CHÀO MỪNG THÀNH PHỐ ĐỒNG NAI Sông xuôi về phố…

I

Chúng tôi vừa có chuyến công tác cùng cán bộ Ban chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Đồng Nai lên khu vực biên giới thuộc các xã: Bù Gia Mập, Đăk Ơ... Đứng bên bờ sông Măng giữa cánh rừng lồ ô xanh thẫm, lòng chợt dậy lên bao cảm xúc xốn xang. Mọi thứ diễn ra thật nhanh. Độ này năm ngoái, khi chúng tôi ngược lên biên giới, khu vực này đang là địa phận thuộc tỉnh Bình Phước (trước đây). Từ ngày 1-7-2025, đôi bờ sông Măng và vùng đại ngàn này được sắp xếp theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trực thuộc tỉnh Đồng Nai. Và nay, miền biên viễn này đã trở thành một phần của thành phố thứ 7 trên cả nước…

Khu vực ven sông Đồng Nai đang được thành phố Đồng Nai và Thành phố Hồ Chí Minh xây dựng các khu đô thị gắn với hệ thống cảng dịch vụ hiện đại. Ảnh: Thành Nam

Dòng sông mùa này nước trong vắt, dòng chảy thật êm. Bên trong khung cảnh sơn thủy hữu tình ấy là biết bao lớp trầm tích của ký ức, của văn hóa, của những giấc mơ đã thành hình và những khát vọng đang mở ra. Chúng tôi chợt liên tưởng, dòng sông như là một hình ảnh ẩn dụ để gọi tên hành trình của vùng đất Đồng Nai. Đó là nơi hội tụ, kết nối và nuôi dưỡng mạch nguồn chảy mãi không ngừng...

Sau khi hợp nhất, thành phố Đồng Nai có địa hình hỗn hợp, trải dài từ biên giới Tây Nam tiếp giáp với nước bạn Campuchia đến các vùng cửa sông, cảng biển giàu tiềm năng hàng đầu Nam Bộ và cả nước. Tất cả đều được kết nối, giao thoa bởi những dòng sông. Sông Bé từ thượng nguồn rừng già, mang theo phù sa của đại ngàn; sông Đồng Nai uốn lượn qua những đô thị, khu công nghiệp; sông Sài Gòn chạm vào nhịp sống sôi động của vùng kinh tế trọng điểm phía Nam; sông Măng, sông La Ngà… len lỏi qua những cánh đồng, thôn, ấp... Mỗi con sông là một mạch nguồn văn hóa. Người M’nông, S’tiêng, Chơro… bên sông Bé vẫn giữ nhịp cồng chiêng như tiếng vọng của đại ngàn. Những làng nghề ven sông Đồng Nai lưu giữ ký ức của một thời khai khẩn. Những bến nước, chuyến đò, những câu hò trên sông Sài Gòn… tạo nên không gian văn hóa đa sắc và thống nhất.

Sông chảy từ khe suối, tạo nên long mạch, ôm ấp những vùng đất, nuôi lớn những cuộc đời, làm nên lịch sử. Sông chảy vào đời sống tinh thần của con người, mang theo nếp nghĩ, hình thành cách sống, văn hóa ứng xử của các thế hệ đồng bào trọng nghĩa tình, sống rộng mở, biết sẻ chia như chính dòng chảy không bao giờ giữ riêng cho mình… Vì thế, Đồng Nai, từ rất sớm đã là vùng đất hội tụ: “Nhà Bè nước chảy chia hai/ Ai về Gia Định Đồng Nai thì về…”. Sông hội tụ linh khí của lớp người đi mở cõi, hội tụ các dòng văn hóa, hội tụ những khát vọng lập nghiệp, sinh sôi. Và hôm nay, sự hội tụ ấy đang bước vào một tầng nấc mới, khi Đồng Nai trở thành cực tăng trưởng năng động, là một trong những trụ cột chủ lực của kinh tế quốc gia, quốc phòng - an ninh.

Nhiều người nói vui rằng, ngủ một giấc dậy đã là người thành phố. Cách tu từ có vẻ cường điệu ấy thực ra không phải tự nhiên mà có, không phải cứ muốn là được. Để có ngày hôm nay, đất và người Đồng Nai đã đi qua những năm tháng không thể nào quên. Nói theo ngôn ngữ triết học là Đồng Nai đã trải qua những thời kỳ tích lũy về lượng để đến ngày nhảy vọt về chất. Ngày 30-4-1975 in vào lịch sử dân tộc mốc son chói lọi. Đó là đỉnh cao của chủ nghĩa anh hùng cách mạng. Suốt hơn nửa thế kỷ qua, 30-4 là ngày hội non sông, tô đậm ký ức của chiến thắng và đức hy sinh. Thế hệ ông cha “xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước” đã gửi lại tuổi xuân của mình trên những cánh rừng, dòng sông, bãi bờ… để đất nước có được ngày thống nhất, hòa bình, để các thế hệ con cháu dựa vào bệ đỡ ấy đưa đất nước hướng đích phồn vinh, hưng thịnh.

