Chặn hàng giả: Người tiêu dùng đã an tâm?

Trong bối cảnh thủ đoạn ngày càng tinh vi, việc chủ động nhận diện và bảo vệ quyền lợi trở nên cấp thiết với người tiêu dùng

Giữa tháng 2-2026, Công an TP HCM triệt phá một đường dây sản xuất, buôn bán lương thực, thực phẩm giả với quy mô lớn.

Liên tục phát hiện

Theo đó, Công an TP HCM phối hợp Công an các phường Bình Dương, Thuận Giao, Bình Hòa, Bình Cơ đồng loạt kiểm tra hành chính nơi ở của Đinh Văn Thành, Trịnh Văn Luận, Nguyễn Ngọc Quang, Hồ Công Thuyến và Đinh Văn Thân. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện nhóm này sản xuất, buôn bán hàng giả gồm bột ngọt, bột nêm, nước mắm, bột giặt.

Tang vật thu giữ gần 1 tấn bột ngọt, hàng trăm ký bột nêm, bột giặt cùng hơn 1.500 chai nước mắm không nhãn hiệu. Các đối tượng thừa nhận biết rõ hành vi vi phạm pháp luật nhưng vẫn bất chấp vì lợi nhuận. Riêng Đinh Văn Thân khai đã tiêu thụ hàng chục tấn nguyên liệu kém chất lượng từ đầu năm 2025.

Cùng thời điểm, Công an tỉnh Thanh Hóa khởi tố 26 bị can liên quan các tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm và thuốc chữa bệnh. Trước đó, cuối năm 2025, nhiều vụ mỹ phẩm và thực phẩm chức năng giả gắn với người nổi tiếng cũng bị phanh phui.

Không chỉ thực phẩm tiêu dùng, đầu tháng 2-2026, Công an TP HCM phát hiện một đường dây pha trộn dung môi công nghiệp vào xăng A95 ngay tại bồn ngầm của trạm xăng dầu Đức Lợi (phường Chánh Hưng). Số xăng giả được bán ra thị trường với giá ngang xăng thật.

Chuỗi vụ việc liên tiếp cho thấy lực lượng chức năng đang tăng cường kiểm tra trên nhiều mặt hàng để xử lý vi phạm nhưng cũng là hồi chuông cảnh báo tình trạng buôn bán hàng giả vẫn len lỏi trên thị trường, bất chấp các đợt cao điểm. Trong bối cảnh mua sắm trực tuyến bùng nổ, thủ đoạn làm giả ngày càng tinh vi, không ít người tiêu dùng vẫn thấp thỏm: Liệu "lá chắn" bảo vệ đã đủ mạnh?

Công an TP HCM triệt phá vụ xăng giả ở phường Chánh Hưng vào đầu năm 2026. (Ảnh do cơ quan công an cung cấp)

Cần "lá chắn" đủ mạnh

Thực tế cho thấy dù các chiến dịch chống buôn lậu, gian lận thương mại được triển khai thường xuyên, song thị trường vẫn xuất hiện những lô hàng giả với quy mô đáng lo. Nguyên nhân không chỉ đến từ thủ đoạn của đối tượng mà còn ở những "khoảng trống" trong quản lý và thói quen tiêu dùng.

Luật sư Đào Thị Bích Liên (Văn phòng Luật sư Hà Hải và Cộng sự) cho rằng một trong những yếu tố lớn nhất là sự bùng nổ của thương mại điện tử và mạng xã hội. Việc mở gian hàng online hiện rất dễ dàng, trong khi công tác hậu kiểm chưa theo kịp tốc độ phát triển. Nhiều đối tượng lợi dụng kẽ hở này để lập tài khoản ảo, bán hàng trong thời gian ngắn rồi biến mất, gây khó khăn cho việc truy vết.

