Ngân hàng tăng 'bộ đệm' dự phòng: Hy sinh lợi nhuận để phòng ngừa nợ xấu

Nợ xấu khiến chi phí vốn tăng

Bức tranh tài chính của các ngân hàng quý I/2026 cho thấy áp lực nợ xấu đang quay trở lại sau giai đoạn tương đối ổn định trước đó. Diễn biến này phản ánh áp lực ngày càng lớn lên chất lượng tài sản của ngành Ngân hàng, đặc biệt trong bối cảnh môi trường kinh doanh còn nhiều khó khăn. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhóm khách hàng chịu tác động mạnh từ suy giảm đơn hàng và chi phí vốn tăng, đang là khu vực phát sinh rủi ro tín dụng rõ nét nhất.

Thay vì ưu tiên lợi nhuận ngắn hạn, nhiều nhà băng chủ động tăng mạnh trích lập dự phòng nhằm củng cố “bộ đệm” tài chính

Lãnh đạo Sacombank cho biết các chính sách thuế đối ứng mới từ Mỹ đã ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động sản xuất, xuất khẩu của doanh nghiệp Việt Nam, khiến nhiều khách hàng gặp khó khăn về dòng tiền và phát sinh nợ quá hạn. Theo ngân hàng này, quá trình xử lý nợ xấu cũng kéo dài hơn do nhiều vướng mắc pháp lý liên quan đến tài sản bảo đảm và thủ tục xử lý.

Dù vậy, phần lớn các khoản nợ xấu tại Sacombank vẫn có tài sản bảo đảm, chủ yếu là bất động sản. Điều này giúp ngân hàng vẫn duy trì khả năng thu hồi vốn ở mức tương đối tích cực, dù tiến độ xử lý còn phụ thuộc vào diễn biến của thị trường bất động sản. Không chỉ Sacombank, nhiều ngân hàng khác cũng đang phải đối diện với áp lực tương tự khi tín dụng bất động sản tăng mạnh trong các năm trước bắt đầu bước vào chu kỳ kiểm nghiệm chất lượng tài sản.

Theo Công ty Chứng khoán Vietcombank (VCBS), rủi ro nợ xấu của hệ thống ngân hàng năm 2026 vẫn cần được theo dõi chặt chẽ, nhất là tại những ngân hàng có tỷ trọng cho vay kinh doanh bất động sản vượt 30% tổng dư nợ.

Theo TS. Châu Đình Linh, Trường Đại học Ngân hàng TP. Hồ Chí Minh, bức tranh xử lý nợ xấu trong thời gian tới sẽ phân hóa rõ giữa các nhóm ngân hàng. Các ngân hàng lớn có lợi thế hơn nhờ hệ thống quản trị rủi ro hoàn chỉnh, nguồn lực tài chính mạnh và kinh nghiệm xử lý nợ hiệu quả. Trong khi đó, các ngân hàng nhỏ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn do chất lượng tài sản bảo đảm thấp và áp lực nợ tồn đọng kéo dài.

Chủ động tăng dự phòng, chấp nhận giảm lợi nhuận ngắn hạn

Trong bối cảnh đó, nhiều ngân hàng đã lựa chọn giải pháp tăng mạnh chi phí dự phòng rủi ro tín dụng nhằm củng cố “bộ đệm” tài chính trước nguy cơ nợ xấu leo thang. Dữ liệu quý I/2026 cho thấy dự phòng rủi ro cho vay khách hàng toàn hệ thống đạt hơn 233.095 tỷ đồng, tăng 6,7% so với đầu năm. Điểm đáng chú ý là nhiều ngân hàng đã chủ động tăng mạnh trích lập dự phòng ngay từ đầu năm thay vì chờ nợ xấu phát sinh mạnh hơn trong tương lai.

