Chạy đua phát triển vaccine Ebola khi ca nhiễm và tử vong tăng báo động
Trong bối cảnh dịch Ebola chủng Bundibugyo lây lan chưa thể kiểm soát với tỉ lệ tử vong cao báo động, Moderna, Đại học Oxford đang chạy đua phát triển vaccine cứu người.
Tâm dịch Ebola ở châu Phi vẫn đang tiến triển hết sức phức tạp. Số ca nhiễm và tử vong tăng mạnh. Tình hình đáng ngại hơn khi vaccine vẫn chưa có để khống chế được chủng Bundibugyo gây ra đợt bùng phát này.
Dịch lan mạnh, chưa thể khống chế
Tính đến giữa tuần này, Cộng hòa Dân chủ (CHDC) Congo xác nhận số ca nhiễm và tử vong vì Ebola rất cao: hơn ngàn ca nhiễm và 232 ca tử vong kể từ khi dịch bệnh bùng phát một tháng trước, theo đài Al Jazeera.
Đáng ngại, chỉ riêng trong ngày 13-6, Bộ Y tế CHDC Congo ghi nhận kỷ lục 72 ca nhiễm mới và 32 ca tử vong. Diễn biến này cho thấy tốc độ lây lan và hoành hành của dịch ở nước này vẫn đang rất mạnh và chưa được khống chế.
Phần lớn các ca bệnh vẫn tập trung ở ba tỉnh phía đông bắc của đất nước: Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu. Tuy nhiên tuần trước CHDC Congo đã phát báo động khi dịch lây lan sang các khu vực mới trong nước. Hai khu vực y tế mới, Nia-Nia ở tỉnh Ituri và Mabalako ở tỉnh Bắc Kivu, lần đầu tiên ghi nhận các ca bệnh, đưa tổng số khu vực y tế bị ảnh hưởng lên 31, theo Bộ Y tế.
Một bệnh nhân tử vong vì Ebola được đưa đến nơi an nghỉ cuối cùng ở Rwampara, Cộng hòa Dân chủ Congo. Ảnh: Dieudonne Dirole/EPA
Số ca nhiễm tăng cao trong bối cảnh xung đột khu vực, bệnh nhân bỏ trốn và việc truy vết tiếp xúc hạn chế đang làm suy yếu các nỗ lực ngăn chặn dịch bệnh. Chỉ mới 56,5% số người tiếp xúc được xác định đã được theo dõi, thấp hơn nhiều so với mục tiêu 90%-95% cần thiết để kiểm soát dịch bệnh, theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Trong khi đó, tại nước láng giềng Uganda, dịch Ebola cũng chưa được khống chế. Uganda đã ghi nhận tới 19 ca nhiễm và 2 ca tử vong.
Dịch Ebola ở CHDC Congo có thể trở nên nguy hiểm hơn cả đợt bùng phát tồi tệ nhất trong lịch sử, vốn đã cướp đi sinh mạng của hơn 11.000 người, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi cảnh báo ngày 16-6.
WHO cho biết đang tăng cường các hoạt động xét nghiệm chẩn đoán và giám sát tiếp xúc. Các tổ chức y tế toàn cầu đã tuyên bố dịch bệnh này là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng.
Các quan chức y tế tiếp tục lên tiếng về tình trạng thiếu thuốc thiết yếu và vật tư kiểm soát dịch bệnh.
“Chúng tôi vẫn cam kết hỗ trợ các quốc gia bị ảnh hưởng cho đến khi việc lây truyền được ngăn chặn. Chúng tôi kêu gọi các đối tác và nhà tài trợ khẩn trương huy động nguồn lực để tăng cường ứng phó và cứu sống người dân” - ông Jean Kaseya, Tổng giám đốc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi kêu gọi.
Các đội Chữ thập đỏ tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân về các biện pháp phòng ngừa và tầm quan trọng của việc tiếp tục sử dụng các dịch vụ y tế thiết yếu trong thời gian ứng phó với dịch Ebola tại Ituri, miền đông CHDC Congo. Ảnh: ICRC
Bộ Ngoại giao Mỹ cho biết đã cam kết hơn 270 triệu USD trực tiếp cho công tác ứng phó dịch Ebola. Các đối tác được Mỹ tài trợ đang tiến hành sàng lọc hơn 6.300 người ở tỉnh Ituri, hỗ trợ 100 cơ sở y tế và thực hiện 200 ca chôn cất an toàn.
Liên minh vaccine toàn cầu Gavi tuần rồi đã cam kết chi tới 50 triệu USD cho công tác ứng phó dịch Ebola. Cùng với đó, Quỹ Đại dịch của Ngân hàng Thế giới đã công bố khoản tài trợ lên tới 220,6 triệu USD cho công tác này.
Moderna, Đại học Oxford …chạy đua phát triển vaccine
Theo các quan chức y tế khu vực, chủng Bundibugyo hiện có tỉ lệ tử vong là 22,8%, với 40 bệnh nhân đã hồi phục.
Trong bối cảnh dịch lây lan chưa thể kiểm soát với tỉ lệ tử vong cao báo động, công tác phát triển vaccine đang được xúc tiến khẩn trương.
Sự bùng phát dịch Ebola lần này bắt nguồn từ chủng Bundibugyo hiếm gặp, hiện chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị nào được phê duyệt, khác với chủng Zaire gây ra 16 đợt bùng phát Ebola trước đó ở CHDC Congo.
Mới đây, Bộ Ngoại giao Mỹ công bố kế hoạch cung cấp 50 triệu USD cho Liên minh Đổi mới Chuẩn bị Phòng chống Dịch bệnh (CEPI), một tổ chức tự mô tả mình là "một quan hệ đối tác toàn cầu hoạt động để đẩy nhanh quá trình phát triển vaccine và các biện pháp đối phó sinh học khác chống lại các mối đe dọa dịch bệnh và đại dịch", nhằm giúp phát triển vaccine và phương pháp điều trị chống lại chủng Ebola Bundibugyo đang gây ra đợt bùng phát hiện nay. CEPI là một trong những nhà đầu tư ban đầu đã giúp phát triển vaccine trong thời kỳ đỉnh điểm của đại dịch COVID-19.
Theo hãng tin Reuters, CEPI sẽ tài trợ khoảng 60 triệu USD cho công ty dược phẩm và công nghệ sinh học Moderna của Mỹ và hai nhóm nghiên cứu nữa nhằm đẩy nhanh quá trình phát triển vaccine chống lại chủng Bundibugyo.
Trao đổi với Reuters đầu tuần này, ông Richard Hatchett – Giám đốc Điều hành CEPI cho biết có thể phát triển và đưa mẫu vaccine Ebola Bundibugyo vào thử nghiệm trong vòng vài tháng. Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo rằng việc phát triển vaccine có thể khó lường và tình hình an ninh đầy thách thức ở miền đông CHDC Congo sẽ khiến công tác thử nghiệm trở nên phức tạp.
Chôn cất bệnh nhân tử vong vì dịch Ebola ở CHDC Congo. Ảnh: ICRC
Về phần mình, Moderna cho biết khoản tài trợ từ CEPI cũng sẽ hỗ trợ sản xuất và tiến tới các thử nghiệm giai đoạn sau nếu dữ liệu ban đầu khả quan.
"Chúng tôi đã nghiên cứu virus Ebola trên các mô hình tiền lâm sàng và thu được những kết quả tuyệt vời" - Giám đốc Điều hành của Moderna, ông Stephane Bancel trả lời phỏng vấn Reuters qua điện thoại.
Ông Bancel cho biết do tính chất nguy hiểm của Ebola cần phải gấp rút ngăn chặn, mục tiêu của công ty là tạo ra một loại vaccine có thể ngăn ngừa bệnh đồng thời đơn giản hóa chiến lược liều lượng. Hiện tại, vẫn chưa rõ liệu vaccine có thể được tiêm một hay hai liều.
Ngoài Moderna, CEPI cho biết cũng sẽ đầu tư tới 8,6 triệu USD cho một ứng viên vaccine do Đại học Oxford phát triển và được Viện Huyết thanh Ấn Độ sản xuất, cùng với khoản đầu tư ban đầu 3,2 triệu USD cho một ứng viên vaccine do tổ chức phi lợi nhuận Sáng kiến Vaccine AIDS Quốc tế (IAVI) phát triển.
Ứng viên vaccine ChAdOx1 Bundibugyo của Oxford sử dụng công nghệ tương tự như vaccine phòng ngừa COVID-19 của Oxford/AstraZeneca. Ứng viên vaccine liều đơn của IAVI sử dụng công nghệ tương tự như vaccine Ervebo của tập đoàn Merck. Vaccine Ervebo đã được phê duyệt cho chủng Zaire, chủng Ebola đầu tiên được phát hiện ở quốc gia khi đó là Zaire và nay là CHDC Congo.
Theo ông Hatchett, một khi vaccine được phát triển, thách thức tiếp theo là đảm bảo việc vaccine được tiếp cận ở những nơi cần thiết. Cần 300.000 liều vaccine Ervebo để kiểm soát dịch Ebola bùng phát ở Zaire (tên cũ của CHDC Congo) năm 2018-2020.
Tới thời điểm này WHO chưa thông báo về lập trường của mình đối với việc tài trợ hoặc tiến hành các thử nghiệm.
Khủng hoảng nhân đạo làm trầm trọng thêm tình trạng khẩn cấp y tế
Tỉnh Ituri ở phía đông vẫn là tâm điểm của dịch bệnh, chiếm gần 95% tổng số ca nhiễm được xác nhận. Virus này sau đó đã lan sang các tỉnh Bắc Kivu và Nam Kivu và lây lan qua biên giới sang Uganda.
Cuộc khủng hoảng nhân đạo ở Ituri làm trầm trọng thêm tình trạng khẩn cấp về y tế. Khu vực này đã phải chịu đựng hàng thập niên bất ổn. Gần một triệu cư dân đã phải chạy trốn khỏi các cuộc xung đột vũ trang chồng chéo liên quan nhiều nhóm, bao gồm cả phong trào nổi dậy M23 kiểm soát Goma, thủ phủ của tỉnh Bắc Kivu.
Các báo cáo của Liên Hợp Quốc ghi nhận các vụ thảm sát hơn 100 thường dân tại các làng giàu tài nguyên vàng ở Ituri, khi các phe phái khác nhau tranh giành quyền kiểm soát nguồn tài nguyên khoáng sản của khu vực. Hàng nghìn thợ mỏ thủ công thường xuyên di chuyển giữa các khu khai thác bất hợp pháp rải rác khắp vùng giàu khoáng sản, tạo ra các điểm nóng lây truyền khó phát hiện và giám sát y tế. Dịch bệnh được cho là bắt nguồn từ Khu Y tế Mongbwalu, một khu vực khai thác mỏ trọng điểm ở tỉnh Ituri.
Tin nóng
Tổng thống Ukraine tuyên bố các biện pháp 'trừng phạt' tầm xa của Kiev đã vươn tới vùng Tyumen của Nga, cách biên giới Ukraine hơn 2.000 km.
Theo Tân Hoa xã ngày 21/6, cuộc tập trận gìn giữ hòa bình đa quốc gia thường niên Khaan Quest 2026 đã chính thức khai mạc tại khu huấn luyện Five Hills, gần thủ đô Ulaanbaatar của Mông Cổ.
Nhiều hãng thông tấn Anh đã đồng loạt đưa tin về việc Thủ tướng Keir Starmer chuẩn bị từ chức sau khi đánh mất sự ủng hộ trong nội bộ Công đảng cầm quyền.
Chính phủ Mỹ sẽ không nới lỏng các quy định hạn chế đi lại đối với đội tuyển Iran trong các trận đấu diễn ra trên lãnh thổ Mỹ, bao gồm các trận tại Los Angeles và Seattle, bất chấp việc phía Iran bày tỏ ý định khiếu nại lên FIFA.
Những ưu tiên hàng đầu của Mỹ trong cuộc đàm phán với Iran tại Thụy Sĩ bao gồm thúc đẩy tiến triển về chương trình hạt nhân của Tehran và đạt được lệnh ngừng bắn ở Lebanon.
Sevom Khordad là một trong những hệ thống phòng không nội địa nổi tiếng nhất của Iran. Tổ hợp này từng gây chấn động thế giới khi bắn hạ máy bay không người lái trinh sát chiến lược RQ-4 Global Hawk của Mỹ năm 2019, trở thành biểu tượng cho tham vọng xây dựng lá chắn phòng không tự chủ của Tehran.
Tin mới
Các phái đoàn Mỹ và Iran đã tới Thụy Sỹ để tham gia vòng đàm phán kỹ thuật nhằm triển khai Bản ghi nhớ Islamabad, thỏa thuận được ký kết hôm 17/6 với mục tiêu chấm dứt cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng tại Trung Đông và mở lại eo biển Hormuz.
Việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky trả lại Huân chương Đại bàng trắng cho Ba Lan đã làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa hai quốc gia láng giềng.
Washington được cho là đã phát đi thông điệp cứng rắn tới Tel Aviv, yêu cầu không mở rộng chiến dịch quân sự nhằm vào Oman - quốc gia được xem là đồng minh thân cận cuối cùng của Iran tại vùng Vịnh và đang đóng vai trò quan trọng trong các nỗ lực ngoại giao khu vực.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cảnh báo Nga đang chuẩn bị tiến hành một đợt tấn công quy mô lớn mới nhằm vào Ukraine, đồng thời kêu gọi người dân cảnh giác trước các cảnh báo không kích.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington có thể áp phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nếu tiến trình đàm phán với Iran không dẫn tới một thỏa thuận cuối cùng.
Không quân Nga triển khai tiêm kích Su-34 sử dụng bom lượn FAB-500 và FAB-1500 tấn công các sở chỉ huy UAV Ukraine tại Donetsk. Loại bom lượn tầm xa mới được cho là có thể thay đổi cục diện chiến trường.
Chính phủ Đức được cho là đã tài trợ mua sắm số lượng lớn hệ thống phòng không NOMADS do Na Uy sản xuất để cung cấp cho Ukraine.
Tờ The Daily Telegraph cho biết sự ủng hộ dành cho Thủ tướng Anh Keir Starmer trong nội bộ Công đảng được cho là đã giảm xuống nghiêm trọng, hiện chỉ còn giới hạn trong một số ít 'bạn bè và người thân'.