Cấp cứu ngoại viện mới đáp ứng dưới 10% nhu cầu, Bộ Y tế đề xuất 'cải tổ' toàn diện

Ủy viên Dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế, TS.BS Vũ Mạnh Hà vừa ký văn bản gửi một số bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về việc xin ý kiến góp ý dự thảo Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030.

Chưa địa phương nào xây dựng được mạng lưới cấp cứu ngoại viện đa tầng hoàn chỉnh

Đề án Phát triển hệ thống cấp cứu ngoại viện giai đoạn 2026-2030 do Bộ Y tế xây dựng nhằm đẩy mạnh hoạt động cấp cứu trước viện, hướng tới mục tiêu giảm tử vong và tàn tật do tai nạn, đột quỵ, ngừng tuần hoàn và các tình trạng cấp cứu khác.

Dự thảo Đề án dẫn báo cáo của Viện Chiến lược và Chính sách y tế cho hay, đến năm 2025, cả nước có 23/34 địa phương đã quy hoạch mạng lưới cấp cứu ngoại viện, chiếm khoảng 68%. Có 30/34 địa phương đã giao đầu mối đơn vị chuyên trách cấp tỉnh về cấp cứu ngoại viện.

Một trong những rào cản lớn đối với hoạt động cấp cứu ngoại viện là thói quen của người dân. Theo Bộ Y tế, khi xảy ra đột quỵ, tai nạn giao thông hoặc các tình huống nguy kịch, nhiều người vẫn lựa chọn tự đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng phương tiện cá nhân hoặc gọi xe dịch vụ thay vì gọi số cấp cứu 115.

Trong đó, 10 tỉnh, thành phố đã thành lập Trung tâm Cấp cứu 115 độc lập; 18 địa phương giao bệnh viện đa khoa tỉnh đảm nhiệm nhiệm vụ cấp cứu ngoại viện và 2 địa phương giao đơn vị tư nhân triển khai.Mạng lưới trạm cấp cứu vệ tinh bước đầu hình thành tại Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng và Đà Nẵng nhằm rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường.

Bên cạnh đó, 100% bệnh viện đa khoa tỉnh và bệnh viện đa khoa khu vực đều đã thành lập đội cấp cứu cơ động.

Tuy nhiên, Bộ Y tế đánh giá chưa có địa phương nào xây dựng được mạng lưới cấp cứu ngoại viện đa tầng hoàn chỉnh, kết nối đồng bộ từ sơ cứu ban đầu tại cộng đồng đến vận chuyển và điều trị tại bệnh viện.

Các đơn vị cấp cứu cũng thiếu sự phối hợp chặt chẽ với lực lượng cứu hộ, cứu nạn ngoài ngành y tế. Đáng chú ý, hệ thống cấp cứu ngoại viện hiện chỉ đáp ứng được dưới 10% nhu cầu cấp thiết của người dân, chủ yếu trong các trường hợp đột quỵ và tai nạn.

Chỉ khoảng 43% số chuyến xe cứu thương xuất phát thực sự đón được người bệnh. Nhiều trường hợp khi xe tới nơi, người bệnh đã được người thân tự đưa đến bệnh viện hoặc không còn nhu cầu cấp cứu.

Người dân chưa quen gọi 115

Một trong những rào cản lớn đối với hoạt động cấp cứu ngoại viện là thói quen của người dân. Theo Bộ Y tế, khi xảy ra đột quỵ, tai nạn giao thông hoặc các tình huống nguy kịch, nhiều người vẫn lựa chọn tự đưa bệnh nhân đến bệnh viện bằng phương tiện cá nhân hoặc gọi xe dịch vụ thay vì gọi số cấp cứu 115.

Nguyên nhân xuất phát từ việc nhiều người chưa biết hoặc không nhớ số điện thoại cấp cứu; thiếu niềm tin vào khả năng đáp ứng của hệ thống; lo ngại thời gian chờ đợi kéo dài hoặc chi phí vận chuyển cao. Công tác truyền thông về vai trò của cấp cứu ngoại viện còn hạn chế, khiến nhiều người chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa sống còn của việc gọi cấp cứu trong "thời gian vàng".

Bộ Y tế cũng nhận định nguồn nhân lực cấp cứu ngoại viện hiện không chỉ thiếu về số lượng mà còn chưa được chuẩn hóa.Khoảng 80% nhân viên đang tham gia hoạt động cấp cứu ngoại viện chưa được đào tạo theo chuẩn thống nhất và chưa có hệ thống chứng chỉ riêng. Năng lực xử trí các tình huống ngừng tuần hoàn, ngừng thở và các cấp cứu tối khẩn còn nhiều hạn chế.

Hiện Việt Nam cũng chưa có quy định cụ thể về bằng cấp, chương trình đào tạo hay lộ trình phát triển nghề nghiệp cho lực lượng cấp cứu ngoại viện. Chế độ phụ cấp, chính sách bảo đảm an toàn cho các kíp cấp cứu còn hạn chế, dẫn đến tình trạng nhiều nhân viên nghỉ việc hoặc chuyển công tác, gây thiếu hụt nhân lực kéo dài. Trong khi đó, việc đào tạo kỹ năng sơ cứu cho cộng đồng mới chỉ được thực hiện ở quy mô nhỏ, chủ yếu do các bệnh viện hoặc nhóm tình nguyện tự tổ chức.

