'Chắp cánh' cho nông sản Thủ đô

Trước tình trạng này, Hợp tác xã Hà Nội Xanh (xã Liên Minh) lựa chọn chế biến sâu, xây dựng chuỗi giá trị khép kín, hướng tới xuất khẩu, đặc biệt là thị trường Halal rộng lớn. Nhờ vậy, những nông sản quen thuộc của Hà Nội đang dần lấy lại vị thế...

Vùng trồng cúc cổ trà của Hợp tác xã Hà Nội Xanh (xã Liên Minh).

Đưa nông sản Hà Nội vào chuỗi giá trị toàn cầu

Những ngày giáp Tết, khi nhiều cánh đồng thưa bóng người, khu vực trang trại An Lạc Farm của Hợp tác xã Hà Nội Xanh vẫn rộn ràng tiếng cuốc xới, tiếng trò chuyện của người lao động. Trên bãi đất rộng gần 5 ha, những gốc bưởi Diễn hơn chục năm tuổi sau vụ thu hoạch được chăm sóc cẩn thận, chuẩn bị cho mùa hoa mới. Không khí sản xuất nối dài qua mùa vụ, cho thấy nhịp lao động bền bỉ của mô hình nông nghiệp không chạy theo thời vụ ngắn hạn, mà tính toán cho giá trị lâu dài.

Giữa khu vườn bưởi xanh mướt, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã Hà Nội Xanh Bá Thị Nguyệt Thu chia sẻ: "Trồng bưởi ở đây không chỉ để chờ ngày thu quả. Hoa bưởi, quả non, vỏ bưởi chín - những thứ từng bị bỏ đi - nay trở thành nguyên liệu đầu vào cho các dòng sản phẩm trà, mỹ phẩm, tinh dầu… có giá trị cao gấp nhiều lần so với bán quả tươi".

Cách đây vài năm, khi giá bưởi Diễn liên tục xuống thấp, nhiều hộ dân tại Đan Phượng và các vùng lân cận đã chặt bỏ cây hoặc bỏ mặc vườn vì thu không đủ bù chi phí. Cây bưởi, từng là biểu tượng của vùng đất ven sông, đứng trước nguy cơ bị thay thế. “Nhìn những vườn bưởi bị bỏ hoang, tôi thấy xót xa. Vấn đề không phải là cây bưởi kém giá trị, mà là chúng ta mới chỉ khai thác một phần rất nhỏ của nó", chị Thu nhớ lại. Từ suy nghĩ ấy, chị bắt tay vào nghiên cứu, thử nghiệm chiết xuất tinh dầu, tinh chất từ hoa bưởi, quả bưởi non, vỏ bưởi. Khi những mẻ sản phẩm đầu tiên được thị trường đón nhận, con đường chế biến sâu dần hiện rõ. Tháng 3-2024, Hợp tác xã Hà Nội Xanh chính thức được thành lập, tập hợp những người chung khát vọng nâng tầm nông sản bản địa.

Hiện nay, tại An Lạc Farm, hợp tác xã quản lý hơn 200 gốc bưởi Diễn trên diện tích 5ha. Ngoài ra, đơn vị còn liên kết với 10 hộ dân trong vùng theo hình thức trả phí hằng năm để khai thác hoa và quả trên cây; đồng thời thu mua hoa bưởi, quả non từ các vườn lân cận làm nguyên liệu chế biến. Theo chị Thu, hoa bưởi nở tập trung trong thời gian ngắn, rất thuận lợi cho thu hoạch. Với những hộ trồng bưởi chuyên nghiệp, việc tỉa bớt hoa và quả non không ảnh hưởng đến năng suất quả chín, ngược lại còn giúp cây sinh trưởng tốt hơn. Nhờ đó, người dân vừa có bưởi bán, vừa có thêm nguồn thu từ hoa và quả non - một hướng đi “hai trong một” ít ai nghĩ tới trước đây.

