Cắt đứt nguồn lây bệnh truyền nhiễm: Từ chính sách đến thực tế đời sống

Bệnh truyền nhiễm là gì?

Bệnh truyền nhiễm là những bệnh do các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc nấm gây ra. Chúng có khả năng lây lan từ người này sang người khác hoặc từ động vật sang người thông qua nhiều con đường như tiếp xúc trực tiếp, đường hô hấp, đường tiêu hóa, máu hoặc vật trung gian truyền bệnh. Một số bệnh truyền nhiễm phổ biến tại Việt Nam có thể kể đến như: cúm mùa, sốt xuất huyết, tay chân miệng, viêm gan siêu vi, bệnh dại, lao phổi, tiêu chảy cấp...

Trong bối cảnh hệ thống y tế toàn cầu và trong nước đối mặt với nhiều biến động, việc chuyển hướng từ "chữa bệnh" sang "chủ động dự phòng" trở thành yêu cầu sống còn. Tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội, cùng Kế hoạch Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 của ngành Y tế và các văn bản cập nhật danh mục bệnh truyền nhiễm đã nhấn mạnh: Vệ sinh không gian sống và khử khuẩn môi trường là giải pháp căn cơ, tiết kiệm và hiệu quả nhất để cắt đứt chuỗi lây nhiễm tại cộng đồng.

Từ chính sách vĩ mô đến hành động tại hộ gia đình

Nghị quyết 173/2024/QH15 khẳng định tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực y tế cơ sở và tăng cường trách nhiệm tự phòng bệnh của từng người dân. Cụ thể hóa định hướng này, Kế hoạch Phòng, chống bệnh truyền nhiễm năm 2026 đưa ra mục tiêu chủ động giám sát, phát hiện sớm và xử lý triệt để các ổ dịch ngay từ quy mô hộ gia đình, trường học, công sở.

Bệnh truyền nhiễm là những bệnh do các tác nhân gây bệnh như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc nấm gây ra. Ảnh minh họa

Bên cạnh đó, việc cơ quan chức năng liên tục cập nhật, sửa đổi danh mục các bệnh truyền nhiễm nhóm A, B, C (như điều chỉnh phân loại các chủng cúm nguy hiểm, bệnh mới nổi hay các bệnh lưu hành như sốt xuất huyết, tay chân miệng) đặt ra đòi hỏi: Mỗi gia đình phải chủ động duy trì một môi trường sống sạch sẽ, không để vi sinh vật gây bệnh có cơ hội tích tụ và phát tán.

Quy trình khử khuẩn và làm sạch không gian sống đúng chuẩn

Làm sạch trước, khử khuẩn sau

Làm sạch luôn là bước đầu tiên trước khi tiến hành khử khuẩn vì bụi bẩn và các chất hữu cơ có thể làm giảm hiệu quả của hóa chất. Hướng dẫn yêu cầu ưu tiên lau khử khuẩn theo nguyên tắc từ nơi sạch đến nơi bẩn hơn, từ trên xuống dưới, từ trong ra ngoài và theo một chiều liên tục nhằm hạn chế phát tán tác nhân gây bệnh.

Đối với khu vực tiếp xúc trực tiếp với người được xác định mắc bệnh truyền nhiễm, việc vệ sinh khử khuẩn bằng dung dịch khử khuẩn được thực hiện hằng ngày và ngay khi bề mặt bị nhiễm bẩn. Đối với các khu vực còn lại, cũng thực hiện vệ sinh bằng dung dịch tẩy rửa thông thường hằng ngày và ngay khi bề mặt bị nhiễm bẩn. Sau khi người bệnh được chuyển đến cơ sở điều trị hoặc cơ sở cách ly, khu vực tiếp xúc trực tiếp với người bệnh cần được vệ sinh khử khuẩn ngay.

Quy trình thực hiện bắt đầu bằng việc mở cửa để bảo đảm thông thoáng khu vực. Sau đó làm sạch sơ bộ các bề mặt cần khử khuẩn bằng cách quét hoặc hút bụi; riêng đối với bệnh lây truyền qua đường không khí thì không thực hiện bước này.

Việc khử khuẩn được thực hiện theo quy trình "hai xô": một xô chứa nước sạch pha xà phòng hoặc dung dịch tẩy rửa thông thường để làm sạch bề mặt, xô còn lại chứa dung dịch khử khuẩn có nồng độ tối thiểu 0,1% clo hoạt tính. Sau khi lau khử khuẩn, bề mặt cần được duy trì ở trạng thái ướt đủ thời gian tiếp xúc theo hướng dẫn của nhà sản xuất; giẻ lau và phương tiện bảo vệ cá nhân được thu gom như chất thải lây nhiễm, đồng thời người thực hiện phải vệ sinh tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn tay chứa ít nhất 70% cồn.

Làm sạch luôn là bước đầu tiên trước khi tiến hành khử khuẩn vì bụi bẩn và các chất hữu cơ có thể làm giảm hiệu quả của hóa chất. Ảnh minh họa

Khử khuẩn có trọng tâm: Tập trung vào các "điểm tiếp xúc cao" (high-touch surfaces) như tay nắm cửa, công tắc điện, bàn phím, điều khiển tivi, cầu thang và thiết bị vệ sinh. Sử dụng dung dịch cồn 70 độ hoặc hóa chất chứa Clo hoạt tính (như Cloramin B) lau kỹ bề mặt và để khô tự nhiên.

Thông khí tự nhiên: Mở hệ thống cửa sổ, cửa chính ít nhất 30–60 phút mỗi ngày. Ánh nắng mặt trời và luồng không khí lưu thông giúp làm giảm đáng kể nồng độ vi-rút, vi khuẩn lơ lửng trong không gian kín.

Triển khai theo từng khu vực nguy cơ

Phòng khách và không gian chung: Lau chùi hằng ngày các bề mặt tiếp xúc nhiều. Giặt định kỳ rèm cửa, thảm trải sàn và đệm ghế.

Khu vực bếp và ăn uống: Khử trùng mặt bàn ăn, bếp nấu và khu vực rửa bát. Bảo quản thực phẩm kín kẽ, triệt tiêu môi trường sống của côn trùng trung gian truyền bệnh như gián, ruồi, chuột.

Nhà vệ sinh: Sử dụng chất tẩy rửa chuyên dụng chứa Clo để làm sạch bồn cầu, lavabo và sàn nhà tối thiểu 1 lần/ngày. Đảm bảo hệ thống thoát nước thông thoáng, không đọng nước thải.

Khu vực quanh nhà: Chủ động thu gom rác thải, lật úp các vật dụng chứa nước không cần thiết để diệt lăng quăng/bọ gậy, ngăn ngừa tận gốc nguy cơ bùng phát dịch Sốt xuất huyết theo đúng mục tiêu Kế hoạch 2026.