyền cảm hứng. Khung hành động hướng tới đưa văn hóa trở thành nền tảng quản trị của từng doanh nghiệp, xây dựng hệ sinh thái ở địa phương và từ đó vươn ra toàn cầu.

Theo bà, khả năng đưa Khung hành động vào thực tiễn phụ thuộc vào việc huy động các bên liên quan cùng tham gia. Đó là một hệ sinh thái trong đó Nhà nước kiến tạo, doanh nghiệp là chủ thể hành động và văn hóa giữ vai trò dẫn dắt. Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam vừa giữ vai trò điều phối, vừa như người thuyền trưởng tập hợp cộng đồng doanh nghiệp cùng triển khai Khung hành động.

Khi đưa một sản phẩm mang dòng chữ “Made in Vietnam” ra thị trường nước ngoài, mỗi doanh nghiệp thường kể một câu chuyện về đất nước mình. Từ kinh nghiệm thường xuyên làm việc với các chuyên gia và doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Thu Huyền, Giám đốc nhân sự Tổ chức Khoa học và Chuyên gia Việt Nam toàn cầu (AVSE Global), cho rằng để tạo được sự khác biệt, doanh nghiệp cần có bản sắc đủ rõ, bên cạnh việc làm ra sản phẩm tốt, đáp ứng các chuẩn mực về chất lượng và quản trị, đồng thời giữ chữ tín.

Các diễn giả chia sẻ nhiều kinh nghiệm thực tiễ về văn hóa doanh nghiệp

Bà Nguyễn Thị Thu Huyền cho biết doanh nghiệp Việt Nam đã có những bước tiến đáng ghi nhận. Trong 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu đạt gần 500 tỷ USD, tăng 27% so với cùng kỳ. Vốn FDI thực hiện đạt gần 24 tỷ USD, mức cao nhất so với cùng kỳ trong 5 năm qua. Những kết quả này cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đã tích lũy được nguồn lực và từng bước tạo dựng uy tín để bước ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên theo bà Nguyễn Thị Thu Huyền khả năng hấp thụ và đổi mới sáng tạo vẫn là thách thức.

Cũng trong 10 tháng năm 2026, khu vực FDI chiếm hơn 81% kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực trong nước chiếm gần 19%. Việt Nam xuất khẩu nhiều mặt hàng công nghệ cao, song phần lớn do các doanh nghiệp FDI thực hiện. Số bằng sáng chế của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn khiêm tốn. Những con số này cho thấy Việt Nam có khả năng thu hút vốn và công nghệ, song năng lực làm chủ các nguồn lực ấy còn hạn chế.

Cũng theo bà Nguyễn Thị Thu Huyền, doanh nghiệp Việt Nam cần lấy hệ giá trị và bản sắc văn hóa làm nền tảng để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng chuẩn mực quản trị và giữ chữ tín. Bài học từ những doanh nghiệp thành công là biết kết hợp chuẩn mực quốc tế với bản sắc văn hóa Việt Nam, biến tinh thần hợp tác, sự linh hoạt và trách nhiệm thành lợi thế cạnh tranh, qua đó tạo dựng hình ảnh với đối tác nước ngoài. Trên hành trình vươn ra quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động kết nối, học hỏi và nâng cao năng lực. Một mạng lưới hợp tác có thể giúp doanh nghiệp đi xa hơn so với khi tự mình bước ra thị trường.

Cốt cách văn hóa trong doanh nghiệp

Chia sẻ về kết quả 7 năm liên tiếp Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam, viết tắt là PVN) hoàn thành tốt kế hoạch Nhà nước đề ra, kể cả trong những giai đoạn khó khăn nhất do đại dịch COVID-19 và những biến động địa chính trị, ông Cao Hoài Dương, cho rằng văn hóa được thể hiện qua con người. Càng trong hoàn cảnh khó khăn, con người càng bộc lộ rõ cốt cách và bản lĩnh. Với doanh nghiệp cũng vậy, những giai đoạn kinh doanh khó khăn nhất là lúc bản lĩnh, tầm vóc và cốt cách của doanh nghiệp hiện lên rõ nhất. Văn hóa là một phần làm nên cốt cách ấy.

Theo ông Cao Hoài Dương, trong những năm qua, PVN đã thực hành bốn giá trị cốt lõi gồm khát vọng, trí tuệ, chuyên nghiệp và nghĩa tình. Cách Tập đoàn ứng phó với khó khăn cho thấy những giá trị ấy được thể hiện như thế nào trong công việc và trong cách con người đối đãi với nhau.

Ông Dương nhớ lại, trong thời gian đại dịch COVID-19, có lúc giá dầu xuống mức âm, đến mức người bán phải trả tiền để bên mua nhận dầu. Khi khủng hoảng địa chính trị xảy ra, nguồn cung thiếu hụt, chuỗi cung ứng đứt gãy, đất nước đứng trước nguy cơ thiếu xăng dầu phục vụ nền kinh tế. Chính trong những lúc ấy, các giá trị văn hóa phát huy tác dụng.

Với mỗi người ở PVN, khát vọng hướng tới những thành tích mới cũng là động lực để tìm cách vượt qua khó khăn. Họ vận dụng trí tuệ, phát huy sự sáng tạo, ứng dụng công nghệ và thể hiện tính chuyên nghiệp bằng hiệu quả trong công việc. Trong gian khó, nghĩa tình cũng bộc lộ rõ qua cách những người trong Tập đoàn đối đãi với nhau, cũng như qua tình cảm họ dành cho cộng đồng, xã hội và người dân. Những giá trị ấy đã nuôi dưỡng tinh thần để tập thể PVN vượt qua khó khăn.

