Châu Á bước vào 'siêu chu kỳ công nghiệp' mới

Theo phân tích của ông Chetan Ahya, Kinh tế trưởng khu vực châu Á của Morgan Stanley, châu Á đang chứng kiến sự chuyển dịch mang tính cấu trúc của nền kinh tế khu vực, với động lực chính đến từ làn sóng gia tăng đầu tư vốn ở cả khu vực công lẫn khu vực tư nhân.

Không chỉ là câu chuyện AI

Trong thời gian qua, thị trường tài chính toàn cầu chủ yếu tập trung vào tác động của AI đối với tăng trưởng kinh tế và lợi nhuận doanh nghiệp; nhiều nền kinh tế châu Á, đặc biệt là các trung tâm sản xuất chip và thiết bị điện tử, được xem là những bên hưởng lợi lớn từ cuộc đua AI toàn cầu.

Tuy nhiên, theo Morgan Stanley, AI chỉ là một phần trong bức tranh lớn hơn nhiều đang diễn ra tại châu Á.

Ngân hàng này cho rằng khu vực đang bước vào một chu kỳ đầu tư công nghiệp kéo dài nhiều năm, không đơn thuần là sự phục hồi theo chu kỳ của xuất khẩu công nghệ. Động lực mới xuất phát từ những thay đổi có tính nền tảng, bao gồm đầu tư vào hạ tầng AI, chuyển đổi năng lượng xanh, bảo đảm an ninh năng lượng và gia tăng chi tiêu quốc phòng.

Châu Á là trung tâm sản xuất của thế giới, chiếm gần 50% giá trị gia tăng của ngành công nghiệp toàn cầu. Nguồn: East Asia Forum

Morgan Stanley dự báo tổng đầu tư vốn trong các lĩnh vực này sẽ tăng trưởng kép khoảng 16%/năm trong 5 năm tới, tính theo USD. Điều này sẽ kéo tăng trưởng đầu tư vốn chung của châu Á lên khoảng 7% trong cùng giai đoạn, cao gấp khoảng ba lần so với tốc độ tăng của giai đoạn 2023 - 2025.

Theo dự báo, quy mô đầu tư vốn của châu Á có thể đạt mức tương đương 16.000 tỷ USD/năm vào năm 2030, tăng mạnh so với khoảng 11.000 tỷ USD hiện nay.

Giới phân tích cho rằng sự gia tăng đầu tư này có thể tạo ra tác động lan tỏa sâu rộng tới sản xuất công nghiệp, thương mại, việc làm và tiêu dùng trong khu vực.

Những tín hiệu đầu tiên đã xuất hiện

Theo Morgan Stanley, các dữ liệu kinh tế gần đây cho thấy chu kỳ công nghiệp mới của châu Á đã bắt đầu hình thành.

Nhiều chỉ số liên quan đến sản xuất và đầu tư hiện đã lên mức cao nhất nhiều năm, thậm chí tiệm cận hoặc vượt giai đoạn 2017 - 2018, thời điểm kinh tế toàn cầu đồng loạt phục hồi mạnh sau giai đoạn tăng trưởng chậm.

Đáng chú ý, nhập khẩu hàng hóa tư liệu sản xuất - một trong những chỉ báo phản ánh nhu cầu đầu tư máy móc và thiết bị đã vượt đỉnh của giai đoạn 2017 - 2018. Chỉ số quản lý mua hàng (PMI) của châu Á cũng tăng lên mức cao nhất trong hơn 4 năm vào đầu năm nay, trong khi tăng trưởng sản xuất công nghiệp tiến sát mức cao nhất trong 4 năm.

Một tín hiệu khác là xuất khẩu ngoài lĩnh vực công nghệ, vốn suy yếu trong phần lớn năm 2025, đã phục hồi đáng kể kể từ quý IV. Dữ liệu thương mại trong tháng 4 và đầu tháng 5 năm nay tiếp tục cho thấy xu hướng tích cực, bất chấp áp lực từ giá năng lượng tăng cao.

Theo giới phân tích, điều này phản ánh sức mạnh của chu kỳ đầu tư công nghiệp đang đủ lớn để bù đắp những rủi ro ngắn hạn từ biến động địa chính trị và thị trường năng lượng.

AI thúc đẩy làn sóng đầu tư hạ tầng mới

Một trong những động lực rõ ràng nhất của chu kỳ mới là AI và hệ sinh thái công nghệ liên quan.

Sự bùng nổ của AI tạo sinh trong hai năm qua đã thúc đẩy nhu cầu khổng lồ đối với trung tâm dữ liệu, chip xử lý, thiết bị điện tử công suất cao và hạ tầng năng lượng phục vụ tính toán.

Các tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ đang tăng tốc xây dựng hệ thống trung tâm dữ liệu AI trên quy mô toàn cầu. Trong bối cảnh đó, các nhà sản xuất chip và linh kiện điện tử châu Á đóng vai trò then chốt trong chuỗi cung ứng.

Những nền kinh tế như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc và Đài Loan (Trung Quốc) hiện là trung tâm sản xuất bán dẫn, pin, thiết bị điện tử và vật liệu công nghệ cao của thế giới. Việc nhu cầu AI tăng mạnh đang buộc các doanh nghiệp trong khu vực phải đẩy nhanh đầu tư để mở rộng năng lực sản xuất.

Không chỉ các doanh nghiệp công nghệ, nhiều ngành công nghiệp truyền thống cũng bắt đầu tăng đầu tư vào tự động hóa, trung tâm dữ liệu và hạ tầng số nhằm nâng cao năng suất.

Theo Morgan Stanley, khoảng cách đầu tư AI giữa Mỹ và châu Á vẫn còn đáng kể, do đó doanh nghiệp trong khu vực có thể sẽ tiếp tục tăng chi tiêu mạnh trong nhiều năm tới để theo kịp xu hướng công nghệ toàn cầu.

Chuyển đổi năng lượng và an ninh năng lượng

Bên cạnh AI, chuyển đổi năng lượng xanh được xem là một động lực lớn khác của chu kỳ công nghiệp mới.

Trong nhiều năm qua, Trung Quốc là quốc gia dẫn đầu về đầu tư vào năng lượng tái tạo, xe điện, pin lưu trữ và hạ tầng điện sạch. Tuy nhiên, các nền kinh tế khác trong khu vực cũng đang tăng tốc.

Nhu cầu điện năng tăng mạnh từ AI và trung tâm dữ liệu đang khiến nhiều quốc gia phải mở rộng nhanh năng lực sản xuất điện. Đồng thời, mục tiêu giảm phát thải carbon buộc các chính phủ và doanh nghiệp phải tiếp tục đầu tư lớn vào điện gió, điện mặt trời, pin lưu trữ và lưới điện.

Giá dầu tăng và những gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng trong các năm gần đây cũng khiến an ninh năng lượng trở thành ưu tiên chiến lược của nhiều quốc gia châu Á.

Theo giới chuyên gia, quá trình chuyển đổi năng lượng sẽ kéo dài hàng thập kỷ và đòi hỏi lượng vốn đầu tư khổng lồ, qua đó tạo thêm nhu cầu lớn đối với thép, đồng, xi măng, thiết bị công nghiệp và máy móc sản xuất.

Quốc phòng trở thành lĩnh vực đầu tư trọng điểm

Một thay đổi đáng chú ý khác là xu hướng gia tăng chi tiêu quốc phòng tại châu Á.

Căng thẳng địa chính trị gia tăng tại nhiều khu vực đã khiến các chính phủ tăng tốc hiện đại hóa quân đội và mở rộng đầu tư công nghiệp quốc phòng.

Theo Morgan Stanley, chi tiêu quốc phòng không chỉ tác động đến lĩnh vực quân sự mà còn thúc đẩy sản xuất công nghiệp, công nghệ cao, cơ khí chính xác, vật liệu mới và điện tử. Làn sóng đầu tư này có thể kéo theo sự mở rộng của hàng loạt ngành công nghiệp hỗ trợ, từ chế tạo máy móc đến logistics và nguyên liệu cơ bản.

Châu Á hưởng lợi kép

Morgan Stanley cho rằng châu Á đang ở vị thế đặc biệt thuận lợi để hưởng lợi từ chu kỳ đầu tư mới.

Một mặt, khu vực sẽ được thúc đẩy bởi chính nhu cầu đầu tư trong nội địa. Mặt khác, với vai trò trung tâm sản xuất toàn cầu, châu Á cũng sẽ được hưởng lợi từ xu hướng gia tăng đầu tư công nghiệp ở các nền kinh tế lớn khác.

Hiện nay, châu Á chiếm gần 50% giá trị gia tăng của ngành công nghiệp toàn cầu. Các nền kinh tế trong khu vực giữ vị trí then chốt trong chuỗi cung ứng chip bán dẫn, pin, vật liệu công nghệ cao, máy móc công nghiệp và hàng hóa trung gian.

Theo giới phân tích, khi các quốc gia trên thế giới đồng loạt tăng đầu tư vào AI, năng lượng và quốc phòng, nhu cầu đối với hàng hóa và linh kiện sản xuất tại châu Á sẽ tiếp tục gia tăng. Đồng thời, đầu tư công nghiệp mạnh hơn cũng có thể tạo thêm việc làm, thúc đẩy tăng lương và hỗ trợ tiêu dùng nội địa - yếu tố giúp duy trì tăng trưởng dài hạn của khu vực.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cũng lưu ý rằng triển vọng tích cực của châu Á vẫn đi kèm nhiều rủi ro, bao gồm căng thẳng thương mại, biến động địa chính trị, giá năng lượng và nguy cơ suy giảm tăng trưởng toàn cầu.

Dù vậy, với quy mô đầu tư ngày càng lớn cùng vai trò trung tâm của chuỗi cung ứng toàn cầu, nhiều tổ chức tài chính cho rằng châu Á đang bước vào giai đoạn tăng trưởng công nghiệp mạnh nhất kể từ đầu những năm 2000.