Về xã Đăk Ơ, chúng tôi được nghe một câu chuyện bình dị mà lay động tâm can. Thời đất nước còn chia cắt, bên bờ sông Lam có một người con gái chèo đò đem lòng yêu anh bộ đội bên kia sông. Năm 1968 người yêu cô nhập ngũ, bổ sung cho chiến trường miền Nam. Họ chỉ kịp trao cho nhau nụ hôn đầu đời trên con đò chòng chành sóng nước và lời hẹn ước, đến ngày chiến thắng anh sẽ về. Nhưng rồi, đám cưới rước dâu bằng thuyền mãi mãi không thành hiện thực. Anh hy sinh ở mặt trận Xuân Lộc trong Chiến dịch Hồ Chí Minh mùa xuân năm 1975. Sau ngày đất nước thống nhất, cô gái khăn gói vào Nam tìm mộ người yêu rồi gắn bó cuộc đời với vùng đất này. Nỗi đau nguôi ngoai, cô kết hôn với một anh thương binh. Hai vợ chồng dắt díu nhau lên Bình Phước làm ăn. Ông bà đều đã qua đời nhưng đại gia đình con cháu, nội ngoại đến nay đã ngót nghét 20 người. Cháu ngoại của ông bà nay đã là một sĩ quan biên phòng và chính là người kể cho chúng tôi nghe câu chuyện này bên bờ sông Măng...

Lại nhớ, trong các cuộc hội thảo, tọa đàm của Đồng Nai sau khi hợp nhất với Bình Phước, giới chuyên gia, nhà nghiên cứu đã thống nhất nhận định, Đồng Nai (mới) giống như một Việt Nam thu nhỏ về văn hóa và dân số học, dân tộc học. Đây là nơi đất lành chim đậu, hội tụ các dòng người từ các vùng quê trong cả nước và hội tụ cả những nền văn hóa đến từ nhiều nước tiên tiến trên thế giới…

II

Đồng Nai của hôm nay không còn là vùng đất thuần nông như trong ký ức của nhiều người. Những khu công nghiệp mọc lên, những tuyến đường cao tốc mở ra, những công trình hạ tầng chiến lược đang dần định hình diện mạo của một đô thị hiện đại…

Cảng hàng không quốc tế Long Thành - dự án trọng điểm quốc gia đã hiện hữu. Những tuyến vành đai, trục giao thông liên vùng kết nối Đồng Nai với Thành phố Hồ Chí Minh, các tỉnh Đông Nam Bộ, đồng bằng sông Cửu Long… đang tạo nên mạng lưới giao thông đa chiều, năng động. Đó là những mạch máu của nền kinh tế. Con người, tri thức, hàng hóa… theo đó mà lưu chuyển. Đồng Nai vừa là điểm đến của các nhà đầu tư vừa là điểm trung chuyển, logistics mang tầm quốc tế. Trong chiến lược phát triển, Đồng Nai được định hướng trở thành hình mẫu tiên phong về kinh tế công nghiệp công nghệ cao, phát triển bền vững. Phát triển, nhưng phải bền vững. Hiện đại, nhưng không đánh mất bản sắc. Tăng trưởng, nhưng không để ai bị bỏ lại phía sau. Đó là bài toán không dễ. Nhưng nếu nhìn vào cách mà Đồng Nai đã vận hành trong chặng đường vừa qua, chúng ta có niềm tin son sắt rằng, đất và người Đồng Nai đã và đang đứng vững, tiến những bước vững chắc trên những hệ giá trị ấy và ngày càng làm giàu thêm cho chính những hệ giá trị ấy.

Trong chiến lược phát triển vùng Đông Nam Bộ và cả nước, Đồng Nai không đứng một mình, không đi riêng lẻ. Đồng Nai là một phần của không gian đô thị chiến lược, nơi Thành phố Hồ Chí Minh đóng vai trò trung tâm và các địa phương xung quanh cùng nhau tạo nên một chỉnh thể liên kết, thống nhất. Ở đó, Đồng Nai là một đô thị chia sẻ, tương hỗ. Những gì Thành phố Hồ Chí Minh còn thiếu, Đồng Nai có thể bổ sung. Những gì Đồng Nai cần, Thành phố Hồ Chí Minh có thể hỗ trợ. Sự liên kết ấy tạo nên sức mạnh cộng hưởng cho cả vùng và cho cả nền kinh tế quốc gia. Bằng trực giác, khi nhìn những dòng xe nối dài trên các tuyến cao tốc, những đoàn container ra vào cảng, những chuyến bay cất hạ cánh… có thể cảm nhận rõ nhịp đập của một vùng kinh tế đang vận động mạnh mẽ.

Con người Đồng Nai từ bao đời nay đã quen với sứ mệnh mở đất, lập nghiệp. Từ thời khẩn hoang đến những dòng người đi xây dựng vùng kinh tế mới, trải qua những năm tháng chiến tranh, thử thách qua 40 năm đổi mới… đã kết tinh thành sức mạnh của ý chí và sự dấn thân. Thế hệ trẻ Đồng Nai hôm nay, từ núi rừng, đồng ruộng đến nhà máy, khu công nghiệp, khu chế xuất… đều chung khát vọng vươn lên làm chủ công nghệ, tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Họ là những kỹ sư điều khiển dây chuyền sản xuất tự động, những nhà khởi nghiệp trong lĩnh vực công nghệ, những người nông dân ứng dụng công nghệ cao vào sản xuất… Tất cả như những dòng sông không ngừng chảy…

Sông chảy từ thượng nguồn về hạ lưu, từ quá khứ đến hiện tại, từ hiện tại hướng tới tương lai; sông chảy vào lòng đô thị mới Đồng Nai…