Châu Âu tìm đường bứt phá trong cuộc đua AI

EU đồng thời cần nhanh chóng biến lợi thế về nghiên cứu khoa học thành các sản phẩm và doanh nghiệp có sức cạnh tranh toàn cầu.

Chủ tịch ECB Christine Lagarde phát biểu họp báo tại Frankfurt, Đức. Ảnh: THX/TTXVN

Phát biểu tại một cuộc thảo luận, do Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) tổ chức ở Geneva, Thụy Sĩ, bà Lagarde nhận định châu Âu đã bỏ lỡ cuộc cách mạng số đầu tiên khi phần lớn thành quả thương mại từ công nghệ thông tin và truyền thông rơi vào tay các doanh nghiệp ngoài khu vực. Theo bà, châu Âu không thể lặp lại điều đó với AI - lĩnh vực đang trở thành động lực tăng trưởng mới của kinh tế thế giới.

Theo bà Lagarde, EU không thiếu tiềm lực về khoa học và công nghệ. Dù chỉ chiếm khoảng 6% dân số thế giới, châu Âu sở hữu 15% lực lượng nghiên cứu toàn cầu và đóng góp gần 20% số công trình khoa học có ảnh hưởng lớn nhất. Tuy nhiên, điểm yếu của châu Âu là chưa chuyển hóa hiệu quả các kết quả nghiên cứu thành thành công thương mại và các doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế. Trong khi đó, cuộc đua AI hiện chủ yếu do các tập đoàn công nghệ Mỹ như OpenAI, Google, Meta, Microsoft, Amazon, Anthropic và doanh nghiệp Trung Quốc DeepSeek dẫn dắt.

Để thu hẹp khoảng cách, cuối tháng 7 vừa qua, EU đã phát động chương trình kêu gọi đầu tư 30 tỷ euro (35 tỷ USD) nhằm xây dựng các "siêu nhà máy AI" (AI gigafactories) với năng lực tính toán quy mô lớn. Đây là một phần trong chiến lược huy động tổng cộng 200 tỷ euro (234 tỷ USD) để đưa châu Âu trở thành một trong những trung tâm AI hàng đầu thế giới. Trước đó, EU đã triển khai hoặc đưa vào hoạt động 19 "nhà máy AI" quy mô nhỏ hơn.

Theo Chủ tịch ECB, một trong những rào cản lớn nhất đối với sự phát triển của AI tại châu Âu là sự phân mảnh của thị trường và hệ thống tài chính. Điều này làm giảm hiệu quả mở rộng quy mô của doanh nghiệp, đồng thời khiến việc huy động vốn trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, EU đang thúc đẩy tiến trình xây dựng thị trường vốn thống nhất, với mục tiêu đạt được thỏa thuận trước cuối năm 2026 nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho đầu tư và đổi mới sáng tạo. Bà Lagarde cũng cho biết có những tín hiệu tích cực khi các doanh nghiệp trong Khu vực đồng euro dự kiến dành trung bình khoảng 9% tổng vốn đầu tư cho AI trong năm 2026.

Tuy nhiên, cùng ngày, ECB cũng công bố một nghiên cứu cảnh báo làn sóng đầu tư mạnh vào AI có thể kéo theo nguy cơ hình thành bong bóng tài sản. Nghiên cứu cho rằng trong các cuộc cách mạng công nghệ trước đây như đường sắt, điện, phát thanh hay Internet, giá cổ phiếu của các doanh nghiệp tiên phong thường tăng rất mạnh trước khi điều chỉnh đáng kể.

Theo ECB, ngay cả khi thị trường phản ánh đúng tiềm năng của AI, sự lan tỏa của công nghệ này vẫn có thể làm gia tăng bất ổn và rủi ro trên thị trường tài chính. Trong trường hợp nhà đầu tư quá lạc quan, giá cổ phiếu có thể bị đẩy lên cao hơn nhiều so với giá trị thực trước khi giảm mạnh.

ECB lưu ý các hộ gia đình tại Khu vực đồng euro hiện đang nắm giữ khoảng 440 tỷ euro (515 tỷ USD) cổ phiếu công nghệ Mỹ, trong khi các công ty bảo hiểm và quỹ hưu trí cũng đầu tư đáng kể vào nhóm "Magnificent Seven" - 7 tập đoàn công nghệ lớn của Mỹ. Do thị trường chứng khoán châu Âu và Mỹ có mức độ liên thông rất cao, bất kỳ đợt điều chỉnh mạnh nào tại Mỹ cũng có thể nhanh chóng tác động tới thị trường tài chính châu Âu.