Chậm giải ngân đầu tư công: Cần quyết liệt tháo gỡ rào cản từ gốc

Theo số liệu tính đến hết ngày 31/7/2026, tổng số vốn giải ngân đối với kế hoạch vốn tỉnh giao là 4.151.164 triệu đồng trên tổng số 11.916.648 triệu đồng kế hoạch đã phân bổ, đạt tỷ lệ 35%. Ở khối các chủ đầu tư cấp tỉnh, có 9/23 đơn vị ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung của toàn tỉnh.

Ở cấp xã, phường, tỷ lệ giải ngân còn thấp hơn, với nhiều địa phương dưới mức bình quân chung của tỉnh.

Cụ thể, tổng kế hoạch vốn đã giao cho 99 xã, phường là 6.431.002 triệu đồng, mới chỉ thực hiện giải ngân thanh toán được 2.210.213 triệu đồng, tương đương 34,4%. 63/99 xã, phường có tỷ lệ giải ngân dưới mức bình quân chung của tỉnh.

Một số địa phương ghi nhận tỷ lệ giải ngân thấp, như xã Khao Mang đạt 7,8% khi mới giải ngân được 1.183 triệu đồng trên tổng kế hoạch 15.106 triệu đồng; xã Cảm Nhân đạt 8,3% với 1.499 triệu đồng trên 18.058 triệu đồng; xã Thượng Bằng La đạt 8,5% với 1.223 triệu đồng trên tổng số kế hoạch 14.473 triệu đồng.

Tiến độ giải ngân chậm không chỉ ảnh hưởng đến việc triển khai các công trình hạ tầng mà còn tác động đến quá trình phát triển kinh tế tại các địa phương.

Lãnh đạo xã Cát Thịnh làm việc trực tiếp với cán bộ Phòng Kinh tế xã nhằm rà soát, tháo gỡ lúng túng trong khâu lập và thẩm định hồ sơ dự án.

Một trong những khó khăn được các địa phương chỉ ra là thiếu nhân lực có chuyên môn về quản lý dự án sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Tại xã Cát Thịnh, tỷ lệ giải ngân đến hết tháng 7 mới đạt 12,2%, tương đương 1.349 triệu đồng trên tổng kế hoạch 11.083 triệu đồng. Trong khi việc triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia và dự án giao thông nông thôn yêu cầu nhiều quy trình, thủ tục, đội ngũ cán bộ cấp xã lại chưa được chuẩn bị kỹ về mặt chuyên môn.

Để tháo gỡ khó khăn, địa phương kiến nghị UBND tỉnh và các cơ quan cấp trên có cơ chế tăng cường, tuyển dụng hoặc bổ sung cán bộ có chuyên môn về kỹ thuật, nghiệp vụ đấu thầu, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ dự án.

Tương tự, tại xã Mỏ Vàng, tổng kế hoạch vốn năm 2026 là 15.504 triệu đồng, phân bổ cho 1 dự án đầu tư công tập trung và 9 dự án giao thông nông thôn. Cả 10 dự án đang được triển khai, nhưng tính đến hết tháng 7, số vốn giải ngân mới đạt 5.092 triệu đồng, tương đương 32,8%.

Ông Đỗ Cao Quyền - Chủ tịch UBND xã Mỏ Vàng, cho biết: “Thời tiết bất lợi với hơn hai mươi ngày mưa liên tiếp trong hai tháng qua đã làm đình trệ toàn bộ việc thi công đường bê tông, cộng thêm việc thiếu vắng biên chế am hiểu chuyên môn quản lý dự án tại Phòng Kinh tế xã càng khiến tiến độ bị kéo dài”.

Nhiều công trình hạ tầng tại cơ sở gặp vướng mắc trong huy động nguồn lực, giải phóng mặt bằng và ảnh hưởng của thời tiết.

Để khắc phục, xã Mỏ Vàng đã chỉ đạo lực lượng ở các thôn, bản hỗ trợ nhà thầu trong công tác giải phóng mặt bằng, bảo đảm bàn giao mặt bằng sạch để thi công khi thời tiết thuận lợi.

Xã cũng đề xuất UBND tỉnh và Sở Nội vụ xem xét cơ chế ký hợp đồng lao động theo Nghị định 111 nhằm bổ sung nhân lực giải quyết các thủ tục pháp lý.

Thiếu cán bộ chuyên môn cũng khiến một số địa phương phải thuê đơn vị tư vấn bên ngoài, song điều này lại phát sinh những hệ lụy khác.

Tại xã Thượng Bằng La, do thiếu cán bộ chuyên môn về xây dựng, xã phải hợp đồng với đơn vị tư vấn độc lập để lập hồ sơ các công trình. Tuy nhiên, khối lượng công việc tại các đơn vị tư vấn lớn khiến việc đôn đốc, triển khai dự án bị chậm ngay từ những bước đầu.

