Cắt giảm thủ tục hành chính: Thực chất và sẽ không 'mọc' thêm

Từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”

Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh gọi quá trình xây dựng phương án và tham mưu ban hành các văn bản quy phạm pháp luật để thực thi cắt giảm, đơn giản hóa TTHC theo yêu cầu của Kết luận số 18-KL/TW (về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay, trả nợ công và đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030) là một “chiến dịch 15 ngày đêm thần tốc”. Cách mô tả này phần nào phản ánh quy mô, tốc độ và quyết tâm cải cách mà Chính phủ đang thúc đẩy.

Những kết quả bước đầu đạt được là rất lớn. Theo Bộ Tư pháp, đến cuối tháng 4/2026, Chính phủ đã ban hành 8 nghị quyết về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh. Về phân cấp, phân quyền, cấp Trung ương chỉ còn thực hiện 1.570 TTHC, tương đương 32,1% tổng số thủ tục hiện hành, vượt chỉ tiêu theo tinh thần Kết luận 18-KL/TW. Đối với ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, các bộ, ngành đã đề xuất cắt giảm 60/198 ngành nghề, đạt hơn 30%.

Riêng theo 8 nghị quyết đã ban hành, đã cắt giảm 1.732 điều kiện kinh doanh không cần thiết; bãi bỏ 680 TTHC; đơn giản hóa thêm 521 thủ tục khác. Việc cắt giảm thêm 18.097 ngày giải quyết TTHC đã nâng tổng số thời gian giải quyết được cắt giảm lên 51.419 ngày/97.020 ngày, đạt 52,9%, vượt chỉ tiêu đề ra. Chi phí tuân thủ TTHC được ước tính giảm hơn 23.000 tỷ đồng mỗi năm.

“Đây là đợt cải cách rất sâu rộng. Chỉ chưa đầy 1 tháng chúng ta đã thực hiện được mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa các TTHC và ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo đúng chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ”, Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh cho biết.

Điểm đáng chú ý của đợt cải cách lần này không chỉ nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm, mà còn ở sự thay đổi trong tư duy quản lý. Tinh thần cốt lõi là chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”. Theo định hướng này, khi đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn, quy chuẩn theo quy định, người dân và doanh nghiệp có thể chủ động đầu tư, kinh doanh, thông báo cho cơ quan quản lý nhà nước thay vì phải đi qua nhiều tầng nấc cấp phép như trước. Trách nhiệm của cơ quan nhà nước sẽ chuyển sang giám sát, kiểm tra trong quá trình hoạt động.

Nói cách khác, cơ chế quản lý đang được chuyển từ kiểm soát trước sang giám sát sau. Đây là thay đổi quan trọng bởi nó có thể giúp giảm thời gian chờ đợi, giảm chi phí tuân thủ, hạn chế chi phí không chính thức và tạo sự chủ động lớn hơn cho doanh nghiệp. Với những lĩnh vực lâu nay thường phát sinh nhiều thủ tục, việc chuyển mạnh sang hậu kiểm nếu được thực hiện nghiêm túc sẽ tạo tác động rõ rệt tới môi trường đầu tư, kinh doanh.

Về giải pháp, các bộ, ngành cũng đã đề xuất một số hướng cụ thể. Chẳng hạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đưa ra phương án thực hiện hậu kiểm thông qua việc để chủ thể sản xuất, kinh doanh, đầu tư tự kê khai thông tin trên cổng thông tin điện tử của bộ hoặc của cấp tỉnh, cấp xã. Trên cơ sở thông tin đó, cơ quan quản lý nhà nước thực hiện chức năng giám sát, kiểm tra theo quy định.

Tuy nhiên, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm không đơn thuần là bỏ giấy phép hay giảm hồ sơ, mà đòi hỏi năng lực quản lý nhà nước phải thay đổi tương ứng. Khi doanh nghiệp được trao thêm quyền chủ động, hệ thống hậu kiểm phải đủ mạnh để phát hiện và xử lý vi phạm. Điều này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính thượng tôn pháp luật và trách nhiệm của doanh nghiệp. Các chủ thể tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh phải chịu trách nhiệm về tính trung thực của hồ sơ, việc đáp ứng điều kiện pháp luật cũng như tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu vi phạm, có thể bị xử phạt nghiêm, thậm chí bị cấm hoạt động trong lĩnh vực liên quan.