Sacombank là ngân hàng có mức tăng chi phí dự phòng cao nhất khi đạt hơn 22.082 tỷ đồng, tăng tới 109% so với cùng kỳ năm trước. OCB tăng gần 67%, HDBank tăng gần 39%, trong khi MB và VietABank cũng ghi nhận mức tăng trên 30%. Xu hướng này cho thấy chiến lược điều hành của nhiều ngân hàng đang dịch chuyển từ ưu tiên tăng trưởng sang phòng thủ và củng cố an toàn hệ thống.

Tại ACB, Chủ tịch HĐQT Trần Hùng Huy cho biết, ngân hàng đã chủ động tăng trích lập dự phòng từ cuối quý IV/2025 trong bối cảnh tín dụng bất động sản tăng nhanh và thị trường xuất hiện nhiều rủi ro tiềm ẩn. Theo ông Huy, việc tăng dự phòng khiến lợi nhuận bị ảnh hưởng trong ngắn hạn nhưng sẽ giúp ngân hàng có nền tảng tài chính ổn định hơn trong những năm tiếp theo. “Đây là bước chuẩn bị để ACB bước vào giai đoạn 2026-2027 với tâm thế chủ động hơn, tập trung cho tăng trưởng và phát triển bền vững thay vì phải xử lý các tồn đọng cũ”, lãnh đạo ACB nhấn mạnh.

Còn tại Eximbank, ngân hàng này đã thông qua kế hoạch lợi nhuận trước thuế năm 2026 ở mức tương đương năm trước, thấp hơn đáng kể so với kế hoạch từng công bố. Đồng thời, Eximbank tăng cường trích lập dự phòng và ưu tiên xử lý các khoản tồn đọng nhằm cải thiện chất lượng bảng cân đối kế toán.

Trong quý I/2026, Eximbank tăng mạnh chi phí dự phòng lên 319 tỷ đồng, gấp 2,5 lần cùng kỳ, khiến lợi nhuận trước thuế giảm tới 59%. Tuy nhiên, lãnh đạo ngân hàng cho rằng đây là bước đi cần thiết để củng cố nền tảng tài chính cho chiến lược phát triển dài hạn giai đoạn 2026-2030. Tương tự, LPBank cũng ghi nhận chi phí dự phòng tăng gần 4 lần so với cùng kỳ, lên 774 tỷ đồng, góp phần khiến lợi nhuận quý I giảm 11%. SHB cũng tăng mạnh trích lập dự phòng lên 1.641 tỷ đồng, gần gấp đôi cùng kỳ năm trước.

Theo giới phân tích, việc gia tăng dự phòng trong giai đoạn hiện nay không đơn thuần là phản ứng trước áp lực nợ xấu mà còn là sự chuẩn bị cho chu kỳ rủi ro mới của thị trường tín dụng. Chứng khoán MB (MBS) chỉ ra, áp lực đảo nợ từ nhóm bất động sản và cho vay mua nhà có thể tiếp tục gia tăng trong năm 2026 do lãi suất cho vay tăng trở lại. Dù vậy, chất lượng tài sản cải thiện trong năm 2025 có thể giúp các ngân hàng chưa phải tăng mạnh trích lập cho các khoản nợ mới trong ngắn hạn. MBS dự báo tỷ lệ trích lập dự phòng toàn ngành sẽ tiếp tục duy trì quanh mức 1,5% nhằm giữ tỷ lệ nợ xấu dưới 2%, trong khi tỷ lệ bao phủ nợ xấu dự kiến vẫn trên 80% trong năm 2026.

Theo TS. Châu Đình Linh, các ngân hàng cần phân loại nợ thực chất hơn, không chỉ theo chuẩn kế toán mà còn dựa trên khả năng xử lý thực tế như thu hồi nhanh, tái cơ cấu hay chuyển giao cho VAMC. Việc xác định đúng thứ tự ưu tiên sẽ quyết định tốc độ “làm sạch” bảng cân đối và khả năng bật tăng trong chu kỳ tăng trưởng mới.