Chan Chan- thành phố bằng đất lớn nhất thế giới khiến giới khảo cổ kinh ngạc

Chan Chan nằm gần thành phố Trujillo, miền bắc Peru, và từng là kinh đô của nền văn minh Chimú – một trong những nền văn minh hùng mạnh nhất Nam Mỹ trước khi bị Đế chế Inca chinh phục vào khoảng năm 1470. Được xây dựng từ khoảng thế kỷ IX, Chan Chan phát triển thành trung tâm chính trị, kinh tế và tôn giáo của một vương quốc trải dài dọc bờ biển Peru.

Ảnh: Wikimedia Commons

Điều khiến Chan Chan trở nên đặc biệt là quy mô đồ sộ của nó. Thành phố có diện tích khoảng 20 km², trong đó khu vực trung tâm gồm mười quần thể cung điện khép kín được bao bọc bởi những bức tường đất cao tới 9–12 mét. Đây được xem là thành phố bằng đất lớn nhất thế giới còn tồn tại, đồng thời là một trong những công trình kiến trúc đất vĩ đại nhất mà con người từng xây dựng.

Ảnh: admagazine

Vật liệu chính để xây Chan Chan là gạch adobe – hỗn hợp đất sét, cát, nước và rơm được phơi khô dưới ánh nắng. Trong điều kiện khí hậu cực kỳ khô hạn của vùng ven biển Peru, loại vật liệu này có độ bền đáng kinh ngạc. Nhờ vậy, nhiều bức tường, sân trong và hành lang của thành phố vẫn còn tồn tại sau hàng trăm năm.

Ảnh: Wikimedia Commons

Một điểm nổi bật khác là nghệ thuật trang trí. Các bức tường tại Chan Chan được chạm nổi những họa tiết hình sóng biển, cá, chim nước, bồ nông, lưới đánh cá và các hình học lặp lại. Điều này phản ánh mối liên hệ mật thiết giữa người Chimú với đại dương, nguồn sống quan trọng của họ. Dù nằm giữa sa mạc, nền văn minh này lại phát triển mạnh nhờ nghề đánh bắt cá, thương mại ven biển và hệ thống thủy lợi dẫn nước từ dãy Andes.

Các cuộc khai quật khảo cổ đã phát hiện nhiều kho chứa, xưởng thủ công, đồ gốm, đồ kim hoàn bằng vàng, bạc và đồng, cho thấy Chan Chan từng là trung tâm sản xuất thủ công quy mô lớn. Ước tính vào thời kỳ cực thịnh, thành phố có thể là nơi sinh sống của khoảng 30.000–60.000 người – một con số rất lớn đối với châu Mỹ thời tiền Colombo.

Năm 1986, Chan Chan được UNESCO công nhận là Di sản Thế giới nhờ giá trị lịch sử và kiến trúc đặc biệt. Tuy nhiên, nơi đây cũng đồng thời được đưa vào danh sách Di sản Thế giới bị đe dọa. Khác với đá, các công trình bằng đất rất dễ bị xói mòn bởi mưa lớn, đặc biệt trong những năm hiện tượng El Ninõ diễn ra mạnh. Biến đổi khí hậu và quá trình đô thị hóa cũng đang đặt ra nhiều thách thức cho công tác bảo tồn.

Ngày nay, Chan Chan không chỉ là minh chứng cho tài năng xây dựng của người Chimú mà còn nhắc nhở rằng những đô thị vĩ đại không nhất thiết phải được dựng bằng đá hay bê tông. Chỉ từ đất, nước và bàn tay con người, một trong những thành phố lớn nhất châu Mỹ cổ đại đã được tạo nên, để lại dấu ấn bền vững trong lịch sử kiến trúc và khảo cổ học.

Giống cừu kỳ lạ với bốn sừng cong đối xứng và gần như không có đuôi