Chậm hoàn thuế, Bộ trưởng Tài chính nói 'lỗi của ai, người ấy chịu'

Sáng 12/11, tại phiên chất vấn của Quốc hội, đại biểu Hà Đức Minh (đoàn Lào Cai) cho hay, cử tri phản ánh tình trạng mua bán trái phép hóa đơn vẫn diễn ra dù hóa đơn điện tử đã được triển khai trên toàn quốc. Ông đề nghị, Bộ trưởng Tài chính làm rõ nguyên nhân và trách nhiệm của cơ quan thuế trong kiểm tra, giám sát việc sử dụng hóa đơn điện tử.

Trả lời về vấn đề này, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn thừa nhận vẫn còn tình trạng lợi dụng việc thành lập công ty “ma” để mua bán hóa đơn. Theo ông, trong 10 tháng năm 2026, cơ quan thuế đã phát hành và đưa vào lưu thông hơn 10 tỷ hóa đơn, gồm 5,2 tỷ hóa đơn điện tử và 5,5 tỷ hóa đơn giấy.

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn trả lời chất vấn sáng nay

Bộ trưởng cho biết, thời gian tới, Bộ Tài chính sẽ tăng cường ứng dụng công nghệ số, phối hợp với Cục A05 (Bộ Công an) để xác định chính xác danh tính người đăng ký đứng tên chủ doanh nghiệp.

Cơ quan thuế sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào những đối tượng và lĩnh vực có rủi ro cao. Theo Bộ trưởng, cùng với việc hoàn thiện chính sách và phổ biến pháp luật, cơ quan chức năng cần sử dụng các biện pháp xử lý để chấm dứt tình trạng mua bán trái phép hóa đơn.

Thu thuế thương mại điện tử đạt 241.000 tỷ đồng

Đại biểu Ma Thị Thúy (đoàn Tuyên Quang) đặt vấn đề chính sách thuế chậm theo kịp sự phát triển của thương mại điện tử có thể dẫn đến thất thu ngân sách, còn cách quản lý thiếu linh hoạt có thể làm tăng chi phí tuân thủ của hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Bà đề nghị Bộ trưởng nêu giải pháp để các chủ thể kinh doanh trên nền tảng số, kể cả nhà cung cấp nước ngoài, thực hiện nghĩa vụ thuế bình đẳng, đồng thời giảm chi phí tuân thủ cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Đại biểu Ma Thị Thúy đặt vấn đề về thu thuế với thương mại điện tử

Trả lời nội dung này, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, doanh số thương mại điện tử tăng bình quân khoảng 20% mỗi năm.

"Việt Nam là quốc gia đứng thứ 2 ở khu vực Đông Nam Á về tăng trưởng kinh tế thương mại điện tử. Hết năm 2025, doanh số thương mại điện tử đạt cỡ khoảng 37 tỷ USD" - ông Tuấn cho hay.

Trong 10 tháng đầu năm 2026, số thu thuế từ thương mại điện tử đạt 241.000 tỷ đồng, tăng khoảng 42% so với cùng kỳ.

Cũng theo Bộ trưởng, cơ quan thuế đang quản lý dữ liệu của hơn 140.000 doanh nghiệp và hơn 1 triệu hộ, cá nhân kinh doanh trên môi trường mạng. Việc quản lý tập trung vào định danh và thu thập dữ liệu giao dịch của các bên tham gia.

"Phải quản lý chặt chẽ các chủ thể tham gia như người bán hàng, KOL/KOC, các sàn thương mại điện tử, và các đơn vị bổ trợ gồm dịch vụ thanh toán và dịch vụ vận chuyển (logistic, shipper)" - Bộ trưởng nhấn mạnh.

Về thu thuế, ông cho biết sẽ tăng trách nhiệm của sàn và nhà cung cấp dịch vụ trong việc khấu trừ thuế tại nguồn, thu hộ, nộp thay. Khi sàn đã nộp thay, hộ và cá nhân kinh doanh không phải nộp lại khoản thuế đó. Cơ quan thuế cũng sẽ kết nối dữ liệu với các cơ quan quản lý thương mại điện tử, an ninh mạng và các đơn vị thanh toán, vận chuyển.

Theo Bộ trưởng, việc chia sẻ dữ liệu giúp người kinh doanh chỉ cần khai, cập nhật thông tin một lần, đồng thời giúp cơ quan chức năng truy vết giao dịch qua ví điện tử và tài khoản đã định danh.

Còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát

Cũng tại phiên chất vấn, đại biểu Hoàng Ngọc Định (đoàn Tuyên Quang) dẫn báo cáo của Cục Thuế cho biết, còn trên 2,5 triệu mã số thuế cần rà soát, chuẩn hóa dữ liệu. Trong số này có những doanh nghiệp đã không hoạt động tại địa chỉ đăng ký từ hàng chục năm.

