Chấm dứt đốt rơm rạ tại Hà Nội và bài toán kinh tế tuần hoàn

Chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Bùi Duy Cường vừa ký Công văn số 5128/UBND-NNMT về việc tăng cường kiểm soát, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải trên địa bàn Hà Nội.

Khói do đốt rơm rạ chiếm 12% cấu thành nguồn phát thải bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội.

Theo đó, UBND Thành phố yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát, xác định các địa bàn có nguy cơ cao và thường xuyên xảy ra đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải (đốt mở). Trên cơ sở kết quả rà soát, Sở tập trung kiểm tra, giám sát, xử lý theo thẩm quyền quy định; đồng thời chủ trì, chịu trách nhiệm theo dõi, kiểm tra, giám sát việc thực hiện của UBND các phường, xã; kịp thời xử lý theo thẩm quyền.

UBND thành phố yêu cầu các phường, xã thực hiện nghiêm, hiệu quả các nội dung về xử lý rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch theo Quyết định số 3928/QĐ-BNN-KHCN ngày 21/9/2023 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND ngày 26/11/2025 của HĐND thành phố và Quyết định số 1804/QĐ-UBND ngày 9/4/2026 của UBND thành phố, cũng như Văn bản số 12174/SNNMT-CS ngày 24/8/2026 của Sở Nông nghiệp và Môi trường.

Các văn bản nêu trên quy định hỗ trợ, hướng dẫn, vận động nhân dân sử dụng các chế phẩm sinh học phù hợp để xử lý rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp, tận dụng làm nguyên liệu tái sử dụng, phục vụ sản xuất.

Thành phố cũng yêu cầu các xã, phường tổ chức triển khai quyết liệt các biện pháp kiểm soát, ngăn chặn và chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải (đốt mở); chỉ đạo lực lượng Công an cấp xã tăng cường giám sát tại thực địa, nhất là vào các khung giờ (17h-22h); kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý nghiêm các trường hợp đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải (đốt mở) không đúng quy định theo thẩm quyền và quy định pháp luật.

Chủ tịch UBND các phường, xã chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND thành phố về việc kiểm soát, chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải (đốt mở) trên địa bàn quản lý.

UBND thành phố cũng đề nghị Đảng ủy các phường, xã tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo chính quyền địa phương và các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội phát huy tinh thần trách nhiệm, quyết tâm thực hiện việc chấm dứt tình trạng đốt rơm rạ, phụ phẩm nông nghiệp và chất thải (đốt mở) trên địa bàn.

Bước đệm cho kinh tế tuần hoàn

Theo nội dung Công văn 5128/UBND-NNMT, việc gắn trách nhiệm trực tiếp của Chủ tịch UBND cấp phường, xã và huy động lực lượng công an giám sát thực địa cho thấy sự kiên quyết của lãnh đạo Thành phố nhằm chấm dứt dứt điểm tình trạng đốt mở. Bức tranh toàn cảnh về ô nhiễm không khí tại Hà Nội trong những năm gần đây cho thấy một thực trạng đáng báo động.

Theo dữ liệu công bố đầu tháng 10/2026 từ cơ quan chức năng, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội trong giai đoạn 2023-2025 dao động ở mức 47-48 µg/Nm³. Đáng lo ngại hơn, có tới 1/3 số ngày trong năm ghi nhận nồng độ PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ của tiêu chuẩn (50 µg/Nm³).

Gần đây nhất, ngay từ cuối tháng 8/2026, Hà Nội đã có thời điểm chìm trong sương mù khói bụi với chỉ số chất lượng không khí (AQI) lên tới 159 - ngưỡng đỏ có hại cho sức khỏe. Nhìn lại lịch sử, vào tháng 12/2025, chỉ số AQI của Thủ đô có những thời điểm vọt lên ngưỡng 230, biến Hà Nội thành một trong những thành phố ô nhiễm nhất thế giới lúc bấy giờ.

Theo cơ sở dữ liệu được phân tích gần đây, cấu thành nguồn phát thải bụi mịn PM2.5 tại Hà Nội được chia theo tỷ lệ: bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm (27%), giao thông vận tải (23%), xây dựng và bụi đường (20%), đốt mở - bao gồm đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp (12%), và công nghiệp (10%).

Con số 12% phát thải từ đốt mở có thể trông khiêm tốn so với giao thông hay xây dựng, nhưng nó lại mang tính chất “đánh úp” cục bộ. Khói do đốt rơm rạ thường tập trung vào những khung giờ chạng vạng (17h-22h), thời điểm nhiệt độ bề mặt giảm, gây ra hiện tượng nghịch nhiệt. Khí thải chứa đầy CO, CO2, NO2 và hàng tỷ hạt PM2.5 không thể khuếch tán lên cao mà bị giữ ở tầng thấp, tràn vào khu vực nội đô. Đây chính là lý do vì sao chỉ đạo của thành phố yêu cầu giám sát chặt chẽ khung giờ tối - “thời điểm vàng” phát sinh ô nhiễm.

GS Hoàng Xuân Cơ - Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam - trong nhiều hội thảo chuyên môn từng nhiều lần nhấn mạnh về tác động dây chuyền của ô nhiễm không khí do đốt rơm rạ và rác thải tự phát. Quá trình đốt ở nhiệt độ thấp, cháy không hoàn toàn của rơm rạ sinh ra hỗn hợp khí độc.

Tại các diễn đàn, các chuyên gia của Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam như PGS.TS Nguyễn Thế Chinh hay PGS.TS Lưu Đức Hải luôn kiên định với quan điểm: Trong nền kinh tế tuần hoàn, không có khái niệm “rác”, mọi phế phụ phẩm của quá trình này đều phải là đầu vào của quá trình khác. Áp dụng tư duy này, rơm rạ hoàn toàn không phải là thứ để đốt bỏ, mà là nguồn sinh khối có giá trị thương mại.

Chỉ đạo mới của UBND Hà Nội không chỉ cấm, mà còn mở ra hành lang hỗ trợ rất rõ khi viện dẫn Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND và Quyết định số 1804/QĐ-UBND nhằm hướng dẫn, vận động và hỗ trợ nhân dân sử dụng chế phẩm sinh học, tận dụng nguyên liệu tái sử dụng. Đây chính là bước đệm pháp lý để đưa kinh tế tuần hoàn vào các vùng ven đô.