Chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm: Tăng nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch

Những ngày gần đây, nhiều địa phương miền Bắc ghi nhận kiểu thời tiết đặc trưng của mùa đông hanh khô: sáng sớm lạnh buốt, đến trưa nhiệt độ tăng nhanh dưới nắng. Sự thay đổi này không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt mà còn tạo ra những tác động sinh lý đáng kể đối với cơ thể con người.

BS Nguyễn Huy Hoàng - thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp cho biết, trong khí tượng học, hiện tượng này được gọi là “biến thiên nhiệt độ ngày – đêm” (Diurnal Temperature Range – DTR), tức là mức chênh lệch giữa nhiệt độ cao nhất ban ngày và thấp nhất ban đêm trong cùng một chu kỳ 24 giờ. Khi DTR tăng cao, cơ thể buộc phải liên tục chuyển đổi giữa hai trạng thái sinh lý trái ngược: giữ nhiệt khi lạnh và thải nhiệt khi nóng, trong một khoảng thời gian rất ngắn.

Không chỉ hệ tim mạch, hệ hô hấp cũng chịu tác động đáng kể từ chênh lệch nhiệt độ ngày – đêm. Không khí lạnh và khô buổi sáng làm niêm mạc đường thở mất nước, chất nhầy đặc hơn, lông chuyển hoạt động kém, tạo điều kiện cho virus và vi khuẩn bám dính. Ở người có hen phế quản hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), đây là yếu tố dễ kích phát cơn khó thở, khò khè hoặc đợt cấp bệnh phổi. Khi kết hợp với ô nhiễm không khí và bụi mịn, nguy cơ càng tăng.

Theo các chuyên gia, có bốn nhóm đối tượng cần đặc biệt cảnh giác. Trước hết là người cao tuổi, do khả năng điều nhiệt suy giảm, cảm giác lạnh kém và hệ mạch máu đã xơ cứng. Chỉ một thay đổi nhiệt độ vài độ cũng có thể làm tăng nguy cơ đột quỵ hoặc biến cố tim mạch ở nhóm này, nhất là khi kèm các bệnh nền như tăng huyết áp, suy tim, rung nhĩ.

Nhóm thứ hai là trẻ em. Trẻ không phải “người lớn thu nhỏ”: đường thở nhỏ, niêm mạc mỏng, nên chỉ cần phù nề nhẹ cũng có thể gây khó thở. DTR cao thường đi kèm độ ẩm thấp, tạo điều kiện cho virus hô hấp tồn tại lâu hơn, trong khi khả năng tự điều chỉnh thân nhiệt của trẻ còn hạn chế.

Nhóm thứ ba là người lao động ngoài trời như nông dân, công nhân xây dựng, shipper, bảo vệ. Họ thường ra đường từ rất sớm, chịu lạnh sâu buổi sáng và nắng gắt buổi trưa. Nếu không điều chỉnh trang phục và bù nước hợp lý, cơ thể có thể rơi vào tình trạng mất nước, tụt huyết áp, thậm chí sốc nhiệt, ngay cả trong mùa đông.

Cuối cùng là người có bệnh mạn tính như bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính, bệnh thận. Với nhóm này, “biên độ an toàn” để chịu đựng thay đổi nhiệt độ hẹp hơn, nên DTR cao dễ trở thành yếu tố kích phát đợt cấp bệnh.

BS Hoàng khuyến cáo, không thể kiểm soát thời tiết, nhưng hoàn toàn có thể giảm tác động bất lợi của chênh lệch nhiệt độ bằng cách điều chỉnh môi trường sống và thói quen sinh hoạt. Việc mặc nhiều lớp áo mỏng giúp cơ thể dễ thích nghi hơn khi nhiệt độ thay đổi trong ngày. Người cao tuổi nên hạn chế ra ngoài quá sớm trong những ngày lạnh sâu, tránh tắm muộn và cần thay đổi tư thế từ từ sau khi ngủ dậy.

Trong sinh hoạt hàng ngày, uống đủ nước, ưu tiên nước ấm, chia nhỏ nhiều lần giúp tuần hoàn ổn định hơn. Cần lưu ý, rượu bia không phải là cách “làm ấm” an toàn, vì cồn gây giãn mạch, làm mất nhiệt nhanh hơn và có thể khiến huyết áp dao động mạnh. Giữ ẩm không khí trong nhà, hạn chế chênh lệch nhiệt độ giữa trong và ngoài cũng là những biện pháp hữu ích.

Đức Trân