Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 2: Mở đường bằng những cơ chế linh hoạt

Nhóm phóng viên • 16/05/2026

Với tổng mức đầu tư gần 24 nghìn tỷ đồng, cao tốc Vinh - Thanh Thủy là một trong những dự án hạ tầng lớn nhất từng triển khai tại Nghệ An. Để bảo đảm tiến độ và đáp ứng yêu cầu phát triển mới, dự án được áp dụng nhiều cơ chế đặc thù về phân cấp, tổ chức thực hiện và huy động nguồn lực, thể hiện quyết tâm lớn của Trung ương và địa phương trong việc hình thành tuyến động lực chiến lược kết nối Việt - Lào.

Ngày 24/4/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Hoàng Phú Hiền thay mặt Chủ tịch UBND tỉnh ký Quyết định số 1709/QĐ-UBND phê duyệt Dự án thành phần 1: Đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy với tổng mức đầu tư hơn 21,118 nghìn tỷ đồng. Chỉ hai ngày trước đó, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Văn Đệ ký quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường đối với dự án thành phần này.

Chuỗi quyết định liên tiếp ấy cho thấy tiến độ triển khai khẩn trương của dự án, đồng thời phản ánh một cơ chế tổ chức đặc biệt chưa từng có đối với một công trình hạ tầng cấp quốc gia tại Nghệ An.

UBND tỉnh Nghệ An họp, nghe và cho ý kiến về tình hình triển khai Dự án đầu tư xây dựng đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy.

Trước đó, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 255/2025/QH15 về chủ trương đầu tư đường bộ cao tốc Vinh - Thanh Thủy, xác lập vị trí công trình trọng điểm quốc gia trong giai đoạn 2026 - 2030. Tiếp đó, ngày 11/3/2026, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 42/NQ-CP triển khai dự án với hàng loạt cơ chế đặc thù.

Theo nghị quyết này, Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An được giao thực hiện thẩm quyền của người quyết định đầu tư; tổ chức lập, thẩm định và phê duyệt dự án; đồng thời được ủy quyền tổ chức thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường theo quy định pháp luật. Đây là bước chuyển rất mạnh trong tư duy quản trị đầu tư công khi Trung ương trao quyền chủ động ở cấp độ cao cho địa phương đối với một công trình chiến lược quốc gia.

Không chỉ đặc biệt ở cơ chế quản lý, dự án còn mang dấu ấn mới trong mô hình tổ chức triển khai. Toàn tuyến được chia thành 10 dự án thành phần. Trong đó, Dự án thành phần 1 là xây dựng tuyến chính; 9 dự án còn lại về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được giao trực tiếp cho các địa phương thực hiện.

Trong bối cảnh vận hành chính quyền địa phương hai cấp, lần đầu tiên cấp xã tại Nghệ An tham gia vai trò chủ đầu tư các dự án thành phần thuộc một công trình trọng điểm quốc gia. Điều này không chỉ giúp rút ngắn quy trình xử lý công việc, mà còn trở thành bài kiểm tra thực tiễn về năng lực quản trị, điều hành và tổ chức thực hiện của bộ máy cơ sở sau sắp xếp.

Dự án thành phần 1 giữ vai trò lõi, quyết định hình hài toàn tuyến cao tốc. Ban Quản lý dự án công trình giao thông Nghệ An được giao làm chủ đầu tư. Tuyến đường đi qua 9 xã gồm Hưng Nguyên, Kim Liên, Đại Huệ, Vạn An, Nam Đàn, Xuân Lâm, Hoa Quân, Sơn Lâm và Kim Bảng với tổng chiều dài khoảng 60,031 km.

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy đi qua địa bàn 9 xã gồm Hưng Nguyên, Kim Liên, Đại Huệ, Vạn An, Nam Đàn, Xuân Lâm, Hoa Quân, Sơn Lâm và Kim Bảng với tổng chiều dài khoảng 60,031km. Ảnh minh họa

Quy mô kỹ thuật của dự án phản ánh rõ tầm vóc một tuyến cao tốc hiện đại. Toàn tuyến được đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, chia thành hai phân đoạn kỹ thuật. Đoạn từ Km0+000 đến Km42+500 có tốc độ thiết kế 100 km/h, nền đường rộng 24,75 m. Đoạn còn lại từ Km42+500 đến cuối tuyến khoảng Km60+031 thiết kế tốc độ 80 km/h, nền đường rộng 22 m. Những vị trí đào sâu, đắp cao được tính toán theo quy mô hoàn chỉnh 6 làn xe để đáp ứng nhu cầu phát triển lâu dài.

