'Chatbot AI chạy bằng cơm' dạy thế giới về cái giá của sự tiện lợi

Trong khi các tập đoàn tại Thung lũng Silicon đang đốt hàng tỷ đô la để chạy đua xem ai có siêu máy tính nhanh nhất, thông minh nhất, thì tại đây, một nhóm cộng đồng khoảng 50 người dân địa phương lại đang làm điều ngược lại. Họ tụ tập trong một căn phòng giản dị, không có máy chủ làm mát bằng nitơ lỏng, không có những thuật toán tỷ đô, chỉ có những chiếc laptop cá nhân và sự nhiệt tình của con người. Họ tự biến mình thành những "bộ vi xử lý sinh học" để vận hành một chatbot mang tên Quili.AI.

Người dân Quilicura tự hóa thân mình làm chatbot AI

Trong khi các tập đoàn tại Thung lũng Silicon chi hàng tỷ USD để chạy đua xây dựng siêu máy tính và mô hình AI ngày càng mạnh, tại Quilicura (Chile), khoảng 50 người dân địa phương lại chọn một cách tiếp cận hoàn toàn khác. Họ tụ tập trong một căn phòng đơn giản, sử dụng laptop cá nhân để vận hành một chatbot mang tên Quili.AI - không máy chủ, không thuật toán phức tạp, chỉ dựa vào sức người.

Trong 12 giờ liên tục, nhóm tình nguyện viên này trả lời thủ công hơn 20.000 câu hỏi gửi về từ khắp nơi trên thế giới. Đây không phải hành động phản đối công nghệ, mà là một thông điệp trực diện về cái giá môi trường mà trí tuệ nhân tạo đang gây ra, đặc biệt tại những khu vực khan hiếm nước như Quilicura.

"Vui lòng đợi, con người đang trả lời bạn" - Sự chậm rãi xa xỉ giữa thế giới tốc độ

Trải nghiệm với Quili.AI hoàn toàn trái ngược với các chatbot AI phổ biến. Khi người dùng gửi yêu cầu tạo hình ảnh hay đặt câu hỏi, họ không nhận được phản hồi tức thì. Thay vào đó là thông báo: “Xin hãy đợi, con người đang phản hồi bạn”.

Sau khoảng 10 phút, kết quả xuất hiện: một bức vẽ tay đơn giản, không hoàn hảo về kỹ thuật nhưng thể hiện rõ sự lao động và sáng tạo của con người. Tác giả không phải mô hình AI được huấn luyện trên hàng tỷ dữ liệu, mà là một tình nguyện viên đang trực tiếp vẽ hoặc viết câu trả lời.

Khi gặp câu hỏi vượt quá hiểu biết cá nhân, các tình nguyện viên không bịa đặt thông tin. Họ trao đổi với nhau, cùng tìm câu trả lời, hoặc thẳng thắn thừa nhận không biết. Căn phòng trở thành một “bộ não tập thể”, nơi tri thức được xây dựng từ thảo luận thay vì thuật toán.

Theo Lorena Antiman, người khởi xướng dự án, Quili.AI không nhằm cạnh tranh tốc độ với AI. Mục tiêu của nó là nhắc nhở rằng không phải mọi câu hỏi đều cần câu trả lời tức thì, và không phải lúc nào sự chắc chắn cũng quan trọng hơn tính trung thực.

Quilicura và nghịch lý của những "đám mây"

Việc chọn Quilicura làm địa điểm triển khai dự án mang tính biểu tượng rõ rệt. Đây là nơi tập trung nhiều trung tâm dữ liệu của các tập đoàn công nghệ lớn như Google, Amazon và Microsoft tại Mỹ Latinh. Những cơ sở này tiêu thụ lượng nước khổng lồ để làm mát hệ thống máy chủ, trong khi Chile đã trải qua hơn một thập kỷ hạn hán kéo dài.

Khái niệm “đám mây” thường được xem là phi vật chất, nhưng trên thực tế, nó phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên nước. Mỗi yêu cầu gửi tới chatbot AI đều kéo theo tiêu thụ năng lượng và nước để làm mát phần cứng xử lý.

Dù các tập đoàn công nghệ khẳng định đang đầu tư vào hiệu quả năng lượng và các dự án hoàn trả nước, cộng đồng địa phương vẫn lo ngại. Nhiều cuộc biểu tình và vụ kiện đã nổ ra khi người dân cho rằng nguồn nước ngầm của họ bị khai thác để phục vụ nhu cầu số hóa toàn cầu.

Lời nhắc về trách nhiệm tiêu dùng công nghệ

Quili.AI chỉ hoạt động trong 12 giờ, nhưng con số hơn 20.000 yêu cầu cho thấy mức độ phụ thuộc của con người vào AI lớn đến đâu. Dự án đặt ra câu hỏi về “tiêu dùng AI”: bao nhiêu yêu cầu trong số đó thực sự cần thiết?

Nhóm thực hiện không phủ nhận lợi ích của AI trong y học, giáo dục hay khoa học. Tuy nhiên, họ phản đối việc sử dụng AI một cách tùy tiện và lãng phí - những câu lệnh được đưa ra chỉ vì tò mò hoặc tiện lợi, mà không tính đến chi phí môi trường phía sau.

Thông điệp từ Quilicura là lời kêu gọi người dùng công nghệ có ý thức hơn. Trước mỗi câu lệnh, cần tự hỏi liệu AI có thực sự cần thiết hay không. Việc sử dụng AI có trách nhiệm, tiết chế và có mục đích cũng giống như tiết kiệm điện hay nước - những hành động nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn.

Bùi Tú