Điểm khác biệt lớn nhất của hợp tác xã Hà Nội Xanh là triết lý sản xuất "không bán nông sản thô". Hoa bưởi không chỉ để ướp chè truyền thống, mà được chế biến thành trà cao cấp, tinh dầu, mỹ phẩm... Quả bưởi non không bị bỏ đi, mà trở thành nguyên liệu cho đồ uống, mứt, rượu ủ thảo mộc. Cúc cổ trà, hồng cổ Huế không dừng lại ở dạng hoa khô, mà được đưa vào chuỗi sản phẩm giá trị gia tăng. Để hiện thực hóa con đường này, hợp tác xã đầu tư dây chuyền chiết xuất và công nghệ sấy thăng hoa - một trong những công nghệ sấy cao cấp nhất hiện nay. Công nghệ này cho phép sản phẩm giữ được hình dáng, màu sắc, mùi vị và hàm lượng dưỡng chất gần như nguyên bản.

“10kg hoa hồng tươi sau sấy thăng hoa chỉ còn vài trăm gram nhưng giá trị kinh tế tăng lên rất nhiều. Hoa đẹp nhất dùng làm trà; những bông không đạt tiêu chuẩn sẽ được tận dụng làm muối ngâm chân, không có gì bị lãng phí", chị Thu cho biết.

Không chỉ hoa và quả, hợp tác xã còn sấy rau hữu cơ như rau cải bó xôi, cà chua, cà rốt, cần tây để làm bột thực dưỡng. Tất cả nông sản đều được đưa vào chế biến ngay tại chỗ, hình thành một quy trình khép kín từ vùng trồng đến sản phẩm cuối cùng. Hiện, Hợp tác xã Hà Nội Xanh đã đưa ra thị trường hơn 20 dòng sản phẩm, trong đó có hơn 10 sản phẩm mỹ phẩm và trà ứng dụng từ hoa bưởi, quả bưởi non; sản phẩm chăm sóc tóc từ bưởi Diễn; sản phẩm chăm sóc da từ hoa hồng; trà hoa, rượu ủ thảo mộc và các loại nông sản sấy. Nhiều sản phẩm đã được xuất khẩu ra thị trường nước ngoài.

Vươn ra thế giới

Giới thiệu với du khách quốc tế các sản phẩm của Hợp tác xã Hà Nội Xanh (xã Liên Minh).

Ngay từ những ngày đầu thành lập, Hợp tác xã Hà Nội Xanh xác định rõ mục tiêu không chỉ phục vụ thị trường trong nước. Với quy trình sản xuất hữu cơ, thuần thực vật, Hợp tác xã lựa chọn tiêu chuẩn Halal làm “tấm hộ chiếu” để thâm nhập thị trường quốc tế. Halal không chỉ là một chứng nhận mà là hệ tiêu chuẩn nghiêm ngặt gắn với đạo Hồi, bao trùm từ nguyên liệu, quy trình sản xuất đến đóng gói, bảo quản. Khi đạt chứng nhận Halal, sản phẩm có thể tiếp cận thị trường tiêu dùng tại các quốc gia Hồi giáo và cộng đồng Hồi giáo trên toàn thế giới.

“Mỗi năm tôi đều tham gia nhiều đoàn xúc tiến thương mại của Hà Nội và Việt Nam ra nước ngoài. Chúng tôi cũng đón nhiều đoàn khách quốc tế tham quan trang trại, tìm hiểu quy trình sản xuất”, chị Thu chia sẻ. Với giấy chứng nhận Halal, sản phẩm của Hợp tác xã Hà Nội Xanh đang được xúc tiến thương mại tại nhiều thị trường, đặc biệt là các nước Hồi giáo. Đây là bước đi không dễ, nhưng mở ra dư địa lớn cho nông sản Hà Nội, vốn lâu nay chủ yếu tiêu thụ nội địa.