Ông Nguyễn Tuấn Anh - Chủ tịch UBND xã Thượng Bằng La, cho biết: “Kể từ khi được tăng cường một cán bộ chuyên trách từ ban quản lý dự án khu vực vào tháng 6, công tác đôn đốc giải ngân đã chuyển biến quyết liệt hơn hẳn và địa phương đang bám sát kế hoạch chi tiết từng tuần để đạt chỉ tiêu đề ra”.

Thực tế tại Thượng Bằng La cho thấy việc tăng cường cán bộ có chuyên môn đã hỗ trợ địa phương trong công tác đôn đốc giải ngân.

Sự thiếu hụt đội ngũ cán bộ chuyên trách am hiểu nghiệp vụ đấu thầu và quản lý dự án đang ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thiện thủ tục giải ngân tại nhiều địa phương.

Bên cạnh yếu tố nhân lực, khó khăn về huy động nguồn lực và điều kiện thi công cũng ảnh hưởng đến tiến độ tại một số địa phương.

Xã Châu Quế hiện quản lý tổng mức đầu tư 12.517 triệu đồng, song tỷ lệ giải ngân mới đạt 8,4%, tương đương 1.048 triệu đồng. Hai dự án xây dựng cầu qua suối Nhược và suối Bành đã thi công đạt xấp xỉ 30% khối lượng nhưng tiến độ chưa đạt yêu cầu do ảnh hưởng của thời tiết. Dự án mở rộng các tuyến đường giao thông nông thôn trên địa bàn cũng gặp khó khăn trong huy động nguồn lực đóng góp từ cộng đồng.

Ông Vũ Đức Thuận - Chủ tịch UBND xã Châu Quế, cho biết: “Mặc dù lực lượng mỏng và phải kiêm nhiệm nhiều lĩnh vực, chúng tôi vẫn phân công rõ trách nhiệm từng cá nhân bám sát tiến độ, đồng thời chủ động rà soát kỹ hồ sơ trước khi trình lên cấp có thẩm quyền nhằm hạn chế tối đa sai sót”.

Địa phương cũng mong muốn Sở Xây dựng, Sở Tài chính tăng cường tập huấn, xây dựng các bộ tài liệu, biểu mẫu hướng dẫn thống nhất để cán bộ cơ sở có căn cứ khi thực hiện nhiệm vụ.

Lãnh đạo xã Thượng Bằng La trực tiếp bám nắm địa bàn, đôn đốc nhà thầu đẩy nhanh tiến độ thi công các dự án giao thông nông thôn nhằm bảo đảm kế hoạch giải ngân.

Nhận diện rõ những điểm nghẽn đang làm "mắc kẹt" dòng vốn ở cấp cơ sở, UBND tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo các sở, ngành triển khai các giải pháp nhằm tháo gỡ vướng mắc. Mục tiêu đặt ra là tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt tối thiểu 75% kế hoạch trong quý III và 100% khi kết thúc năm 2026.

Một trong những giải pháp trọng tâm là kiện toàn mô hình Ban Quản lý dự án cấp xã, ưu tiên bố trí cán bộ chuyên trách có năng lực thực hiện công tác đầu tư và giải phóng mặt bằng.

Trong quý III/2026, tỉnh bước đầu thử nghiệm hệ thống chấm điểm giải ngân đối với người đứng đầu; yêu cầu lãnh đạo các xã, phường trực tiếp kiểm soát, giám sát quy trình bồi thường để bảo đảm mặt bằng phục vụ triển khai dự án.

Đối với những dự án giao thông nông thôn có tính chất kỹ thuật phức tạp, các cơ quan chức năng được giao tăng cường cử chuyên viên xuống cơ sở hướng dẫn, tháo gỡ vướng mắc. Tỉnh cũng duy trì rà soát tiến độ, điều chuyển vốn từ các công trình thuộc xã, phường chậm tiến độ sang các dự án có khả năng hấp thụ vốn tốt, đồng thời kiểm điểm những cá nhân, tổ chức thiếu tinh thần trách nhiệm.

Tranh thủ điều kiện thời tiết thuận lợi, các đơn vị thi công huy động nhân lực, máy móc, thiết bị để đẩy nhanh tiến độ, hướng tới mục tiêu giải ngân tối thiểu 75% kế hoạch vốn trong quý III.

Đầu tư công là nguồn lực quan trọng để phát triển kết cấu hạ tầng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao đời sống Nhân dân. Thực tế tại các địa phương cho thấy, những khó khăn trong giải ngân không chỉ liên quan đến năng lực chuyên môn của đội ngũ cán bộ mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện và phối hợp giữa các cấp. Để hoàn thành kế hoạch năm, cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan, đơn vị và địa phương.

Cùng với tăng cường hướng dẫn chuyên môn, hỗ trợ nhân lực từ các cơ quan cấp tỉnh, cần nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu chính quyền cấp xã trong tổ chức thực hiện. Khi đội ngũ cán bộ ở cơ sở được củng cố, những vướng mắc về thủ tục được tháo gỡ kịp thời, tiến độ giải ngân vốn đầu tư công sẽ được đẩy nhanh, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.