Chậm đóng hơn 478 tỷ đồng BHXH, BHYT: Cần làm rõ trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi người lao động

Công ty CP May Vạn Hà là một trong những đơn vị có số tiền chậm đóng bảo hiểm lớn, thời gian kéo dài.

Nợ bảo hiểm kéo dài, người lao động chịu thiệt

Theo báo cáo của BHXH tỉnh, trong số 2.316 đơn vị chậm đóng từ 3 tháng trở lên, có 336 đơn vị chậm đóng trên 12 tháng với số tiền 243,563 tỷ đồng; 694 đơn vị thuộc diện khó thu do giải thể, phá sản, dừng hoạt động hoặc chủ doanh nghiệp bỏ trốn, với số tiền 157,043 tỷ đồng.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp vẫn hoạt động, có hàng trăm lao động tham gia BHXH nhưng không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Qua rà soát, có 11 doanh nghiệp chậm đóng lớn, kéo dài với tổng số tiền khoảng 112,166 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 731 lao động, như: Công ty TNHH FLC Samson Golf & Resort chậm đóng 52 tháng với số tiền khoảng 36,044 tỷ đồng; Công ty TNHH MTV Công nghiệp tàu thủy Thanh Hóa chậm đóng 109 tháng, số tiền khoảng 20 tỷ đồng.

Tại xã Thiệu Hóa, Công ty CP May Vạn Hà là một trong những đơn vị có số tiền chậm đóng bảo hiểm lớn. Theo số liệu đến tháng 9/2026, doanh nghiệp còn chậm đóng khoảng 12,1 tỷ đồng, kéo dài 13 tháng, ảnh hưởng đến quyền lợi của nhiều người lao động. Mặc dù đã nhiều lần được cơ quan BHXH đôn đốc, kiểm tra, xử phạt và yêu cầu cam kết lộ trình khắc phục, khoản nợ vẫn chưa được giải quyết.

Năm 2025, BHXH huyện Thiệu Hóa (trước đây) đã có văn bản kiến nghị cơ quan công an xem xét khởi tố vụ việc có dấu hiệu trốn đóng BHXH theo Điều 216 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, đến ngày 6/11, khi phóng viên đến liên hệ làm việc, doanh nghiệp từ chối trả lời phỏng vấn.

Trao đổi với bà Phạm Thị Thanh, Phó giám đốc BHXH cơ sở Triệu Sơn, được biết, tình trạng chậm đóng bảo hiểm tại đây từng khiến công nhân bức xúc, dẫn đến các cuộc đình công, ảnh hưởng đến an ninh trật tự trên địa bàn. Mặc dù công ty đã nhiều lần cam kết lộ trình giải quyết số tiền chậm đóng và phát sinh, đến nay doanh nghiệp vẫn chưa thực hiện. Hiện trên địa bàn do đơn vị quản lý có 97 đơn vị chậm đóng từ 3 tháng trở lên, với tổng số tiền hơn 20 tỷ đồng. Đơn vị thường xuyên gửi thông báo, phân công cán bộ phụ trách từng doanh nghiệp để theo dõi, đôn đốc. Với những trường hợp chậm đóng kéo dài, cán bộ BHXH trực tiếp làm việc, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm; các đơn vị chậm đóng trên 6 tháng được tổng hợp, báo cáo BHXH tỉnh để xem xét thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, BHXH cơ sở phối hợp với chính quyền địa phương trong việc tuyên truyền, vận động và thu hồi nợ.

Trong khi đó, Công ty CP Cơ khí và Xây lắp Sông Chu lại gặp khó khăn kéo dài trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. Những năm gần đây, đơn vị không có hợp đồng, thiếu việc làm, còn nợ lương người lao động đã nghỉ việc. Hiện công ty chỉ còn 5 lao động nhưng số tiền nợ bảo hiểm đã vượt 6,5 tỷ đồng, kéo dài từ tháng 5/2019.

Bà Nguyễn Thị Ngà, Kế toán trưởng Công ty CP Cơ khí và Xây lắp Sông Chu, cho biết, doanh nghiệp đang khó khăn về nguồn thu, chờ thực hiện các thủ tục thoái vốn Nhà nước nên chưa có điều kiện giải quyết dứt điểm nghĩa vụ bảo hiểm.

