Cấp xã phải cung cấp thông tin do mình có được và tạo ra

Ông Nguyễn Thái Học, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương phát biểu tại phiên thảo luận.

3 vấn đề bất cập

Phát biểu tại phiên thảo luận, ông Nguyễn Thái Học, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương thống nhất cao với mục đích, yêu cầu, sự cần thiết sửa đổi dự án Luật này nhằm phát huy quyền làm chủ, quyền tiếp cận thông tin của công dân, làm sao phù hợp với yêu cầu của cải cách thủ tục hành chính, chuyển đổi số quốc gia. Tuy nhiên, đối chiếu với những nội dung sửa đổi của dự án Luật, ông Nguyễn Thái Học cho rằng chưa thật sự thống nhất và đồng bộ.

Ông Nguyễn Thái Học đưa ra dẫn chứng cụ thể. Theo đó, tại Khoản 1, Điều 9 của Luật Tiếp cận thông tin hiện hành năm 2016 quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, và thông tin do mình có được. Như vậy Luật hiện hành quy định cấp xã không chỉ có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, mà còn có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được. Thế nhưng tại Khoản 1, Điều 10 của dự thảo Luật sửa đổi chỉ quy định: UBND cấp xã có trách nhiệm cung cấp thông tin do mình tạo ra, không có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình nhận được.

“Lý giải về vấn đề này, báo cáo của Chính phủ có nêu ra 3 lý do là để phù hợp với nguyên tắc phân cấp, phân quyền; tăng cường trách nhiệm của cơ quan tạo ra thông tin; giảm áp lực cho chính quyền cấp xã hiện nay rất nhiều việc. Tôi cho rằng những lý do này không thật sự thuyết phục”, ông Nguyễn Thái Học nêu rõ, và cho rằng không phù hợp với nguyên tắc của Luật. Bởi một trong những nguyên tắc của Luật Tiếp cận thông tin đó là cung cấp thông tin một cách kịp thời và tạo điều kiện thuận lợi cho công dân.

Bên cạnh đó, theo ông Nguyễn Thái Học, quy định trên cũng không phù hợp với chủ trương, yêu cầu của lãnh đạo Đảng, Nhà nước hiện nay. Đó là khi tinh gọn chính quyền địa phương 2 cấp phải gần dân, sát dân, và phải phục vụ nhân dân. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm trong nhiều hội nghị, nhiều yêu cầu chỉ đạo đã nhấn mạnh điều này.

Lý do thứ ba được ông Nguyễn Thái Học nhấn mạnh là không phù hợp với thực tiễn.

“Tôi lấy ví dụ một công dân yêu cầu cung cấp thông tin. Những thông tin này gắn liền với trách nhiệm của chính quyền cấp xã trong việc quản lý, điều hành. Những thông tin này yêu cầu cấp xã không chỉ nắm ở cấp mình tạo ra, mà còn nắm văn bản, nắm thông tin của cấp tỉnh, cấp trung ương mới có thể quản lý được. Khi công dân đến hỏi, cấp xã nói rằng băn bản này của trung ương, tỉnh ban hành nên cấp xã không cung cấp. Quy định này rất bất cập, không tạo điều kiện cho công dân, không thực hiện tốt yêu cầu đặt ra là phải tạo điều kiện cho công dân tiếp cận thông tin”, Phó Bí thư Đảng ủy MTTQ, các đoàn thể Trung ương nói.

Từ đó, ông Nguyễn Thái Học đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu sửa đổi quy định này. Chính quyền cấp xã phải có nghĩa vụ cung cấp thông tin do mình có được và do mình tạo ra. Còn việc khó khăn vướng mắc như nguồn nhân lực, cơ sở vật chất, trang thiết bị thì phải đầu tư, nghiên cứu để tháo gỡ.

Công dân được tiếp cận thông tin là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội

Đại biểu Quốc hội Đỗ Thị Việt Hà (Đoàn Bắc Ninh) cho hay, việc công dân được tiếp cận thông tin chính là nền tảng cơ bản để minh bạch hoạt động của xã hội. Do đó bà Hà đề nghị mở rộng chủ thể được hỗ trợ tiếp cận thông tin và bổ sung chính sách hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn tiếp cận thông tin thuận lợi, kịp thời và đầy đủ nhất.

Khoản 1 Điều 3 dự thảo quy định: “Người khuyết tật, người dân tộc thiểu số, người sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn được Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi khi thực hiện quyền tiếp cận thông tin”. Bà Hà nhìn nhận so với Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, dự thảo Luật đã mở rộng thêm một số chủ thể được Nhà nước hỗ trợ tạo điều kiện thuận lợi.

Nhất trí cao với việc mở rộng, bổ sung các chủ thể này, bà Hà đề nghị, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát, bổ sung một số đối tượng yếu thế khác cũng được áp dụng các quy định đặc thù trong tiếp cận thông tin như: người nghèo, trẻ em, người có hoàn cảnh khó khăn.

Khoản 3 Điều 3 của dự thảo Luật quy định: Nhà nước có trách nhiệm hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tộc thiểu số và người sinh sống tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; đồng thời quy định việc cung cấp thông tin chủ yếu là trên môi trường số.

Song bà Hà cho rằng thực tế hiện nay, tại các vùng cao, hạ tầng mạng và thiết bị số mặc dù đã được các cấp chính quyền quan tâm đầu tư, song vẫn còn khá nhiều hạn chế. Do đó, việc triển khai cung cấp thông tin trên môi trường số tại các địa bàn này sẽ gặp nhiều khó khăn.

“Nếu chỉ quy định như dự thảo Luật thì công nghệ thông tin có thể lại là rào cản tiếp cận đối với đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng khó khăn. Do đó, tôi đề nghị cần cụ thể hóa hơn việc Nhà nước hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi bằng cách tiếp tục duy trì hình thức phi kỹ thuật số. Đơn cử như hệ thống truyền thanh cơ sở, niêm yết tại điểm sinh hoạt cộng đồng như quy định tại khoản 2 Điều 21 của dự thảo Luật. Cần cho phép linh hoạt giữa các hình thức cung cấp trực tiếp và trực tuyến, bằng cả tiếng phổ thông và tiếng dân tộc địa phương”, bà Hà nói và đề nghị dự thảo Luật cần bổ sung quy định đối với người dân tộc thiểu số tại vùng có điều kiện đặc biệt khó khăn, cơ quan nhà nước có trách nhiệm tiếp nhận yêu cầu bằng tiếng phổ thông hoặc bằng tiếng dân tộc.

Điều 15 dự thảo Luật quy định 6 nhóm thông tin công dân được tiếp cận và Điều 16 dự thảo Luật quy định 4 nhóm thông tin công dân được tiếp cận có điều kiện. So với Luật Tiếp cận thông tin hiện hành, dự thảo Luật đã kế thừa các quy định trên. Tuy nhiên, bà Hà đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm tốt hơn quyền tiếp cận thông tin.