Bên cạnh đó, lợi nhuận từ hàng giả rất lớn, chi phí sản xuất thấp. Nếu không bị phát hiện kịp thời, đối tượng có thể thu lợi nhanh trong thời gian ngắn. Khi rủi ro pháp lý chưa tương xứng với lợi ích kinh tế thì hành vi vi phạm vẫn có đất sống.

Một nguyên nhân khác xuất phát từ tâm lý thị trường. Không ít người tiêu dùng chuộng hàng thương hiệu nhưng muốn giá rẻ. Những lời quảng cáo như "giảm sâu", "xả kho chính hãng", "giá nội bộ"… trên mạng xã hội vẫn thu hút người mua. Khi còn cầu thì còn cung.

"Đáng chú ý, việc chứng minh yếu tố giả trong nhiều vụ việc không đơn giản. Hàng giả có thể là giả chất lượng, nhãn hiệu hoặc công dụng. Nhiều trường hợp phải trưng cầu giám định chuyên môn nên thời gian xử lý kéo dài. Hơn nữa, không phải vụ nào cũng đủ yếu tố cấu thành tội phạm; nhiều trường hợp chỉ dừng ở xử phạt hành chính trong khi lợi nhuận thu được có thể lớn hơn mức phạt" - luật sư Đào Thị Bích Liên phân tích.

Ngoài ra, luật sư Liên cũng lưu ý công tác quản lý còn phân tán giữa nhiều lực lượng như quản lý thị trường, công an, hải quan, y tế, công thương… Nếu phối hợp chưa đồng bộ hoặc kiểm tra mang tính chiến dịch thì hàng giả có thể tạm "lặn" rồi tái xuất dưới hình thức khác.

Một thực tế đáng chú ý là tâm lý "mua nhầm thì chịu" vẫn khá phổ biến. Luật sư Trần Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thảo Trần, nhận xét nhiều người không lưu hóa đơn, không biết quy trình phản ánh hoặc cho rằng số tiền không lớn nên bỏ qua. Điều này khiến hành vi vi phạm khó bị phát hiện và xử lý triệt để.

"Trong bối cảnh hàng giả ngày càng tinh vi, người tiêu dùng cần chủ động hơn thay vì chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng. Trước hết, nên ưu tiên mua tại kênh phân phối chính thức, siêu thị lớn hoặc gian hàng có xác thực trên sàn thương mại điện tử. Với mua bán qua livestream, cần đặc biệt thận trọng nếu người bán không cung cấp thông tin rõ ràng.

Người mua cũng nên hình thành thói quen lưu bằng chứng như hóa đơn, video mở hộp, thông tin người bán. Đây là căn cứ quan trọng khi phát sinh tranh chấp" - luật sư Trần Thị Thanh Thảo nói.

Luật sư Thảo cũng nhấn mạnh Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 quy định người tiêu dùng không phải chứng minh lỗi của người bán khi yêu cầu hoàn tiền và bồi thường. Trong trường hợp hàng giả gây hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe hoặc tài sản, người dân có thể trình báo để cơ quan công an xem xét xử lý hình sự.

Ở góc độ chính sách, nhiều ý kiến cho rằng cần giải pháp mạnh hơn. Luật sư Phùng Huyền, Giám đốc Công ty Luật TNHH A+, đề xuất cơ chế "kiềng 3 chân": bắt buộc truy xuất nguồn gốc với nhóm hàng thiết yếu; siết trách nhiệm người quảng cáo, KOL; áp dụng mức phạt theo phần trăm doanh thu để tăng sức răn đe.

Nhìn tổng thể, cuộc chiến chống hàng giả đã có chuyển động tích cực nhưng chưa thể chủ quan. "Lá chắn" bảo vệ người tiêu dùng chỉ thực sự vững khi 3 trụ cột cùng vận hành hiệu quả: quản lý nhà nước chặt chẽ, chế tài đủ mạnh và người mua đủ tỉnh táo. Khi đó, niềm tin thị trường mới được củng cố bền vững.

Anh Vũ