Châu Âu mở rộng vòng tay với Azerbaijan, điều gì đứng sau làn sóng đối tác chiến lược?

Quan hệ giữa Azerbaijan với châu Âu đang bước vào giai đoạn phát triển mới khi hàng loạt quốc gia cùng các thể chế của Liên minh châu Âu (EU) liên tiếp tăng cường tiếp xúc cấp cao với quốc gia Tây Á này. Diễn biến này cho thấy, Azerbaijan không còn được nhìn nhận đơn thuần là một quốc gia cung cấp năng lượng mà đang nổi lên như một đối tác chiến lược có ảnh hưởng ngày càng lớn tại không gian Á - Âu.

Chuyến thăm chính thức Đức của Tổng thống Azerbaijan Ilham Aliyev từ ngày 21/7 càng củng cố xu hướng đó. Tâm điểm của chuyến công du là việc Tổng thống Aliyev cùng Thủ tướng Đức Friedrich Merz ký Tuyên bố chung về Chương trình nghị sự đối tác chiến lược song phương, văn kiện được xem là dấu mốc mới trong quan hệ giữa hai nước.

Đức gia nhập nhóm đối tác chiến lược, Azerbaijan gia tăng sức nặng tại châu Âu

Với thỏa thuận vừa ký kết, Đức trở thành quốc gia Tây Âu thứ hai, sau Italy, chính thức nâng cấp quan hệ với Azerbaijan lên mức đối tác chiến lược.

Động thái này được giới quan sát xem là tín hiệu cho thấy các nền kinh tế hàng đầu của EU đang đánh giá lại vai trò của Baku, đồng thời phản ánh vị thế ngày càng lớn của quốc gia Nam Kavkaz trong chiến lược năng lượng, kết nối cùng an ninh của châu Âu.

Xu hướng đó càng được thể hiện rõ qua nhịp độ tiếp xúc ngoại giao dày đặc giữa Azerbaijan với các thể chế của EU trong năm 2026.

Trong chuyến thăm Berlin, Tổng thống Ilham Aliyev nhấn mạnh, quan hệ giữa Azerbaijan với EU đang bước vào giai đoạn phát triển mới sau hàng loạt chuyến công du cấp cao.

Trước đó, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen cùng Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại Kaja Kallas đều đã tới Azerbaijan nhằm thúc đẩy hợp tác trong nhiều lĩnh vực then chốt.

Bên cạnh đó, chuyến thăm của Thủ tướng Italy Giorgia Meloni tới Baku hồi tháng 5/2026 tiếp tục đưa hợp tác năng lượng trở thành trọng tâm trong quan hệ song phương.

Theo Tổng thống Aliyev, Azerbaijan đã xuất khẩu khoảng 25 tỷ m³ khí tự nhiên trong năm trước, trong đó Italy nhập tới 9,5 tỷ m³. Trên nền tảng hợp tác hiện có, hai bên tiếp tục thảo luận khả năng mở rộng nguồn cung nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường châu Âu.

Đến đầu tháng 7/2026, Chủ tịch EC Ursula von der Leyen một lần nữa khẳng định vai trò của Azerbaijan trong việc thúc đẩy hòa bình, duy trì ổn định khu vực cũng như bảo đảm an ninh năng lượng cho châu Âu.

Tiếp nối chuỗi hoạt động ngoại giao này, Tổng thống Slovakia Peter Pellegrini đã đến Baku vào giữa tháng 7, trong đó các nội dung về hợp tác hạ tầng, tái thiết Karabakh cùng phát triển kinh tế trở thành trọng tâm của các cuộc trao đổi.

Ngoại giao đa hướng đưa Azerbaijan vượt khỏi vai trò nhà cung cấp năng lượng

Trong nhiều năm qua, Azerbaijan kiên trì theo đuổi chính sách đối ngoại đa hướng, mở rộng quan hệ với nhiều trung tâm quyền lực trên cơ sở lợi ích quốc gia, hợp tác bình đẳng cùng sự tôn trọng lẫn nhau.

Nhờ cách tiếp cận này, Baku từng bước chuyển các cam kết chính trị thành những chương trình hợp tác cụ thể trên nhiều lĩnh vực như kinh tế, đầu tư, giao thông, công nghệ, an ninh cùng kết nối khu vực, qua đó mở rộng đáng kể ảnh hưởng trên trường quốc tế.

Trong tiến trình đó, năng lượng vẫn giữ vai trò là trụ cột quan trọng nhất trong quan hệ giữa Azerbaijan với châu Âu.

Sau khi xung đột Ukraine làm thay đổi cục diện thị trường khí đốt, EU đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa nguồn cung, tạo điều kiện để Azerbaijan khẳng định vị thế là một trong những nhà cung cấp đáng tin cậy.

Đến nay, khí tự nhiên của nước này đã được xuất khẩu tới 12 quốc gia châu Âu, trong đó có cả Đức và Áo, qua đó góp phần củng cố an ninh năng lượng của khu vực.

Dù vậy, hợp tác giữa hai bên hiện đã vượt xa khuôn khổ năng lượng. Cùng với thương mại, những lĩnh vực như an ninh, vận tải, đầu tư, kết nối hạ tầng, chuyển đổi số cùng ổn định khu vực đang ngày càng chiếm vị trí nổi bật trong chương trình nghị sự song phương, phản ánh xu hướng mở rộng quan hệ theo chiều sâu giữa Azerbaijan với các đối tác châu Âu.

Theo giới phân tích, việc Đức chính thức nâng cấp quan hệ với Azerbaijan lên đối tác chiến lược không đơn thuần ghi nhận những kết quả hợp tác đã tích lũy trong nhiều năm, mà còn cho thấy châu Âu đang đặt kỳ vọng lớn hơn vào vai trò của Baku trong cấu trúc địa chính trị đang tái định hình.

Điều đó đồng nghĩa Azerbaijan từng bước vượt ra khỏi hình ảnh một đối tác năng lượng truyền thống để trở thành nhân tố chiến lược ngày càng có sức nặng trong các tính toán dài hạn của châu Âu.