Con đường mà Hợp tác xã Hà Nội Xanh theo đuổi được xây dựng trên 3 trụ cột của nông nghiệp bền vững: Kinh tế - môi trường - xã hội. Về kinh tế, mô hình chế biến sâu giúp nâng cao giá trị nông sản, bảo đảm lợi nhuận công bằng cho người trồng, duy trì khả năng phát triển dài hạn của trang trại. Về môi trường, hợp tác xã áp dụng phương pháp canh tác hữu cơ, luân canh, xen canh, sử dụng phân vi sinh, kiểm soát dịch hại sinh học, hạn chế tối đa hóa chất, bảo vệ đất và nguồn nước. Về xã hội, mô hình tạo việc làm ổn định cho lao động địa phương, đặc biệt là lao động lớn tuổi.

Bà Nguyễn Thị Thế (65 tuổi, xã Liên Minh) chia sẻ: “Tôi làm ở đây quanh năm, mùa cúc thì hái cúc, mùa hồng hái hồng, hết vụ thì làm cỏ, chăm cây. Mỗi ngày công được 250 nghìn đồng, công việc phù hợp với người lớn tuổi như chúng tôi". Hiện, hợp tác xã giải quyết việc làm thường xuyên cho hơn 10 lao động địa phương, góp phần ổn định sinh kế cho người dân nông thôn.

Không dừng lại ở sản xuất và chế biến, Hợp tác xã Hà Nội Xanh đang hướng tới kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm và giáo dục. Dự kiến trong năm 2026, đơn vị sẽ xây dựng công viên dược liệu rộng khoảng 5.000m², trưng bày các loại dược liệu bản địa được sưu tầm từ nhiều vùng miền. Mỗi loại cây sẽ được gắn mã QR, giúp khách tham quan dễ dàng tra cứu thông tin về công dụng, nguồn gốc. Khi công viên dược liệu hình thành, hợp tác xã kỳ vọng phát triển mô hình sản xuất gắn với du lịch, đưa nông nghiệp trở thành một trải nghiệm văn hóa của Hà Nội.

Từ những gốc bưởi ven sông, từ những bông hoa từng bị coi là phụ phẩm, Hợp tác xã Hà Nội Xanh đang từng bước xây dựng một chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại, nơi tri thức, công nghệ và thị trường song hành. Câu chuyện của Hà Nội Xanh cho thấy, nông nghiệp hôm nay không còn đo bằng diện tích hay sản lượng mà bằng cách tổ chức chuỗi giá trị, bằng khả năng chế biến sâu và hội nhập thị trường. Khi nông sản được sản xuất theo tiêu chuẩn, được nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, được chế biến để gia tăng giá trị và được thương mại hóa bằng dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, thương hiệu, nông nghiệp sẽ thoát khỏi vòng luẩn quẩn “được mùa - mất giá”. Đó cũng là con đường để nông sản Hà Nội có chỗ đứng lâu dài trên thị trường quốc tế.

Không dừng lại ở câu chuyện của một hợp tác xã, mô hình Hà Nội Xanh còn cho thấy một hướng đi phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành Nông nghiệp Thủ đô trong giai đoạn mới. Trong bối cảnh diện tích sản xuất ngày càng thu hẹp, chi phí đầu vào tăng cao, nông nghiệp Hà Nội cần chuyển từ tư duy “làm nhiều” sang “làm tinh”, từ bán sản phẩm sang bán giá trị tích hợp trong mỗi sản phẩm. Từ thực tiễn của Hà Nội Xanh có thể thấy, khi hợp tác xã đóng vai trò “hạt nhân”, liên kết nông dân, vùng nguyên liệu và doanh nghiệp chế biến, nông nghiệp sẽ thoát khỏi tình trạng manh mún, phụ thuộc thương lái. Đặc biệt, việc gắn sản xuất với truy xuất nguồn gốc, chứng nhận tiêu chuẩn quốc tế và xúc tiến thương mại bài bản giúp nông sản địa phương tự tin bước ra thị trường toàn cầu một cách minh bạch, bền vững...

Nguyễn Mai