Cấp thiết xây dựng hệ sinh thái xuất khẩu toàn diện

Những điểm nghẽn của doanh nghiệp xuất khẩu

Không phủ nhận, thương mại điện tử đang giúp doanh nghiệp Việt tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng toàn cầu, trong khi AI, dữ liệu lớn và các nền tảng số có thể làm thay đổi cách xúc tiến thương mại. Tuy nhiên, công nghệ không xóa bỏ những rào cản căn bản của xuất khẩu.

Gạo ST 25 của Kỹ sư Hồ Quang Cua được xuất khẩu sang nhiều quốc gia. Ảnh: Bảo Loan

Theo bà Trần Thị Tân, Giám đốc Trách nhiệm xã hội và Quan hệ đối tác chiến lược TikTok Shop Việt Nam, một trong những điểm nghẽn lớn nhất của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ không nằm ở chất lượng sản phẩm, mà ở thương hiệu. Câu hỏi hiện nay không còn là “Việt Nam có sản phẩm đủ tốt để xuất khẩu hay không”, mà là “Làm thế nào để sản phẩm đó được người tiêu dùng thế giới biết đến, lựa chọn và yêu thích”.

Trong mô hình xuất khẩu truyền thống, để một thương hiệu Việt tiếp cận người tiêu dùng Mỹ hay Trung Quốc, doanh nghiệp thường phải tìm nhà nhập khẩu, trung gian, nhà phân phối, đàm phán với hệ thống bán lẻ và đầu tư marketing trước khi sản phẩm thực sự xuất hiện trước khách hàng. Quá trình đó tốn thời gian và nguồn lực, trở thành một rào cản đáng kể với doanh nghiệp. Song, thương mại điện tử đang thay đổi một phần cấu trúc này.

Thực tế, hơn 20 doanh nghiệp và nhà bán hàng Việt Nam đã hoạt động trong hệ sinh thái TikTok Shop tại Mỹ và Trung Quốc, trong đó hơn 10 doanh nghiệp vượt mốc 1.000 đơn hàng, với những mặt hàng đã ghi nhận kết quả gồm sầu riêng, dừa tươi, hạt điều, thời trang, mỹ phẩm và sản phẩm chăm sóc cá nhân.

Tuy nhiên, quy mô này vẫn còn nhỏ nếu đặt cạnh tiềm năng của cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam, điều này cho thấy công nghệ mở cửa thị trường, nhưng không tự động biến doanh nghiệp thành nhà xuất khẩu.

Nhiều chuyên gia nhận định, thương mại điện tử không xóa bỏ rào cản của xuất khẩu, khi nhiều danh nghiệp vẫn phải giải quyết hàng loạt vấn đề như: Chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn thị trường, logistics, giá thành, vận chuyển, vận hành và bản địa hóa dịch vụ khách hàng.

Một video có thể giúp hàng triệu người nhìn thấy sản phẩm, nhưng nếu doanh nghiệp không giao hàng đúng hạn, không đáp ứng tiêu chuẩn nhập khẩu hoặc chi phí logistics làm mất lợi thế giá, khả năng “được nhìn thấy” sẽ không chuyển thành xuất khẩu bền vững.

Bởi vậy, thương mại điện tử xuyên biên giới chỉ phát huy đầy đủ hiệu quả khi được đặt trong một hệ sinh thái gồm logistics, thanh toán, tiêu chuẩn, dữ liệu, công nghệ và năng lực sản xuất.

Số hoá xúc tiến thương mại, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp

Song hành với sự chuyển đổi của thương mại điện tử, hoạt động xúc tiến thương mại cũng cần phải thay đổi. Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) Vũ Bá Phú cho rằng, cần nâng cao chất lượng dự báo và cung cấp thông tin thị trường kịp thời cho doanh nghiệp. Đặc biệt, cập nhật liên tục các xu hướng tiêu dùng, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định truy xuất nguồn gốc và các rào cản thương mại tại những thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Chế biến tôm xuất khẩu sang Mỹ. Ảnh: Công ty Cổ phần Thực phẩm Sao Ta

Nếu trả lời được những câu hỏi đó, xúc tiến thương mại sẽ không còn đơn thuần là tổ chức gian hàng và đưa doanh nghiệp đi hội chợ, mà trở thành một hệ thống matching (Hệ thống giúp kết nối người dùng với người dùng khác, hoặc giữa người dùng và doanh nghiệp,dịch vụ dựa trên các tiêu chí phù hợp) dựa trên dữ liệu.

Có một nghịch lý trong câu chuyện xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam mà chưa có lời giải. Đó là: Có sản phẩm tốt chưa chắc được thị trường biết tới; có năng lực sản xuất chưa chắc gặp được đúng nhà mua hàng; có cơ hội tiếp cận người tiêu dùng lại chưa chắc đủ năng lực logistics, tiêu chuẩn và dịch vụ để biến sự quan tâm thành doanh số.

Theo TS Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin Công nghiệp và Thương mại (Bộ Công Thương), từ thực tế có thể nhìn thấy cấu trúc của hệ sinh thái mà Việt Nam cần xây dựng: Vốn - thông tin thị trường - logistics - công nghệ - tiêu chuẩn - nền tảng số - nhà mua hàng.

Bảy mắt xích này không thể vận hành tách rời, bởi: Thông tin thị trường cho doanh nghiệp biết phải sản xuất gì và theo tiêu chuẩn nào; công nghệ giúp đáp ứng tiêu chuẩn và tăng năng suất; vốn cho phép doanh nghiệp đầu tư công nghệ và thực hiện đơn hàng; logistics quyết định tốc độ và chi phí đưa sản phẩm ra thị trường; nền tảng số mở rộng khả năng tiếp cận khách hàng; dữ liệu giúp kết nối đúng doanh nghiệp với đúng người mua; còn nhà mua hàng tạo ra tín hiệu thị trường để toàn bộ chuỗi tiếp tục nâng cấp.

“Khi các mắt xích này đứng riêng lẻ, doanh nghiệp phải tự mình đi tìm và ghép chúng lại, một nhiệm vụ đặc biệt khó với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Nhưng khi chúng được kết nối thành hệ sinh thái, chi phí gia nhập chuỗi cung ứng giảm xuống và khả năng nâng cấp của doanh nghiệp tăng lên”, TS Lê Quốc Phương nhấn mạnh.