Mật độ công trình trên tuyến cũng cho thấy độ phức tạp kỹ thuật rất lớn. Toàn tuyến có 51 cây cầu, gồm 43 cầu trên tuyến chính và 8 cầu tại các nút giao, đường ngang; đồng thời bố trí 58 hầm chui dân sinh nhằm duy trì kết nối dân cư, hạn chế chia cắt không gian sinh hoạt.

Điểm nhấn kỹ thuật nổi bật nhất là hầm xuyên núi Đại Huệ quy mô 6 làn xe, gồm 2 ống hầm riêng biệt cho hai chiều lưu thông, mỗi ống rộng 14,05 m, dài khoảng 485 m. Đây được xem là hạng mục có tính biểu tượng của toàn tuyến khi mở đường xuyên qua dãy núi từng là “điểm nghẽn tự nhiên” trên hướng kết nối phía Tây Nghệ An.

Khu vực dự kiến đặt nút giao giữa đường cao tốc với QL15, trong đó có một đoạn chạy song song với tuyến đường tránh thị trấn Nam Đàn. Ảnh: Tiến Đông

Song song với đó, hệ thống kết nối vùng được tổ chức với 6 nút giao, trong đó có 5 nút giao liên thông, kết nối trực tiếp với cao tốc Bắc - Nam phía Đông, Quốc lộ 15, Quốc lộ 46B, đường Hồ Chí Minh và nhiều tuyến tỉnh lộ quan trọng. Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ hình thành hành lang kinh tế Đông - Tây chiến lược, nối trung tâm Nghệ An với cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy, mở rộng không gian phát triển về phía Tây và tăng cường liên kết Việt Nam - Lào.

Dự án cũng được đầu tư đồng bộ theo tiêu chuẩn hạ tầng giao thông hiện đại với hệ thống ITS gồm camera giám sát, hệ thống phát hiện xe, trung tâm điều hành giao thông, SOS khẩn cấp, ITS riêng cho hầm Đại Huệ, cùng hệ thống thu phí không dừng, kiểm soát tải trọng và điện chiếu sáng đồng bộ tại các nút giao, trạm thu phí, hầm và hầm chui dân sinh.

Đồ họa: Thành Cường

Nhìn tổng thể, cao tốc Vinh - Thanh Thủy hội tụ đồng thời ba tầng ý nghĩa chiến lược. Đây vừa là đại dự án hạ tầng quốc gia với tiêu chuẩn kỹ thuật hiện đại; vừa là hành lang kinh tế kết nối Bắc Trung Bộ với Lào qua cửa khẩu quốc tế Thanh Thủy; đồng thời là mô hình thể chế mới trong phân quyền đầu tư công khi Trung ương kiến tạo khung pháp lý, còn địa phương được trao quyền thực thi ở mức rất cao.

Ngay từ đầu, Nghệ An đã xác định cao tốc Vinh - Thanh Thủy là một trong những nhiệm vụ chính trị trọng tâm, có ý nghĩa chiến lược đối với mục tiêu đột phá kết cấu hạ tầng, mở rộng không gian phát triển và hiện thực hóa các định hướng lớn của Trung ương trong giai đoạn mới.

Tinh thần đó được thể hiện khi công trình được đưa vào danh mục 12 dự án trọng điểm do Ban Chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm tỉnh trực tiếp theo dõi, chỉ đạo dưới sự lãnh đạo của đồng chí Nguyễn Khắc Thận - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng đoàn ĐBQH tỉnh, Trưởng ban Chỉ đạo.

