HĐND cấp xã sau sắp xếp: Phép thử năng lực ở cơ sở

Giám sát nhiều hơn chưa đồng nghĩa với giám sát hiệu quả hơn. Điều HĐND cấp xã đang phải giải quyết sau sắp xếp là làm thế nào để mỗi kiến nghị có “địa chỉ”, có người chịu trách nhiệm và được theo dõi cho đến khi vấn đề thực sự thay đổi.

Từ đối thoại, khảo sát thực tế đến giám sát việc giải quyết kiến nghị của người dân, HĐND cấp xã từng bước đưa hoạt động giám sát đi vào thực chất, theo việc đến cùng

Từ đầu năm 2026 đến nay, HĐND cấp xã của Lâm Đồng đã thực hiện 184 hoạt động giám sát, tổ chức 55 phiên chất vấn và 61 phiên giải trình. Nội dung tập trung vào những vấn đề sát đời sống như đất đai, đầu tư xây dựng, ngân sách, tài sản công, thủ tục hành chính và giải quyết kiến nghị cử tri.

HĐND xã Đức An tham gia giám sát chuyên đề về quản lý đất đai, kịp thời nắm bắt và giải quyết kiến nghị của người dân

Hoạt động giám sát đã được chú trọng nhưng số cuộc giám sát mới chỉ là một phần của câu chuyện. Ở Đức An, HĐND xã hoàn thành 5 cuộc giám sát và 1 cuộc khảo sát. Qua 5 cuộc giám sát, Thường trực HĐND và các ban HĐND đã ban hành kết luận với 50 ý kiến, kiến nghị gửi UBND xã và các cơ quan liên quan.

Theo Chủ tịch HĐND xã Đức An Trần Mạnh Hùng, giám sát không dừng lại ở việc ban hành kết luận. HĐND xã tiếp tục rà soát, đôn đốc UBND và các cơ quan liên quan thực hiện những kiến nghị đã được chỉ ra.

Chủ tịch HĐND xã Đức An Trần Mạnh Hùng trao đổi trực tiếp để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân

Tuy nhiên, một số cuộc giám sát vẫn phải điều chỉnh tiến độ. Việc theo dõi, đôn đốc sau giám sát chưa thường xuyên và kết quả giải quyết kiến nghị cử tri ở các nội dung còn chưa đồng đều.

Đây cũng là vấn đề được Chủ tịch HĐND tỉnh Lưu Văn Trung đặt ra khi trao đổi về hoạt động của HĐND sau sắp xếp. Theo ông, hiệu quả của HĐND không chỉ nằm ở số kỳ họp, nghị quyết hay cuộc giám sát, mà ở việc những vấn đề của người dân có được đưa vào nghị sự và kiến nghị của cử tri được giải quyết đến đâu.

Với giám sát, yêu cầu ấy càng rõ. Giám sát không chỉ để chỉ ra hạn chế rồi dừng ở kiến nghị, mà phải hướng đến tháo gỡ điểm nghẽn, nâng cao hiệu quả quản lý. Kiến nghị sau giám sát phải rõ việc, rõ trách nhiệm và được theo dõi đến kết quả cuối cùng. Từ đây, những vướng mắc sau giám sát sẽ được giải quyết, trở thành xung lực cho mục tiêu phát triển.

Khi đó, câu hỏi không còn là HĐND đã giám sát bao nhiêu cuộc, mà sau mỗi cuộc giám sát, vấn đề gì đã thay đổi.

Thường trực HĐND tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh về việc nâng cao chất lượng, đặc biệt là kết quả sau giám sát

Trên địa bàn Phường 1 Bảo Lộc đang triển khai dự án Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương. 2 dự án liên quan đến hàng trăm trường hợp thu hồi đất, phát sinh nhiều phản ánh liên quan đến bồi thường, hỗ trợ.

Phường 1 Bảo Lộc là địa bàn triển khai 2 dự án Cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc và Bảo Lộc - Liên Khương, phát sinh nhiều kiến nghị về giải phóng mặt bằng

Thay vì chỉ ghi nhận kiến nghị tại hội nghị tiếp xúc, đại biểu HĐND phường đi khảo sát những trường hợp cụ thể, tìm hiểu thực tế và đề nghị UBND phường xem xét, tháo gỡ những nội dung phù hợp.

Phường 1 Bảo Lộc được kế thừa nền tảng nhân lực, hạ tầng của đô thị Bảo Lộc trước đây nên có nhiều thuận lợi trong hoạt động

Đây là một trong những cách địa phương đang triển khai để nắm bắt, tháo gỡ những vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng. Tính đến ngày 22/9, hơn 95% số trường hợp đã nhận tiền và bàn giao mặt bằng để thực hiện dự án Cao tốc Bảo Lộc - Liên Khương. Đối với cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc, hơn 63% số hộ và hơn 74% đối tượng đã nhận tiền bồi thường.

Không thể quy toàn bộ kết quả giải phóng mặt bằng cho hoạt động của HĐND. Nhưng câu chuyện ở Phường 1 Bảo Lộc cho thấy, khi một kiến nghị cụ thể được đưa ra khỏi hội trường để khảo sát, đối thoại và theo dõi, hoạt động giám sát bắt đầu gắn với vấn đề thực tế thay vì dừng ở hồ sơ.

