Châu Âu chủ động tái định vị

Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen chúc mừng thành công của Hiệp định Thương mại. Ảnh: AP

Hiệp định được công bố hôm 26/1 tại New Delhi, trong cuộc gặp giữa Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi và hai lãnh đạo cao nhất của EU - Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen. Bà von der Leyen gọi đây là “trùm của mọi thỏa thuận” - một cụm từ hiếm hoi phản ánh đúng tầm vóc của sự kiện.

Một thỏa thuận, nhiều tầng ý nghĩa

Về kinh tế, hiệp định có thể tác động trực tiếp tới gần 2 tỷ người, xóa bỏ thuế quan với 97% hàng hóa EU xuất sang Ấn Độ như ô tô, rượu vang, và 99% hàng hóa Ấn Độ vào EU, bao gồm dệt may và dược phẩm. Xét về quy mô thương mại, đây là một trong những hiệp định lớn nhất từng được EU ký kết.

Nhưng sâu xa hơn, thỏa thuận này phản ánh sự thay đổi chiến lược căn bản của châu Âu trong bối cảnh mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương lung lay dưới nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Những đe dọa áp thuế từ Washington, kể cả các tuyên bố cứng rắn liên quan đến Greenland, đã khiến nhiều thủ đô châu Âu nhận ra rằng trật tự quốc tế từng được coi là hiển nhiên nay không còn là điểm tựa chắc chắn.

“Thế giới mà chúng ta dựa vào suốt nhiều thập kỷ qua không còn là điều đương nhiên”, Tổng thống Cộng hòa Síp Nikos Christodoulides phát biểu tại Nghị viện châu Âu, khi nước này bắt đầu nhiệm kỳ Chủ tịch luân phiên EU.

Châu Âu mở rộng cánh cửa ra thế giới

Hiệp định với Ấn Độ không phải là bước đi đơn lẻ. Chỉ trong vòng hơn một năm, EU đã ký hoặc thúc đẩy các thỏa thuận thương mại với Indonesia, Nhật Bản, Mexico và khối Mercosur ở Nam Mỹ, đồng thời nâng cấp quan hệ chiến lược với Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và nhiều quốc gia Thái Bình Dương.

Theo bà Garima Mohan, chuyên gia cao cấp của Quỹ German Marshall Fund, EU và Ấn Độ từ lâu đã tìm kiếm nhau như một đối trọng trước sự trỗi dậy kinh tế của Trung Quốc, nhưng chính sự cứng rắn và khó lường của chính quyền Tổng thống Trump đã trở thành “chất xúc tác cuối cùng” để thỏa thuận được ký kết.

“Sự rạn nứt của quan hệ xuyên Đại Tây Dương đã biến mong muốn đa dạng hóa đối tác thành một nhu cầu sống còn”, bà Mohan nhận định.

Tự chủ chiến lược: từ thương mại sang quốc phòng

Không chỉ trong kinh tế, cú sốc từ chính sách của Washington còn thúc đẩy EU tăng tốc xây dựng tự chủ chiến lược về quốc phòng.

Cuộc xung đột Ukraine và những lời chỉ trích của Mỹ về chi tiêu quốc phòng thấp đã buộc EU phải hành động. Các lãnh đạo châu Âu đã nhất trí tăng ngân sách quân sự, với 150 tỷ euro được dành cho các khoản vay đầu tư vào phòng không – tên lửa, pháo binh, đạn dược, UAV, trí tuệ nhân tạo và chiến tranh điện tử.

Các tập đoàn quốc phòng lớn của châu Âu như Rheinmetall, Thales, Saab hay Leonardo đều chứng kiến giá cổ phiếu tăng mạnh, một dấu hiệu cho thấy một ngành công nghiệp quốc phòng châu Âu đang thức tỉnh.

Năng lượng: không thay sự phụ thuộc này bằng phụ thuộc khác

Trong khi cắt giảm nhập khẩu năng lượng từ Nga, EU lại gia tăng mua dầu và khí hóa lỏng từ Mỹ. Hiện 60% LNG và 14,5% dầu mỏ của EU đến từ Mỹ - con số khiến Brussels không khỏi lo ngại.

Ủy viên năng lượng EU Dan Jørgensen cảnh báo: “Chúng ta không thể thay thế một sự phụ thuộc bằng một sự phụ thuộc khác. Đa dạng hóa là con đường duy nhất”.

EU đang hướng sang Đông Địa Trung Hải, Vùng Vịnh và thúc đẩy đàm phán thương mại với UAE như một phần trong chiến lược giảm thiểu rủi ro địa - kinh tế.

“Chúng tôi vẫn hy vọng Mỹ sẽ thay đổi”, một nhà phân tích tại Trung tâm Chính sách châu Âu nói, “nhưng giờ đây châu Âu đã hiểu rằng mình đơn độc hơn trong thế giới này”.

Hiệp định EU - Ấn Độ vì thế không chỉ là một văn kiện thương mại. Nó là tuyên ngôn về một châu Âu thực tế hơn, thận trọng hơn và chủ động hơn, sẵn sàng mở rộng quan hệ toàn cầu để có vị thế vững vàng hơn khi đối diện với Washington, Bắc Kinh hay Moscow.

Trong một thế giới đang tái cấu trúc, châu Âu không còn chờ đợi trật tự mới hình thành mà đang tự tay định hình nó.

Quỳnh Vũ