Ban Chỉ đạo các công trình, dự án trọng điểm trên địa bàn tỉnh họp bàn các nội dung công tác. Ảnh: Phạm Bằng

Việc dự án được đặt dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo trực tiếp ở cấp cao nhất cho thấy quyết tâm chính trị rất lớn của Đảng bộ tỉnh đối với công trình chiến lược này. Các cuộc họp định kỳ và đột xuất liên tục được tổ chức để rà soát tiến độ, tháo gỡ từng điểm nghẽn, kiểm tra từng phần việc và gắn trách nhiệm cụ thể với từng ngành, từng địa phương.

Tại UBND tỉnh, đồng chí Võ Trọng Hải - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh cùng các đồng chí Phó Chủ tịch UBND tỉnh nhiều lần trực tiếp làm việc với các sở, ngành và địa phương để kiểm điểm tiến độ, tháo gỡ khó khăn và đôn đốc triển khai.

Đoàn công tác của tỉnh kiểm tra vị trí nút giao với đường Hồ Chí Minh tại xã Kim Bảng. Ảnh: Nguyễn Toàn

Trong toàn bộ quá trình ấy, giải phóng mặt bằng được xác định là khâu quyết định tiến độ chung của dự án. Điều đáng chú ý là ở nhiều địa phương, cấp ủy, chính quyền cơ sở đã phát huy rõ vai trò dân vận, tạo sự thống nhất cao trong nhân dân, biến chủ trương lớn thành hành động đồng thuận từ cơ sở.

Tại xã Kim Liên, tuyến cao tốc đi qua hơn 3 km với nhiều khu dân cư. Ông Bùi Thanh Hải - Bí thư, Xóm trưởng Xóm 5 cho biết, toàn xóm có 70 hộ bị ảnh hưởng, trong đó 2 hộ phải tái định cư. Sau quá trình tuyên truyền, vận động, người dân đều đồng thuận, ủng hộ chủ trương xây dựng tuyến đường và sẵn sàng bàn giao mặt bằng.

Dự án cao tốc Vinh - Thanh Thủy đoạn đi qua xã Kim Liên có chiều dài 3,1km. Ảnh: Thành Cường

Ở xã Hoa Quân, nơi tuyến cao tốc đi qua khoảng 6,58 km và áp lực giải phóng mặt bằng rất lớn, sự vào cuộc của hệ thống chính trị cơ sở tiếp tục được thể hiện rõ. Ông Nguyễn Văn Trường - Xóm trưởng xóm Long Nhãn cho biết, người dân nhận thức rõ đây là công trình huyết mạch tạo động lực phát triển kinh tế - xã hội, thương mại, dịch vụ và du lịch cho địa phương.

Chủ tịch UBND xã Hoa Quân Nguyễn Thế Cường cho biết, xã triển khai nhiệm vụ với tinh thần phân công rõ trách nhiệm, giám sát tiến độ theo ngày, theo giờ; đồng thời đặc biệt coi trọng công tác dân vận để tạo sự thống nhất ngay từ cơ sở.

Xã Hoa Quân họp bàn công tác giải phóng mặt bằng xây dựng đường cao tốc Vinh - Thanh Thủy. Ảnh: CSCC

Thực tiễn từ Kim Liên, Hoa Quân và nhiều địa phương trên tuyến cho thấy, thành công của một công trình trọng điểm quốc gia không chỉ phụ thuộc vào quy mô đầu tư hay giải pháp kỹ thuật, mà còn phụ thuộc vào năng lực lãnh đạo của cấp ủy, hiệu lực điều hành của chính quyền và sức mạnh đồng thuận trong nhân dân. Chính ở điểm đó, cao tốc Vinh - Thanh Thủy đang trở thành biểu tượng rõ nét cho sự gặp nhau giữa ý Đảng và lòng dân; giữa quyết sách chiến lược và hành động thực tiễn; giữa tư duy phát triển mới với khát vọng vươn lên mạnh mẽ của Nghệ An trên hành lang Đông - Tây.

(Còn nữa)

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 1: Từ khát vọng kết nối đến tuyến cao tốc xuyên Trường Sơn

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ 3: Trên “đường găng” giải phóng mặt bằng

Cao tốc Vinh - Thanh Thủy: Trục liên kết chiến lược Việt - Lào - Kỳ cuối: Nối gần Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây