Châu Á trở thành tâm điểm ngoại giao quốc tế: Cuộc cạnh tranh ảnh hưởng Mỹ - Trung Quốc phủ bóng các hội nghị cấp cao
Từ ngày 15/11, các nhà lãnh đạo thế giới bắt đầu tập trung tại châu Á để tham dự một loạt diễn đàn ngoại giao quan trọng, gồm Hội nghị cấp cao Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) tại Philippines, Hội nghị cấp cao Cộng đồng Pháp ngữ tại Campuchia và Hội nghị các nhà lãnh đạo Diễn đàn Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Trung Quốc. Mật độ dày đặc của các cuộc gặp cấp cao trong thời gian ngắn cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của châu Á trong các vấn đề kinh tế và địa chính trị toàn cầu. Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, khu vực này không chỉ là động lực tăng trưởng của kinh tế thế giới mà còn trở thành địa bàn quan trọng để các cường quốc định hình quan hệ đối tác, mở rộng ảnh hưởng và thúc đẩy những lợi ích chiến lược.

Ngoại giao cấp cao giữa cuộc cạnh tranh ảnh hưởng của các cường quốc
Tâm điểm của tuần lễ ngoại giao châu Á là Hội nghị cấp cao APEC tại thành phố Thâm Quyến, Trung Quốc, dự kiến diễn ra trong hai ngày 18 và 19/11. Việc Tổng thống Mỹ Donald Trump tham dự hội nghị và có cuộc gặp với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình khiến sự kiện này nhận được sự quan tâm đặc biệt.
Cuộc gặp diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Trump vừa trải qua thất bại trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, trong khi quan hệ Mỹ - Trung vẫn chịu tác động từ những bất đồng về thương mại, công nghệ, kiểm soát xuất khẩu và an ninh khu vực.
APEC hiện quy tụ 21 nền kinh tế thành viên, chiếm hơn 60% GDP toàn cầu. Với vai trò là một trong những diễn đàn hợp tác kinh tế quan trọng nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương, hội nghị năm nay được kỳ vọng sẽ tạo thêm động lực cho đối thoại về thương mại, đầu tư, chuỗi cung ứng công nghệ và chuyển đổi năng lượng.
Tuy nhiên, đằng sau chương trình nghị sự kinh tế là bài toán cân bằng quan hệ giữa các nền kinh tế lớn. Washington muốn duy trì vị thế và ảnh hưởng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, trong khi Bắc Kinh tiếp tục thúc đẩy vai trò trung tâm của mình trong các mạng lưới thương mại và hợp tác khu vực.
Theo nhận định của các nhà phân tích được báo chí quốc tế dẫn lại, cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình có thể mang ý nghĩa quan trọng trong việc duy trì ổn định quan hệ song phương, nhưng khả năng đạt được những đột phá thực chất vẫn phụ thuộc vào mức độ nhượng bộ của hai bên trong các vấn đề còn nhiều bất đồng.
Một trong những vấn đề được quan tâm là khả năng tiếp xúc giữa lãnh đạo Mỹ, Trung Quốc và Nga bên lề APEC. Tuy nhiên, thông tin về một cuộc gặp ba bên giữa ông Trump, ông Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin cần được tiếp tục kiểm chứng; hiện chưa có đủ xác nhận độc lập từ các nguồn chính thức về nội dung và chương trình cuộc gặp này.
Theo tài liệu phân tích của Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ công bố tháng 9/2026, cuộc tiếp xúc giữa hai nhà lãnh đạo Trump - Tập tại Thâm Quyến nằm trong các hoạt động ngoại giao dự kiến bên lề APEC, với trọng tâm là quan hệ kinh tế và chiến lược giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nếu được duy trì, đối thoại cấp cao Mỹ - Trung có thể góp phần hạn chế nguy cơ căng thẳng thương mại và cạnh tranh công nghệ lan rộng, đồng thời tạo điều kiện để hai bên xử lý những bất đồng thông qua các kênh ngoại giao.
ASEAN trước sức ép từ cạnh tranh địa chính trị
Trước thềm APEC, Hội nghị cấp cao ASEAN lần thứ 49 và các hội nghị liên quan khai mạc tại Manila, Philippines, từ ngày 15/11. Sự tham dự của Tổng thống Donald Trump cùng lãnh đạo nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế khiến hội nghị trở thành một trong những diễn đàn ngoại giao đáng chú ý nhất tại Đông Nam Á trong năm nay.
Theo hãng tin AP, các nhà lãnh đạo ASEAN sẽ tập trung thảo luận những hệ lụy của các cuộc xung đột quốc tế đối với kinh tế và đời sống khu vực, bên cạnh các vấn đề an ninh, thương mại, biến đổi khí hậu và công nghệ mới. Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr. nhấn mạnh yêu cầu tăng cường đoàn kết trước những biến động địa chính trị và kinh tế mà không một quốc gia riêng lẻ nào có thể tự giải quyết.
Theo hãng tin Al Jazeera ngày 15/11, ASEAN đồng thời phải đối mặt với sức ép từ những gián đoạn nguồn cung năng lượng do xung đột tại Trung Đông, cùng tác động của cạnh tranh Mỹ - Trung đối với thương mại và tăng trưởng kinh tế khu vực. Điều này cho thấy các thách thức an ninh truyền thống đang ngày càng gắn kết với những rủi ro kinh tế và năng lượng xuyên biên giới.
Châu Á tìm kiếm thế cân bằng trong quan hệ với Mỹ và Trung Quốc
Một vấn đề xuyên suốt các cuộc gặp cấp cao lần này là cách các quốc gia châu Á điều chỉnh chính sách đối ngoại trước sự cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa Washington và Bắc Kinh.
