Tổ hợp Sevom Khordad của Iran: 'Sát thủ' bắn hạ UAV trăm triệu USD của Mỹ và tham vọng phòng không tự chủ

Trong mạng lưới phòng không nhiều tầng của Iran, tổ hợp tên lửa phòng không Sevom Khordad, còn được gọi là Khordad-3, được xem là một trong những vũ khí quan trọng nhất.

Hệ thống này được Iran công bố lần đầu vào năm 2014 và chính thức đưa vào biên chế từ năm 2016.

Sevom Khordad được phát triển dựa trên nền tảng tổ hợp Raad, với mục tiêu tạo ra một hệ thống phòng không cơ động có khả năng đối phó máy bay chiến đấu, máy bay không người lái, tên lửa hành trình và một số mục tiêu bay tốc độ cao.

Theo nhiều chuyên gia quân sự, hệ thống này có nhiều điểm tương đồng với tổ hợp phòng không Buk-M2 của Nga, đặc biệt về cấu trúc radar và cơ chế tác chiến.

Về cấu tạo, mỗi xe phóng kiêm radar của Sevom Khordad mang theo 3 tên lửa đánh chặn Taer-2B đặt trong các ống phóng nghiêng.

Tên lửa Taer-2B có tầm bắn từ 50 km đến 105 km, độ cao đánh chặn từ 25 km đến 30 km.

Một số nguồn cho rằng các phiên bản cải tiến có thể mở rộng tầm bắn lên 200 km nhờ nâng cấp tên lửa và radar.

Điểm đáng chú ý nhất của Sevom Khordad nằm ở radar điều khiển hỏa lực mảng pha chủ động băng tần X tích hợp ngay trên xe phóng.

Radar này có thể phát hiện cùng lúc 100 mục tiêu, theo dõi nhiều mục tiêu và tấn công đồng thời 4 mục tiêu bằng cách dẫn đường cho 2 tên lửa tới mỗi mục tiêu.

Một khẩu đội Sevom Khordad thông thường gồm 1 xe phóng kiêm radar và 2 xe phóng bổ sung, tạo ra tổng cộng 9 tên lửa sẵn sàng khai hỏa.

Ở cấp tiểu đoàn, hệ thống còn được bổ sung radar cảnh giới Bashir băng tần S có tầm phát hiện tới 350 km cùng trung tâm chỉ huy điều khiển để liên kết với các tổ hợp phòng không khác trong mạng lưới phòng không quốc gia của Iran.

Ngoài tên lửa Taer-2B, Iran còn tích hợp cho Sevom Khordad các loại đạn khác như Sayyad-2 hoặc tên lửa tầm ngắn 9-Dey nhằm tăng khả năng đối phó máy bay chiến đấu và máy bay không người lái cỡ nhỏ.

Sevom Khordad bắt đầu được thế giới chú ý vào ngày 20/6/2019. Khi đó, Iran tuyên bố đã sử dụng hệ thống này để bắn hạ máy bay không người lái trinh sát chiến lược RQ-4 Global Hawk của Mỹ gần eo biển Hormuz.

Vụ việc nhanh chóng làm leo thang căng thẳng giữa Washington và Tehran. Global Hawk là một trong những máy bay không người lái trinh sát hiện đại nhất của Mỹ, có khả năng hoạt động ở độ cao lớn và thời gian bay kéo dài hơn 30 giờ.

Việc một hệ thống phòng không nội địa của Iran bắn hạ được mục tiêu này đã khiến giới quân sự quốc tế đặc biệt chú ý.

Sau sự kiện trên, Sevom Khordad trở thành biểu tượng cho năng lực phát triển vũ khí nội địa của Iran trong bối cảnh nước này chịu các lệnh cấm vận kéo dài.

Tuy nhiên, hiệu quả thực chiến của Sevom Khordad vẫn là chủ đề gây tranh cãi. Trong các cuộc xung đột gần đây, nhiều tổ hợp phòng không của Iran đã trở thành mục tiêu tấn công của đối phương.

Tháng 2/2026, Israel tuyên bố đã tiến hành một đợt không kích nhằm vào các hệ thống phòng không chiến lược của Iran tại khu vực Kermanshah, trong đó có Sevom Khordad.

Dù vậy, Sevom Khordad vẫn được đánh giá là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới phòng không nhiều tầng của Iran, nằm giữa các tổ hợp tầm xa như Bavar-373 và các hệ thống tầm ngắn bảo vệ mục tiêu điểm.

Với khả năng cơ động cao, radar mảng pha hiện đại và thành tích từng bắn hạ Global Hawk, Sevom Khordad tiếp tục là một trong những vũ khí phòng không đáng chú ý nhất của Iran, đồng thời phản ánh nỗ lực nhiều năm của Tehran nhằm xây dựng năng lực quốc phòng tự chủ trước sức ép từ bên ngoài.