Thực tế cho thấy, nợ bảo hiểm xuất phát từ nhiều nguyên nhân, cả khó khăn tài chính lẫn tình trạng cố tình chây ỳ, không thực hiện nghĩa vụ. Vì vậy, cần phân loại từng nhóm doanh nghiệp, làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm để có biện pháp xử lý phù hợp, nhất là những trường hợp đã khấu trừ tiền đóng bảo hiểm từ lương người lao động nhưng không nộp về cơ quan BHXH.

Tăng cường phối hợp, xử lý vi phạm trên toàn tỉnh

Theo báo cáo của BHXH tỉnh, đến hết tháng 9/2026, tổng số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn tỉnh là hơn 1.411 tỷ đồng, chiếm 8,14% số phải thu. Trong đó, số tiền chậm đóng từ 3 tháng trở lên là hơn 478 tỷ đồng, tại 2.316 đơn vị; có 336 đơn vị chậm đóng trên 12 tháng, với số tiền hơn 243,5 tỷ đồng. Đáng chú ý, 694 đơn vị thuộc diện khó thu do đã giải thể, phá sản, tạm dừng hoạt động, chủ doanh nghiệp bỏ trốn hoặc không phối hợp, với số tiền hơn 157 tỷ đồng. Trong 9 tháng năm 2026, BHXH tỉnh đã thanh tra trực tiếp tại 131 đơn vị, kiến nghị thu hồi số tiền chậm đóng khoảng 1,452 tỷ đồng, yêu cầu đóng bổ sung cho 226 người lao động với số tiền khoảng 2,463 tỷ đồng. Qua thanh tra, cơ quan BHXH đã lập 11 biên bản vi phạm hành chính, với số tiền xử phạt khoảng 1,411 tỷ đồng. Tuy nhiên, với những doanh nghiệp cố tình chây ỳ, không chấp hành hoặc đã ngừng hoạt động, các biện pháp hành chính thông thường gặp nhiều hạn chế. Một số đơn vị được thanh tra, kiểm tra, xử phạt nhiều lần nhưng khoản nợ vẫn chưa được khắc phục.

Trước thực trạng nợ bảo hiểm kéo dài, BHXH tỉnh và Viện Kiểm sát Nhân dân tỉnh tổ chức hội nghị trực tuyến triển khai Quy chế phối hợp số 01/QCPH-LN, ngày 7/9/2026 và Nghị quyết số 205/2025/QH15, ngày 24/6/2025 của Quốc hội. Việc phối hợp tập trung vào trao đổi thông tin, xác minh, xử lý các vụ việc có dấu hiệu vi phạm; đồng thời xem xét khởi kiện vụ án dân sự nhằm bảo vệ quyền dân sự, lợi ích công cộng theo quy định. Trên cơ sở rà soát, toàn tỉnh có 11 doanh nghiệp nợ bảo hiểm lớn, với tổng số tiền khoảng 112,166 tỷ đồng, ảnh hưởng đến 731 người lao động. Đối với những trường hợp có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, cơ quan chức năng sẽ đánh giá hồ sơ, tài liệu để xem xét kiến nghị xử lý theo các Điều 214, 215, 216 Bộ luật Hình sự. Với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động, chủ bỏ trốn hoặc nợ kéo dài nhưng chưa đủ căn cứ xử lý hình sự, các đơn vị sẽ rà soát, xem xét phương án khởi kiện dân sự theo Nghị quyết số 205/2025/QH15. Trước mắt, tỉnh tập trung vào 8 doanh nghiệp có số nợ lớn, ít hoặc không còn lao động, với tổng số tiền khoảng 77,023 tỷ đồng, cùng các đơn vị thuộc diện khó thu hồi.

Ông Nguyễn Khắc Tuấn, Giám đốc BHXH tỉnh, cho biết: Thời gian tới, đơn vị tiếp tục phối hợp với các sở, ngành và chính quyền địa phương nắm bắt tình hình sản xuất, kinh doanh, phân tích dữ liệu để nhận diện doanh nghiệp có nguy cơ vi phạm; trực tiếp làm việc, yêu cầu thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm. Đối với những đơn vị có dấu hiệu vi phạm, cơ quan BHXH sẽ tăng cường kiểm tra, xử phạt theo quy định, đồng thời hoàn thiện hồ sơ, kiến nghị khởi tố khi có đủ căn cứ. Việc công khai danh tính các đơn vị chậm đóng số tiền lớn, kéo dài cũng tiếp tục được thực hiện.