Chăm sóc người cao tuổi cần được nhìn nhận là một nghề

Với tốc độ già hóa dân số thuộc nhóm nhanh nhất thế giới và những thay đổi trong cấu trúc gia đình, Việt Nam đang đứng trước nhu cầu ngày càng lớn về nhân lực có kỹ năng và cách nhìn nhận mới đối với nghề chăm sóc người cao tuổi.

Bà Cathy Mc William, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Australia tại Việt Nam. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Bà Cathy Mc William, Bí thư thứ nhất Đại sứ quán Australia tại Việt Nam cho rằng, công việc chăm sóc người cao tuổi cần được nhìn nhận là một nghề có kỹ năng, được tôn trọng và tạo điều kiện phát triển như nhiều ngành nghề khác.

“Khi công việc chăm sóc được công nhận và đánh giá cao, tất cả mọi người đều được hưởng lợi”, bà Cathy chia sẻ với phóng viên Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội.

Lâu nay, chăm sóc người cao tuổi vẫn được xem là trách nhiệm trong mỗi gia đình, phần lớn do phụ nữ đảm nhận. Khi nghề này được đầu tư đúng mức, người cao tuổi có cơ hội tiếp cận các dịch vụ chất lượng hơn, người lao động có thêm cơ hội việc làm, đồng thời phụ nữ cũng có thêm điều kiện để tham gia thị trường lao động.

Theo bà Cathy Mc William, dân số già hóa vừa mở ra những cơ hội phát triển mới, vừa đặt ra nhiều thách thức, một trong số đó là áp lực chăm sóc người cao tuổi vẫn chủ yếu đặt lên vai phụ nữ. Vì vậy, phát triển đội ngũ nhân lực chăm sóc người cao tuổi không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội mà còn góp phần thúc đẩy bình đẳng giới và khai mở thêm cơ hội việc làm.

Bà Cathy cho biết, Australia luôn coi Việt Nam là đối tác lâu năm, tin cậy trong phát triển kinh tế - xã hội. Trong bối cảnh dân số già hóa nhanh, hai nước đang cùng chia sẻ mối quan tâm về việc xây dựng một hệ thống chăm sóc người cao tuổi có chất lượng, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội.

Người cao tuổi được chăm sóc y tế tại Hà Nội. Ảnh: Kiều Thoan Thu

Do đó, Australia đang đồng hành cùng Việt Nam thông qua Dự án Phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi hướng tới bình đẳng giới (GRACE). Dự án tập trung hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi, đồng thời thúc đẩy sự ghi nhận đối với công việc chăm sóc như một nghề có kỹ năng và được xã hội tôn trọng.

Một trong những hoạt động trọng tâm của dự án là hỗ trợ Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam - Chi nhánh khu vực Thành phố Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) phối hợp với Trường Melbourne Polytechnic điều chỉnh chương trình đào tạo vi bằng (micro-credentials) dựa trên năng lực của Australia để phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Đến nay, dự án đã xây dựng được đội ngũ giảng viên nguồn được Australia chứng nhận, đồng thời góp phần mở rộng lực lượng lao động chăm sóc người cao tuổi có kỹ năng, tạo thêm cơ hội việc làm cho phụ nữ, nam giới và những người có hoàn cảnh khác nhau.

Thông qua Dự án GRACE, VCCI-HCM đã thí điểm mô hình đào tạo theo vi bằng, đào tạo 29 giảng viên nguồn đạt chuẩn Australia và chuẩn hóa năng lực cho hơn 200 học viên. Kết quả này đang được xem là cơ sở thực tiễn để đề xuất xây dựng mã nghề quốc gia cho nhân viên chăm sóc người cao tuổi phi y tế trong thời gian tới.

Theo bà Cathy, những nỗ lực này cũng phù hợp với các ưu tiên chung được xác định trong Kế hoạch Đối tác Phát triển Australia - Việt Nam giai đoạn 2025-2030, trong đó phát triển nguồn nhân lực, thúc đẩy bình đẳng và bao trùm được xem là nền tảng cho tăng trưởng kinh tế bền vững.

Thực tế, câu chuyện chăm sóc người cao tuổi đang trở thành một trong những vấn đề phát triển đáng chú ý của Việt Nam. Theo dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074 do Cục Thống kê và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) công bố, đến năm 2034, Việt Nam sẽ chính thức trở thành quốc gia có dân số già khi tỷ lệ người từ 65 tuổi trở lên đạt 14% dân số. Đến năm 2050, số người từ 80 tuổi trở lên được dự báo tăng gấp ba lần so với hiện nay.

Các chuyên gia cho rằng quá trình già hóa nhanh tạo áp lực lên hệ thống an sinh xã hội, đồng thời mở ra dư địa lớn cho sự phát triển của "Kinh tế Bạc" - thị trường dịch vụ dành cho người cao tuổi.

Các đại biểu tham dự "Diễn đàn về Kinh tế Chăm sóc và Phát triển ngành Chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam" tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 6-8. Ảnh: VCCI

Cùng với chia sẻ từ phía Australia, các chuyên gia, nhà quản lý và doanh nghiệp tại "Diễn đàn về Kinh tế Chăm sóc và Phát triển ngành Chăm sóc người cao tuổi tại Việt Nam" tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 6-8 cũng thống nhất rằng già hóa dân số đang đặt ra yêu cầu cấp thiết phải xây dựng một hệ thống chăm sóc chuyên nghiệp.

Thay vì coi đây chỉ là vấn đề an sinh, nhiều ý kiến cho rằng cần nhìn nhận lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi như một ngành dịch vụ có tiềm năng phát triển, tạo việc làm, thu hút đầu tư và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế nếu được hoàn thiện về thể chế và nguồn nhân lực.

Diễn đàn dành nhiều thời gian thảo luận về hai vấn đề được xem là "điểm nghẽn" của ngành chăm sóc người cao tuổi hiện nay: hoàn thiện khung pháp lý để phát triển thị trường dịch vụ và chuyên nghiệp hóa lực lượng nhân viên chăm sóc phi y tế. Theo các đại biểu, đây là những điều kiện cần để Việt Nam vừa đáp ứng nhu cầu của xã hội già hóa, vừa tận dụng cơ hội từ nền kinh tế bạc đang hình thành.

Nhiều ý kiến nhận định Việt Nam đã bắt đầu hình thành nền tảng chính sách cho lĩnh vực này thông qua Luật Dân số 2025, Nghị định 168/2026/NĐ-CP về chăm sóc người cao tuổi tại nhà và cộng đồng, Quyết định 1116/QĐ-TTg về chăm sóc toàn diện người cao tuổi cùng nhiều chính sách khuyến khích huy động nguồn lực xã hội.

Bên cạnh việc hoàn thiện hành lang pháp lý, một trong những vấn đề được các chuyên gia đặc biệt quan tâm là chuyên nghiệp hóa nghề chăm sóc người cao tuổi phi y tế. Hiện lĩnh vực này vẫn chưa có mã nghề quốc gia và khung tiêu chuẩn năng lực thống nhất, khiến hoạt động đào tạo, cấp chứng chỉ cũng như tuyển dụng còn gặp nhiều khó khăn.

Bà Cathy Mc William nhận xét, Dự án GRACE là một minh chứng cho thấy Australia và Việt Nam đang cùng hướng tới mục tiêu phát triển bền vững thông qua việc xây dựng một nền kinh tế chăm sóc toàn diện.