Những phản ánh của người dân về bất cập trong thu hồi đất phục vụ cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc tại khu vực Bảo Lộc được HĐND kịp thời nắm bắt

Theo Chủ tịch HĐND Phường 1 Bảo Lộc Ngô Văn Ninh, cách làm này được phường vận dụng ngay từ khâu thẩm tra. Trước khi xem xét một số dự án, công trình do UBND phường trình, các ban HĐND trực tiếp khảo sát để đánh giá sự cần thiết, tính phù hợp, khả năng cân đối nguồn lực và tính khả thi.

Từ thực tế ấy, hoạt động giám sát sau sắp xếp không chỉ là đọc báo cáo, nghe giải trình rồi ban hành kết luận. Với những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, việc đi thực tế, nhìn tận nơi và kiểm tra lại sau kiến nghị trở thành một phần của quá trình giám sát.

Quảng Trực là xã biên giới, đặc biệt khó khăn và có nhiều nội dung được người dân quan tâm, kiến nghị giải quyết

Ở xã Quảng Trực, yêu cầu này càng rõ khi địa bàn rộng, dân cư phân tán và nhiều vấn đề liên quan cùng lúc đến nhiều cơ quan. Sau các cuộc giám sát, những nội dung chậm, chưa rõ hoặc phát sinh vướng mắc được tiếp tục theo dõi.

Chủ tịch HĐND xã Dương Huy Toàn cho biết, những kiến nghị chưa được giải quyết rõ ràng hoặc kéo dài sẽ được tiếp tục thu thập thông tin, khảo sát thực địa, giải trình hoặc chất vấn.

Với những nội dung vượt thẩm quyền, HĐND xã tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền và thông tin lại cho người dân. Giám sát vì thế được nhìn như một quá trình, thay vì một cuộc làm việc có điểm bắt đầu và kết thúc trong phòng họp.

Chủ tịch HĐND xã Quảng Trực Dương Huy Toàn thường xuyên kiểm tra địa bàn, nắm bắt tâm tư, nguyện vọng của người dân

Nếu khảo sát thực tế giúp HĐND biết một vấn đề đang nằm ở đâu, thì bước tiếp theo là phải biết ai đang xử lý, xử lý đến đâu và bao giờ có kết quả. Đây là điểm Quảng Trực đang thử xây dựng một cách làm mới.

Chủ tịch HĐND xã Dương Huy Toàn cho biết địa phương đang số hóa hồ sơ kỳ họp, giám sát và kiến nghị cử tri, đồng thời xây dựng kho dữ liệu và bảng theo dõi chung. Mục tiêu là liên kết từng ý kiến với biên bản tiếp xúc cử tri, văn bản chuyển, cơ quan xử lý, văn bản trả lời và kết quả thực tế.

HĐND xã Quảng Trực đang xây dựng một cách làm mới trong công tác giám sát

Điều đáng chú ý không nằm ở công cụ, mà ở cách HĐND xác định “đích đến” của một kiến nghị. Theo ông Toàn, hoạt động giám sát phải chuyển từ việc kiểm tra văn bản đã ban hành sang theo dõi kết quả thực hiện và hiệu quả cuối cùng.

Sau mỗi cuộc giám sát, kiến nghị phải có “địa chỉ”, có thời hạn, có người chịu trách nhiệm và có kết quả được kiểm chứng. Nội dung chậm khắc phục phải được tái giám sát, giải trình hoặc đưa ra chất vấn.

HĐND xã Quảng Trực tập trung giám sát những vấn đề được người dân địa phương quan tâm

Đây cũng là hướng Chủ tịch HĐND tỉnh Lưu Văn Trung nhấn mạnh. Đó là giám sát phải lựa chọn đúng vấn đề cử tri, doanh nghiệp quan tâm, đúng những điểm nghẽn trong phát triển. Kiến nghị phải cụ thể, rõ trách nhiệm và được theo dõi sau giám sát.

Một vấn đề khác đặt ra từ thực tế cơ sở là nguy cơ chồng chéo giữa các hoạt động kiểm tra, giám sát. Theo Phó Chủ tịch HĐND phường Nam Gia Nghĩa Phạm Mạnh Cường, đối tượng giám sát hiện chủ yếu là UBND phường và các cơ quan chuyên môn trực thuộc. Trong khi đó, các cơ quan này đồng thời chịu sự kiểm tra, giám sát của nhiều cơ quan cấp trên, dẫn đến một số nội dung có thể trùng lặp về thời gian và phạm vi.

HĐND phường Nam Gia Nghĩa đề nghị tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kết quả giữa HĐND với các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán để hạn chế chồng chéo

Ông Cường cho rằng, cần tăng cường trao đổi thông tin, chia sẻ kết quả giữa HĐND với các cơ quan kiểm tra, thanh tra, kiểm toán và phối hợp chương trình để hạn chế chồng chéo. Đồng thời, HĐND cần quan tâm hơn đến những kiến nghị của người dân liên quan quy hoạch, bồi thường, giải phóng mặt bằng, giao thông và môi trường.

Những câu chuyện từ cơ sở cho thấy hoạt động giám sát sau sắp xếp đang đứng trước một yêu cầu mới: không phải cứ tăng số cuộc giám sát là HĐND sẽ thực chất hơn.

Điều quan trọng là một vấn đề được lựa chọn đúng, được nhìn thấy tận nơi, được xác định đúng trách nhiệm và tiếp tục được theo dõi sau khi kết luận được ban hành.

Nội dung, ảnh: Lê Phước
Trình bày: Phạm Lương