CHESH đề xuất loại bỏ vĩnh viễn dự án Thủy điện Giao An II

Một đoạn đầu nguồn sông Ngàn Phố. Ảnh: PS.

Tại vùng đất biên giới xã Sơn Kim 1, dòng sông Ngàn Phố được coi là mạch sống nuôi dưỡng cả một hệ sinh thái rừng tự nhiên đa dạng. Người dân nơi đây đã nhiều năm sống gắn bó với rừng, dựa vào nguồn nước để duy trì sinh kế và phát triển kinh tế.

Tuy nhiên, một mối lo ngại lớn đã bao trùm lên cộng đồng suốt gần hai thập kỷ qua, đó là sự hiện diện của dự án thủy điện Giao An II. Bởi lẽ, địa hình vùng cao Sơn Kim 1 vốn mang đặc thù đồi núi dốc, nơi tiềm ẩn nguy cơ cực kỳ cao về sạt lở đất và lũ quét vào mỗi mùa mưa lũ.

Việc ngăn dòng, đắp đập để xây dựng thủy điện bị coi là yếu tố gây mất ổn định địa chất, đe dọa trực tiếp đến môi trường cư trú và tính mạng của người dân địa phương.

Trong văn bản kiến nghị mới đây, CHESH cho biết thêm, tại cuộc họp tổng hợp ý kiến cử tri xã Sơn Kim 1 ngày 12/12/2025, những cư dân trực tiếp chịu ảnh hưởng từ dự án đã bày tỏ sự không đồng tình đối với việc triển khai xây dựng thủy điện trên mảnh đất của họ với những lý do nêu trên.

Thay vào đó, nguyện vọng của người dân là mong muốn những chính sách thu hút đầu tư vào phát triển du lịch cảnh quan sinh thái, phát triển rừng tự nhiên và bảo tồn các loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao.

Dự án “treo” gần hai thập kỷ

Bất chấp những ảnh hưởng đến sinh thái, dự án thủy điện Giao An II đã được cấp giấy chứng nhận đầu tư từ năm 2007 nhưng sau đó rơi vào tình trạng trì trệ kéo dài suốt gần 20 năm qua.

Việc một dự án chiếm giữ tài nguyên đất rừng và tài nguyên nước trong một khoảng thời gian dài đằng đẵng mà không được triển khai thực tế đã gây ra sự lãng phí nguồn lực quốc gia ở mức độ nghiêm trọng.

CHESH chỉ ra tình trạng dự án "treo" này đã trực tiếp gây ảnh hưởng tiêu cực đến công tác quản lý quy hoạch, quản lý môi trường đầu tư và quyền lợi hợp pháp của người dân cũng như Nhà nước tại địa phương.

Theo các quy định của pháp luật đầu tư hiện hành, việc đảm bảo tiến độ triển khai dự án là một nghĩa vụ pháp lý bắt buộc đối với bất kỳ nhà đầu tư nào. Việc kéo dài nhiều năm mà không triển khai hoặc chỉ thực hiện với quy mô không đáng kể là bằng chứng cho thấy nhà đầu tư đã không còn bảo đảm năng lực tài chính, kỹ thuật hoặc hoàn toàn không có khả năng thực hiện dự án theo đúng cam kết ban đầu.

Hệ lụy của việc để dự án kéo dài không chỉ dừng lại ở sự lãng phí đất đai mà còn làm suy giảm niềm tin của người dân vào công tác quản lý nhà nước. Tình trạng này tạo ra một tiền lệ xấu trong quản lý đầu tư, làm giảm hiệu lực thực thi pháp luật và gây mất minh bạch cho môi trường kinh doanh tại tỉnh Hà Tĩnh.

Trong suốt thời gian dự án bị đình trệ, bối cảnh kinh tế và xã hội đã có những thay đổi mạnh mẽ, với các yêu cầu ngày càng khắt khe về bảo vệ rừng đầu nguồn và phát triển năng lượng gắn liền với bảo tồn sinh thái. Do đó, dự án Thủy điện Giao An II không còn đáp ứng được tính khả thi và hiệu quả như mục tiêu ban đầu.

Bài toán an ninh quốc phòng vùng biên

Một yếu tố khác được CHESH đưa ra là vị trí địa lý đặc thù của dự án Thủy điện Giao An II nằm trong khu vực biên giới giữa Việt Nam và Lào.

Ảnh chụp vệ tinh khu vực xây dựng Thủy điện Giao An II. Ảnh: CHESH.

Cho đến thời điểm hiện tại, các thông tin chi tiết về ranh giới và vị trí cụ thể của từng hạng mục công trình như vùng hồ chứa, đập dâng, đập chính hay nhà máy vẫn chưa được làm rõ và công bố đầy đủ tới các bên liên quan. Sự thiếu minh bạch này gây khó khăn rất lớn cho công tác kiểm soát an ninh và đánh giá mức độ ảnh hưởng của dự án đối với quốc phòng vùng biên.

Ngoài ra, dự án được đánh giá là có tác động lớn đến hệ thống sông suối ngầm liên vùng và tài nguyên rừng đầu nguồn chung giữa hai quốc gia. Mọi sự thay đổi về dòng chảy và môi trường tại đây đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến an ninh nguồn nước, sinh kế cư dân biên giới và đặc biệt là quan hệ đối ngoại với nước láng giềng Lào.

Việc tiếp tục duy trì dự án trong điều kiện không bảo đảm được các yếu tố về quốc phòng và an ninh biên giới là một rủi ro tiềm ẩn đối với sự ổn định chung của khu vực.

Từ những bất cập về sinh kế, môi trường cho đến các vấn đề về quốc phòng, CHESH đề nghị loại bỏ vĩnh viễn dự án ra khỏi quy hoạch năng lượng quốc gia và thu hồi giấy phép đầu tư.

“Dự án đến nay vẫn chưa chứng minh tính khả thi, chưa triển khai xây dựng, chưa tạo hiệu quả kinh tế - xã hội tương xứng nhưng lại kéo dài, tác động tiêu cực tới công tác quản lý địa phương và đời sống địa phương”, CHESH nhấn mạnh trong văn bản kiến nghị.

Ngoài ra, CHESH cũng nhấn mạnh đề nghị vào cuộc từ phía Thanh tra Chính phủ để làm rõ toàn bộ quá trình cấp phép và gia hạn cho dự án từ năm 2007 đến nay.