Châu Âu chưa tìm được tiếng nói chung về ngân sách dài hạn

Tranh luận về quy mô ngân sách

Năm quốc gia có đóng góp ròng lớn cho ngân sách EU gồm Đức, Đan Mạch, Phần Lan, Hà Lan và Áo đã đưa ra lập trường chung, yêu cầu cắt giảm hàng trăm tỷ euro trong đề xuất Khung tài chính đa niên (MFF) giai đoạn 2028-2034.

Động thái diễn ra trong bối cảnh các cuộc đàm phán về ngân sách dài hạn của EU đang được đẩy nhanh, với mục tiêu đạt thỏa thuận chính trị trước cuối năm 2026.

Theo các nước trên, đề xuất của Ủy ban châu Âu (EC) dành quá nhiều nguồn lực cho các khoản trợ cấp và chuyển giao đã được cam kết trước, qua đó hạn chế khả năng điều chỉnh ngân sách để đáp ứng những yêu cầu mới về an ninh và quốc phòng, năng lực cạnh tranh, đổi mới sáng tạo và kiểm soát di cư.

Các nước có đóng góp ròng lớn cho ngân sách châu Âu đưa ra quan điểm khác biệt về các ưu tiên. Ảnh minh hoạ Ủy ban châu Âu.

Lập trường này được đưa ra trên cơ sở tuyên bố chung hồi tháng 8 của sáu quốc gia có mức đóng góp ròng cho ngân sách EU, gồm năm nước nói trên và Thụy Điển. Tuyên bố cho rằng đề xuất ngân sách của EC cần được giảm “hàng trăm tỷ euro” và mọi lĩnh vực chi tiêu đều cần đóng góp vào quá trình cắt giảm.

Đức sau đó tiếp tục thúc đẩy quan điểm này. Thủ tướng Đức Friedrich Merz từng thẳng thắn nói với Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa rằng mức tăng ngân sách theo đề xuất của Brussels là không khả thi về tài chính và khó có tính khả thi về chính trị.

Những tranh cãi hiện nay không chỉ tập trung vào tổng quy mô ngân sách mà còn liên quan đến việc EU sẽ ưu tiên nguồn lực cho những lĩnh vực nào trong giai đoạn tới.

Sức ép từ các ưu tiên mới

Theo đề xuất của EC, MFF giai đoạn 2028-2034 có tổng giá trị gần 2.000 tỷ euro theo giá hiện hành, tương đương trung bình khoảng 1,26% tổng thu nhập quốc dân của EU trong 7 năm.

EC cho rằng quy mô ngân sách này cần thiết để EU có nguồn lực ứng phó với những sức ép ngày càng gia tăng về an ninh, quốc phòng, năng lực cạnh tranh, di cư, năng lượng và biến đổi khí hậu, đồng thời tiếp tục duy trì hỗ trợ đối với nông nghiệp và phát triển khu vực.

Khoảng 865 tỷ euro trong đề xuất sẽ được phân bổ thông qua các kế hoạch đối tác quốc gia và khu vực, bao gồm các lĩnh vực như chính sách gắn kết, nông nghiệp, thủy sản, di cư và an ninh nội bộ. Khoảng 409 tỷ euro khác được dành cho năng lực cạnh tranh, nghiên cứu và đầu tư chiến lược.

Việc xác định các khoản chi này đang đặt ra những ưu tiên khác nhau giữa các nhóm nước thành viên. Các quốc gia có đóng góp ròng lớn cho ngân sách EU muốn nguồn lực được tập trung nhiều hơn vào những lĩnh vực có tính chất chung của toàn khối, trong đó có quốc phòng, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh.

Trong khi đó, các quốc gia nhận được nguồn hỗ trợ đáng kể từ các quỹ gắn kết và chính sách nông nghiệp có lợi ích trong việc duy trì các chương trình chuyển nguồn lực tới những khu vực kém phát triển và hỗ trợ nông dân.