Theo dự thảo đề án, tỷ lệ xe cứu thương tại Việt Nam hiện chỉ đạt 0,2 xe trên 100.000 dân, thấp hơn nhiều so với Singapore (0,8 xe), Hàn Quốc (2 xe) hay Nhật Bản và Đài Loan (2-3 xe).Khoảng 70,7% xe cứu thương đạt tiêu chuẩn theo quy định hiện hành.

Đáng lưu ý, gần 30% xe không được trang bị đầy đủ thuốc và dụng cụ cấp cứu. Chỉ khoảng 18% xe có máy khử rung tim, 13,1% có máy khử rung tim tự động (AED), 40,1% có máy hút xách tay và chỉ 5,9% được trang bị bộ quản lý đường thở.

Về chất lượng dịch vụ, thời gian phản ứng cấp cứu hiện vẫn cao hơn đáng kể so với tiêu chuẩn quốc tế. Giai đoạn 2024-2025, chỉ khoảng 30% người bệnh được tiếp cận trong vòng 10 phút; 55% phải chờ từ 10-20 phút và 15% phải chờ từ 20-60 phút.

Tại nhiều khu vực vùng sâu, vùng xa, khả năng tiếp cận dịch vụ cấp cứu ngoại viện còn rất hạn chế.

Xây dựng hệ thống điều phối cấp cứu ngoại viện theo mô hình tập trung, ứng dụng AI và dữ liệu lớn.

Để khắc phục những tồn tại trên, Bộ Y tế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện thống nhất, đồng bộ và hiện đại trên phạm vi toàn quốc. Đến năm 2030, 100% tỉnh, thành phố phải kiện toàn mạng lưới cấp cứu ngoại viện phù hợp với đặc điểm dân cư và địa lý địa phương; triển khai mạng lưới sơ cứu, cấp cứu ban đầu kết nối với hệ thống điều phối cấp cứu.

Các địa phương cũng phải xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa y tế và công an trong hoạt động cấp cứu ngoại viện.

Bộ Y tế dự kiến triển khai nền tảng quản lý hệ thống cấp cứu ngoại viện toàn quốc ngay trong năm 2026, kết nối với Trung tâm Thông tin chỉ huy của công an các tỉnh, thành phố.

Về nhân lực, mục tiêu đặt ra là tối thiểu 75% nhân viên y tế được đào tạo về sơ cứu, cấp cứu ban đầu; 100% nhân viên trạm y tế xã được tập huấn. Đồng thời, phổ cập kiến thức sơ cứu cho tối thiểu 3% dân số.

Về hạ tầng, cả nước phấn đấu đạt tối thiểu 1 xe cứu thương đạt chuẩn trên 100.000 dân vào năm 2030.

Bộ Y tế cũng đề xuất xây dựng nền tảng quản lý cấp cứu ngoại viện toàn quốc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), bản đồ số thời gian thực và hồ sơ bệnh án điện tử.

Hệ thống sẽ giúp xác định xe cứu thương gần nhất, theo dõi tình trạng bệnh viện tiếp nhận, kết nối với nhân viên y tế và hỗ trợ điều phối tối ưu từ khi tiếp nhận cuộc gọi đến khi bệnh nhân được bàn giao cho cơ sở điều trị.

Người dân trong tương lai có thể sử dụng ứng dụng trên điện thoại để gọi cấp cứu, theo dõi hành trình xe cứu thương và nhận hướng dẫn sơ cứu ban đầu.

Bộ Y tế đặt mục tiêu xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện thống nhất, đồng bộ và hiện đại trên phạm vi toàn quốc.

Đưa kỹ năng sơ cứu vào trường học

Song song với việc xây dựng lực lượng cấp cứu chuyên nghiệp, Bộ Y tế đề xuất phổ cập kỹ năng sơ cứu cho cộng đồng.

Các đối tượng ưu tiên gồm giáo viên, học sinh, lái xe, nhân viên khu công nghiệp, trung tâm thương mại, nhà ga, sân bay, khách sạn, khu du lịch, lực lượng công an, quân đội, phòng cháy chữa cháy và tình nguyện viên.

Đặc biệt, nội dung thực hành sơ cứu, cấp cứu ban đầu được đề xuất đưa vào chương trình bắt buộc trong môn Giáo dục thể chất hoặc kỹ năng sống đối với học sinh từ cấp trung học cơ sở trở lên.Ngoài ra, đề án cũng đặt mục tiêu phát triển hệ thống máy khử rung tim tự động (AED) tại các địa điểm công cộng như sân bay, nhà ga, trường học, trung tâm thương mại, khu dân cư đông người nhằm nâng cao khả năng cứu sống các trường hợp ngừng tim đột ngột.

Theo Bộ Y tế, việc xây dựng hệ thống cấp cứu ngoại viện không chỉ là đầu tư thêm xe cứu thương hay nhân lực mà còn là thiết lập một chuỗi cấp cứu hoàn chỉnh từ cộng đồng đến bệnh viện.

Nếu được triển khai đồng bộ, đề án sẽ góp phần rút ngắn thời gian tiếp cận người bệnh, nâng cao tỷ lệ cứu sống trong các tình huống khẩn cấp, giảm gánh nặng tử vong và tàn tật do tai nạn, đột quỵ và các bệnh lý cấp tính, đồng thời tạo nền tảng cho một hệ thống y tế hiện đại, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người dân trong tương lai.