Nếu ở PVN, văn hóa được nhìn từ cách doanh nghiệp vượt qua thử thách, thì với Công ty Cổ phần Sài Gòn Đà Lạt, văn hóa kinh doanh còn gắn chặt với nơi doanh nghiệp làm du lịch. Ông Trần Văn Tâm, Tổng Giám đốc công ty, cho biết Đà Lạt là thành phố thuộc Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực âm nhạc. Vì vậy, làm du lịch ở Đà Lạt cũng gắn với trách nhiệm gìn giữ, phát huy và lan tỏa các giá trị văn hóa của thành phố.

Nghĩa tình của con người trong lúc doanh nghiệp gặp khó khăn đó cũng chính là văn hóa

Theo ông Tâm, tác động của văn hóa kinh doanh trước hết thể hiện trong công tác quản trị. Chiến lược kinh doanh có thể tạo đà tăng trưởng trong ngắn hạn, còn các giá trị văn hóa tạo sức bền về lâu dài. Khi người đứng đầu lấy chữ tín và tinh thần trách nhiệm làm nguyên tắc điều hành, quan tâm, tôn trọng người lao động và tạo điều kiện để họ sáng tạo, chia sẻ những giá trị chung, văn hóa sẽ trở thành nền tảng của chất lượng dịch vụ. Từ đó, doanh nghiệp có thể gắn kết với khách hàng và xây dựng niềm tin.

Việc doanh nghiệp kết nối với nghệ nhân, nghệ sĩ và các đơn vị sáng tạo để đưa kiến trúc, âm nhạc, nghệ thuật, ẩm thực, sản phẩm thủ công và những câu chuyện văn hóa bản địa vào sản phẩm du lịch, góp phần làm cho văn hóa vừa được bảo tồn, vừa tạo ra giá trị kinh tế, mang lại việc làm và mở thêm cơ hội phát triển cho các ngành công nghiệp văn hóa.

Cũng hoạt động trong lĩnh vực du lịch, ông Nguyễn Mạnh Thản, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Ao Vua, nhấn mạnh vai trò của con người trong văn hóa doanh nghiệp, cụ thể là người lao động. Theo ông, khi người lao động có trình độ và thái độ làm việc tốt, doanh nghiệp mới có nền tảng để xây dựng thương hiệu. Ngay từ năm 1993, khi về tiếp nhận công việc tại Ao Vua, ông đã xác định đào tạo, giáo dục và động viên người lao động là những việc quan trọng để xây dựng nguồn lực chủ yếu của doanh nghiệp.

Với ông Thản, người lao động là tài sản quý. Coi trọng họ thể hiện ở việc chăm lo cả tinh thần lẫn thể chất, giúp họ tiến bộ mỗi ngày. Khi có trình độ, thái độ làm việc tốt và tinh thần hợp tác, người lao động sẽ giúp doanh nghiệp phát triển. Trên nền tảng ấy, các nguồn lực khác cũng góp thêm sức, còn hình ảnh doanh nghiệp trong mắt khách hàng từng bước được nâng lên. Theo ông, đó chính là kết quả của văn hóa doanh nghiệp.

Những khó khăn, trở ngại trong quá trình xây dựng văn hóa kinh doanh

Xây dựng văn hóa kinh doanh gắn với quản trị có thể tạo động lực phát triển và mở ra cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt doanh nghiệp trước không ít khó khăn. Ông Nguyễn Mạnh Thản, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Ao Vua, nhìn nhận xây dựng văn hóa doanh nghiệp là việc khó, trước hết ở nhận thức của chính chủ doanh nghiệp. Sự thay đổi trong tư duy và nhận thức của người đứng đầu phải được thể hiện qua lời nói, hành động hằng ngày. Có như vậy, họ mới có thể làm gương cho nhân viên. Chừng nào người đứng đầu chưa thấy rõ vai trò của văn hóa, chừng đó doanh nghiệp còn khó tạo chuyển biến.

Nghi thức Ra mắt Liên minh Chiến lược triển khai Khung hành động phát triển Văn hóa kinh doanh Việt Nam giai đoạn 2026 – 2035

Đồng tình với ông Thản, một số diễn giả cũng xem nhận thức của người đứng đầu là yếu tố tiên quyết. Khi lãnh đạo thường xuyên thực hành những giá trị mà doanh nghiệp đề ra, nhân viên có thể nhìn vào và làm theo. Qua thời gian, cách ứng xử ấy dần trở thành nếp của cả tập thể.

Ông Nguyễn Mạnh Thản cũng đề xuất Nhà nước cần triển khai mạnh mẽ hơn các nghị quyết, kế hoạch và chỉ đạo về xây dựng văn hóa doanh nghiệp. Có thể đưa nội dung này vào tiêu chí thi đua, khen thưởng, thậm chí cân nhắc khi xem xét việc triển khai dự án. Cùng với việc động viên, khuyến khích sự tự giác, cần đặt ra những yêu cầu cụ thể. Nếu chỉ trông vào sự tự giác, việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp có thể kéo dài nhiều năm mà vẫn chưa đạt yêu cầu.

Một trở ngại khác đó là việc duy trì văn hóa doanh nghiệp qua các nhiệm kỳ lãnh đạo. Khi người đứng đầu làm việc theo nhiệm kỳ, người kế nhiệm cần tiếp nối những giá trị đã được xây dựng để bảo đảm tính nhất quán và xuyên suốt. Nếu mỗi lần thay người đứng đầu, văn hóa lại thay đổi, doanh nghiệp sẽ khó giữ được nếp đã hình thành. Duy trì được nếp ấy qua các nhiệm kỳ là một thách thức lớn đối với doanh nghiệp.