Hội đồng EU trước đó đã ủng hộ nguyên tắc hợp nhất một số dòng ngân sách thông qua các kế hoạch đối tác quốc gia và khu vực nhằm đơn giản hóa cơ chế tài chính và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn. Tuy nhiên, việc phân bổ cụ thể cho từng lĩnh vực vẫn chưa được quyết định.

Vì vậy, trọng tâm đàm phán đang chuyển sang vấn đề quy mô nguồn lực dành cho từng chính sách.

Trả nợ thời kỳ đại dịch cũng được đưa vào đàm phán

Trong khi một số nước đề nghị giảm quy mô ngân sách tổng thể, Tây Ban Nha đưa ra phương án điều chỉnh tiến độ hoàn trả các khoản vay của EU được sử dụng để tài trợ chương trình phục hồi kinh tế sau đại dịch có tên “NextGenerationEU”, qua đó tạo thêm dư địa tài chính cho giai đoạn 2028-2034.

Theo kế hoạch hiện nay, các khoản vay này sẽ được hoàn trả vào năm 2058. Madrid không đề xuất thay đổi thời hạn cuối cùng mà muốn phân bổ lại tiến độ trả nợ trong khoảng thời gian đã được xác định.

Theo đề xuất của EC, chi phí hoàn trả các khoản vay của “NextGenerationEU” trong giai đoạn 2028-2034 sẽ vào khoảng 24 tỷ euro mỗi năm, tương đương tổng cộng khoảng 168 tỷ euro trong 7 năm.

Tây Ban Nha đề xuất giảm số tiền hoàn trả trong giai đoạn này và chuyển một phần nghĩa vụ sang những năm sau, trong khi vẫn bảo đảm hoàn tất việc trả nợ vào năm 2058.

Theo tính toán được đưa ra, phương án này có thể tạo thêm gần 70 tỷ euro cho các chương trình khác trong chu kỳ ngân sách 2028-2034.

Madrid nhấn mạnh đây không phải là đề xuất về việc EU phát hành thêm nợ chung, mà chỉ nhằm điều chỉnh thời điểm thực hiện các nghĩa vụ tài chính hiện có.

Vấn đề hoàn trả các khoản vay thời kỳ đại dịch đang trở thành một nội dung quan trọng trong đàm phán MFF mới, khi chi phí trả nợ có thể cạnh tranh với nguồn lực dành cho các chương trình khác.

Bài toán đồng thuận của 27 nước thành viên

Theo quy định, MFF mới phải nhận được sự nhất trí của 27 quốc gia thành viên EU, sau đó cần có sự đồng ý của Nghị viện châu Âu.

Theo lộ trình đàm phán của Hội đồng EU, mục tiêu là đạt được thỏa thuận chính trị trước cuối năm 2026, tạo điều kiện để hoàn tất các thủ tục pháp lý trong năm 2027 và đưa khung ngân sách mới vào thực hiện từ ngày 1/1/2028.

Các cuộc đàm phán được dự báo sẽ tiếp tục gặp nhiều khó khăn khi một số quốc gia đóng góp lớn cho ngân sách yêu cầu giảm quy mô tổng thể, trong khi EU đồng thời phải dành thêm nguồn lực cho quốc phòng, hỗ trợ Ukraine, củng cố năng lực công nghiệp, tăng cường kiểm soát biên giới và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Vấn đề đặt ra đối với các nước thành viên là cân đối giữa những chương trình chi tiêu truyền thống với các ưu tiên mới. Trong đó, chính sách nông nghiệp và các quỹ gắn kết vốn chiếm tỷ trọng đáng kể trong ngân sách EU có thể chịu tác động từ quá trình phân bổ lại nguồn lực.

Kết quả đàm phán MFF giai đoạn 2028-2034 sẽ quyết định quy mô và cơ cấu chi tiêu của EU trong 7 năm tới, đồng thời cho thấy cách các nước thành viên cân đối giữa các cam kết ngân sách hiện có và những yêu cầu mới về an ninh, kinh tế và năng lực cạnh tranh của khối.