Đợt cải cách lần này cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ

Không để “cắt chỗ này, mọc chỗ khác”

Từ những thực tiễn từng xảy ra trước đây, một câu hỏi được đặt ra là liệu việc cắt giảm lần này có thực chất hay không; có tình trạng sau khi bãi bỏ điều kiện kinh doanh, TTHC này lại “mọc ra” điều kiện, thủ tục khác hay không. Đại diện Bộ Tư pháp khẳng định, với tinh thần cải cách hiện nay, việc phát sinh thêm các điều kiện kinh doanh, TTHC làm tăng chi phí cho doanh nghiệp sẽ không tái diễn.

Đây cũng là vấn đề được Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhiều lần nhấn mạnh. Người đứng đầu Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành và địa phương triển khai nghiêm túc các nghị quyết đã ban hành, đồng thời đặc biệt lưu ý không để xảy ra tình trạng “cắt thủ tục này lại mọc thủ tục khác”; đã cắt giảm ở cấp trên nhưng lại phát sinh thủ tục mới ở cấp dưới hoặc trong nội bộ, khiến cải cách không hiệu quả, không thực chất, người dân và doanh nghiệp không được thụ hưởng.

Theo luật sư Bùi Văn Thành, Phó Chủ tịch Liên chi hội Tài chính Khu công nghiệp Việt Nam (VIPFA), cộng đồng doanh nghiệp chờ đợi những cải cách thực chất như cắt giảm điều kiện kinh doanh không cần thiết, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, minh bạch quy trình phê duyệt, giảm chi phí tuân thủ và bảo vệ tốt hơn quyền tài sản. “Thời gian xử lý thủ tục chính là chi phí vốn. Chậm một dự án có thể đồng nghĩa mất cơ hội kinh doanh. Vì vậy, cải cách thể chế hôm nay chính là tạo tăng trưởng cho ngày mai”, luật sư Thành nhấn mạnh.

Để cải cách TTHC thực sự tạo ra thay đổi, yêu cầu đặt ra là gắn cắt giảm thủ tục với nâng cao trách nhiệm thực thi ở tất cả các cấp. Theo chỉ đạo của Thủ tướng, Bộ Tư pháp tiếp tục thực hiện tốt nhiệm vụ kiểm soát và tổ chức rà soát, cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa TTHC, điều kiện kinh doanh theo đúng Kết luận số 18-KL/TW; đồng thời kiểm soát chặt chẽ, kiên quyết không để phát sinh thêm thủ tục sau khi đã cắt giảm, phân cấp, đơn giản hóa. Cùng với đó là nghiên cứu, xây dựng Đề án thí điểm thực hiện đánh giá, chấm điểm KPI về công tác cải cách TTHC của các bộ, cơ quan, địa phương.

Ngoài ra, nhiều lĩnh vực được yêu cầu tiếp tục rà soát, cắt giảm thủ tục mạnh hơn trong thời gian tới, đặc biệt là đánh giá tác động môi trường, cấp phép xây dựng, quản lý khu công nghiệp và phòng cháy chữa cháy. Đây là những lĩnh vực lâu nay doanh nghiệp phản ánh còn vướng mắc, khiến thời gian triển khai dự án kéo dài và làm tăng chi phí đầu tư.

Có thể thấy, đợt cải cách lần này đang cho thấy quyết tâm rất lớn của Chính phủ trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” thể chế và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Thành công cuối cùng, bên cạnh số lượng thủ tục được cắt giảm, chính là việc doanh nghiệp có thực sự tiết kiệm được thời gian, chi phí và có thêm động lực mở rộng đầu tư hay không; người dân có thực sự được phục vụ thuận tiện, minh bạch và ít phiền hà hơn hay không.