Ông Định đề nghị, Bộ trưởng làm rõ trách nhiệm của Bộ Tài chính và cơ quan thuế đối với tình trạng tồn đọng, đồng thời nêu giải pháp xử lý.

Đại biểu Hoàng Ngọc Định

Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết từ đầu năm đến nay, cơ quan thuế đã làm sạch dữ liệu của 777.000 mã số thuế. Hiện còn khoảng 2,5 triệu mã số thuế thuộc hai nhóm đã dừng hoạt động kinh doanh và không hoạt động tại địa chỉ đăng ký, tương ứng với trạng thái 03 và 06.

Theo ông, việc làm sạch dữ liệu mã số thuế là yêu cầu bắt buộc. Kết quả xử lý có thể ảnh hưởng đến việc Việt Nam có được đưa ra khỏi danh sách theo dõi về hợp tác thuế tại kỳ đánh giá của OECD vào quý 2/2028 hay không.

Ông Tuấn cũng cho biết tối 11/11, ông đã ký văn bản trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đề nghị đưa vào chương trình kỳ họp này nội dung về quy trình, thủ tục làm sạch mã số thuế. Trong đó, Bộ Tài chính đề xuất xử lý theo hướng xóa một số nghĩa vụ tài chính còn tồn đọng của doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động.

Bộ trưởng nêu các khoản tồn đọng gồm lệ phí môn bài từ trước ngày 1/1/2026, thời điểm chấm dứt thu khoản lệ phí này, cùng tiền phạt và tiền chậm nộp. Sau khi xử lý các nghĩa vụ tài chính, cơ quan thuế sẽ đóng mã số thuế để ngăn việc lợi dụng mã số của doanh nghiệp, hộ kinh doanh đã ngừng hoạt động để trốn thuế, trục lợi.

Bộ trưởng nói về 8.000 trường hợp bị lợi dụng hồ sơ để lập doanh nghiệp

Đại biểu Dương Minh Tuấn (đoàn TPHCM) cho biết có khoảng 4.000 trường hợp công dân bức xúc vì bị người khác lợi dụng thông tin cá nhân để đăng ký kinh doanh, thành lập doanh nghiệp, phát hành hóa đơn và trốn thuế. “Hậu quả là người dân bị cơ quan thuế áp dụng các biện pháp cưỡng chế, ảnh hưởng nghiêm trọng quyền tự do cư trú, việc làm và danh dự cá nhân”, đại biểu nói. Ông đề nghị Bộ trưởng Tài chính làm rõ trách nhiệm, giải pháp và lộ trình xử lý dứt điểm để tránh oan sai kéo dài.

Trả lời chất vấn, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết qua rà soát, hiện còn 8.000 trường hợp người dân bị lợi dụng hồ sơ để lập doanh nghiệp. Theo ông, các doanh nghiệp này đều được thành lập cách đây nhiều năm, khi công nghệ thông tin chưa phát triển và cơ quan thuế, công an chưa kết nối dữ liệu. Bộ trưởng khẳng định tình trạng lợi dụng hồ sơ, thông tin căn cước của người dân để đăng ký kinh doanh giả hiện không còn, sau khi các cơ quan đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu. Với những trường hợp còn tồn đọng, Bộ Tài chính sẽ tiếp tục phối hợp với Bộ Công an để xác minh, rà soát các doanh nghiệp liên quan. Ông cũng đề nghị người dân chủ động bảo vệ thông tin cá nhân. Đại biểu Trần Anh Tuấn (TPHCM) nêu vấn đề doanh nghiệp chậm nộp thuế phải chịu tiền chậm nộp 0,03% mỗi ngày.

Theo đại biểu, Luật Quản lý thuế năm 2019 quy định Nhà nước trả lãi cùng mức khi chậm hoàn thuế, song Luật Quản lý thuế năm 2025 không còn quy định này.

Ông Tuấn hỏi Bộ trưởng có đồng tình với nguyên tắc Nhà nước chậm hoàn thuế thì trả lãi bằng mức doanh nghiệp phải chịu khi chậm nộp thuế hay không.

Nêu quan điểm, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nói “lỗi của ai, người ấy chịu”. Theo ông, nếu người nộp thuế đã nộp hồ sơ đầy đủ, đúng quy định mà cán bộ thuế tiếp nhận không xử lý, cần quy trách nhiệm, kể cả bồi thường vật chất cho người dân. “Trong thời gian tới chúng tôi sẽ nghiên cứu kỹ vấn đề này, nguyên tắc: Lỗi của ai người ấy chịu, lỗi của nhà nước, lỗi của cán bộ thuế thì cán bộ thuế phải chịu trách nhiệm theo nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật”, Bộ trưởng Tài chính khẳng định.