Trong hơn một thập niên qua, Mỹ đã thúc đẩy chiến lược tái cân bằng sang châu Á, được khởi xướng dưới thời Tổng thống Barack Obama, nhằm tăng cường hiện diện kinh tế, ngoại giao và quân sự tại khu vực. Chính quyền Tổng thống Joe Biden tiếp tục theo đuổi định hướng này thông qua việc củng cố quan hệ với các đồng minh và đối tác, trong đó có Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia, Ấn Độ và các nước Đông Nam Á.
Dưới thời Tổng thống Donald Trump, chính sách của Washington tiếp tục đặt trọng tâm vào lợi ích kinh tế và an ninh của Mỹ, song cách tiếp cận mang tính giao dịch, cùng những thay đổi khó dự đoán trong chính sách thuế quan và thương mại, đang đặt các đối tác khu vực trước nhiều thách thức.
Theo phân tích của chuyên gia kinh tế Jayant Menon thuộc Viện ISEAS - Yusof Ishak (Singapore), các quốc gia Đông Nam Á đang từng bước chuẩn bị cho một tương lai ít phụ thuộc hơn vào thị trường Mỹ, thông qua việc mở rộng quan hệ thương mại với các đối tác khác, trong đó có Liên minh châu Âu (EU), đồng thời tăng cường liên kết kinh tế nội khối.
Xu hướng này phản ánh yêu cầu đa dạng hóa thị trường và chuỗi cung ứng trong bối cảnh các biện pháp thuế quan có thể tiếp tục được sử dụng như một công cụ chính sách thương mại. Đối với ASEAN, tăng cường hội nhập khu vực không chỉ giúp giảm thiểu những cú sốc từ bên ngoài mà còn góp phần nâng cao khả năng tự chủ kinh tế.
Tuy nhiên, việc Trung Quốc trở thành đối tác thương mại quan trọng của nhiều quốc gia Đông Nam Á không đồng nghĩa với việc các nước trong khu vực hoàn toàn yên tâm trước sự gia tăng ảnh hưởng của Bắc Kinh. Những tranh chấp trên Biển Đông, cạnh tranh về công nghệ và sự phụ thuộc vào các chuỗi cung ứng chiến lược vẫn là những vấn đề khiến các nước phải cân nhắc thận trọng.
Trong bối cảnh đó, cuộc đối thoại an ninh giữa Mỹ, Nhật Bản, Australia và Ấn Độ trong khuôn khổ Bộ tứ (Quad), dự kiến diễn ra bên lề các hội nghị tại Manila, cũng thu hút sự quan tâm. Đây là cơ chế hợp tác có ý nghĩa chiến lược đối với khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương, tập trung vào các lĩnh vực an ninh hàng hải, công nghệ, chuỗi cung ứng và hợp tác kinh tế.
Việc các nước Đông Nam Á đồng thời duy trì quan hệ với cả Mỹ và Trung Quốc cho thấy xu hướng không muốn bị cuốn vào sự lựa chọn giữa hai cường quốc. Thay vào đó, nhiều nước đang theo đuổi chính sách đối ngoại linh hoạt, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ và đặt lợi ích phát triển quốc gia lên hàng đầu.
Châu Á và vai trò định hình trật tự quốc tế
Nếu ASEAN là diễn đàn để các nước trong khu vực trao đổi về an ninh, ổn định và hợp tác phát triển, thì APEC tạo không gian đối thoại về thương mại, đầu tư và tăng trưởng kinh tế. Trong khi đó, Cộng đồng Pháp ngữ mở rộng thêm một kênh hợp tác quốc tế, kết nối các quốc gia trên nhiều châu lục.
Điểm chung của các diễn đàn này là đều diễn ra trong bối cảnh chủ nghĩa bảo hộ thương mại gia tăng, chuỗi cung ứng toàn cầu đứng trước nguy cơ phân mảnh và cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng mở rộng sang những lĩnh vực mới như AI, bán dẫn, năng lượng và hạ tầng số.
Đối với các nước Đông Nam Á, thách thức lớn nhất không chỉ là duy trì tăng trưởng kinh tế mà còn phải bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định và không gian tự chủ chiến lược. Việc cân bằng quan hệ với các đối tác lớn, tránh phụ thuộc quá mức vào một thị trường hay một trung tâm quyền lực, đồng thời phát huy vai trò của các cơ chế đa phương sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với triển vọng phát triển lâu dài của khu vực.
Sau chuỗi hội nghị tại châu Á, Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) dự kiến diễn ra tại Miami, Mỹ, vào tháng 12/2026. Nếu quan hệ Mỹ - Trung tiếp tục duy trì ổn định, sự tham dự của Chủ tịch Tập Cận Bình tại hội nghị này có thể tạo thêm cơ hội cho đối thoại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.
Có thể thấy, các cuộc gặp cấp cao trong tuần này không đơn thuần là những hoạt động ngoại giao mang tính nghi thức. Đây là phép thử đối với khả năng đối thoại, hợp tác và dung hòa lợi ích giữa các quốc gia trong một môi trường quốc tế nhiều biến động. Kết quả của các cuộc gặp sẽ phần nào cho thấy liệu các cường quốc và các nước trong khu vực có thể duy trì hợp tác trên cơ sở lợi ích chung, hay cạnh tranh chiến lược sẽ tiếp tục chi phối những vấn đề quan trọng của kinh tế và an ninh toàn cầu.



