Chi phí chiến sự gia tăng sức ép đối với Tổng thống Donald Trump

Chi phí quân sự liên tục leo thang

Theo báo cáo được Lầu Năm Góc cung cấp cho Quốc hội Mỹ, tính đến ngày 16/10, cuộc chiến Mỹ - Israel nhằm vào Iran đã tiêu tốn ít nhất 47,1 tỷ USD. Số liệu được tiết lộ chỉ vài ngày trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, sự kiện quyết định liệu đảng Cộng hòa của Tổng thống Donald Trump có tiếp tục duy trì quyền kiểm soát Quốc hội trong hai năm tới hay không.

Theo các quan chức Quốc hội chia sẻ với tờ The New York Times, khoản chi phí trên bao gồm hoạt động tác chiến và kinh phí thay thế vũ khí, trang thiết bị quân sự đã tiêu hao. Đáng chú ý, riêng khoản dự kiến bổ sung bom, đạn và các khí tài quân sự đã lên tới khoảng 29 tỷ USD.

Chi phí chiến sự đang tạo áp lực lớn đối với Tổng thống Mỹ Donald Trump và đảng Cộng hoà trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Ảnh minh hoạ Bộ Nông nghiệp Mỹ.

Kể từ khi chiến sự bùng phát ngày 28/2, Không quân Mỹ đã chi khoảng 7,6 tỷ USD cho các đơn vị tiêm kích và máy bay ném bom; Hải quân Mỹ tiêu tốn 1,5 tỷ USD cho hoạt động của khoảng 24 tàu chiến và tàu sân bay; trong khi Lục quân Mỹ chi 2,1 tỷ USD để duy trì lực lượng tại Trung Đông.

Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), hiện có hơn 50.000 binh sĩ Mỹ đồn trú tại khu vực này, bao gồm lực lượng tại các căn cứ quân sự thường trực và những tiền đồn nhỏ hơn trên khắp khu vực.

Ngoài ra, Lầu Năm Góc đã chi khoảng 6,1 tỷ USD để thay thế máy bay và vũ khí bị hư hại; 645 triệu USD cho hoạt động vận chuyển, hỗ trợ các đơn vị đặc nhiệm; cùng 24,5 triệu USD cho công tác hỗ trợ y tế quân nhân. Các khoản chi khác gồm 92,2 triệu USD của Bộ Tư lệnh Vận tải Mỹ để điều chuyển trang thiết bị và 14 triệu USD của Bộ Tư lệnh Không gian mạng cho các hoạt động hỗ trợ tác chiến.

Tuy nhiên, con số 47,1 tỷ USD chưa phản ánh đầy đủ tổng chi phí cuộc chiến. Báo cáo chưa tính đến kinh phí sửa chữa các căn cứ quân sự Mỹ tại Trung Đông bị hư hại trong các cuộc tấn công của Iran, cũng như chi phí nhiên liệu để duy trì hoạt động của tàu chiến và máy bay.

Về thương vong, Lầu Năm Góc xác nhận 18 quân nhân Mỹ thiệt mạng. Tuy nhiên, The Washington Post dẫn lời 6 quan chức Mỹ giấu tên cho biết con số thực tế có thể lên tới ít nhất 22 người. Theo cơ sở dữ liệu chính thức của Lầu Năm Góc, đã có 865 quân nhân bị thương trong cuộc xung đột.

Giới chuyên gia nhận định đây chưa phải con số cuối cùng. Ông John Phillips, chuyên gia tư vấn về an toàn, an ninh và rủi ro người Anh, cho rằng mức 47,1 tỷ USD chỉ nên được xem là chi phí lũy kế tại một thời điểm. Nếu chiến sự tiếp tục kéo dài mà không đạt được kết quả chính trị bền vững, Mỹ sẽ phải liên tục chi tiền duy trì sức ép quân sự, đồng thời bổ sung năng lực tác chiến đã tiêu hao.

Theo ông Phillips, việc thay thế các loại vũ khí hiện đại không chỉ đòi hỏi ngân sách mà còn cần năng lực sản xuất công nghiệp và thời gian. Nguồn lực dành cho cuộc chiến Iran cũng có thể ảnh hưởng đến những ưu tiên quốc phòng khác của Washington. Đáng lo ngại nhất là nguy cơ Mỹ bị cuốn vào một cam kết quân sự không có thời hạn rõ ràng, trong khi chưa xác định được mục tiêu chính trị cuối cùng.

Gánh nặng kinh tế và sức ép dư luận

Các ước tính về chi phí chiến tranh của Mỹ liên tục tăng trong những tháng qua. Cuối tháng 4, quan chức phụ trách ngân sách Lầu Năm Góc Jules Hurst đưa ra con số khoảng 25 tỷ USD. Đến tháng 5, chính quyền Tổng thống Trump công bố mức 29 tỷ USD. Tháng 7, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth xác nhận chi phí đã tăng lên 37,5 tỷ USD. Tháng 9, Văn phòng Ngân sách Quốc hội Mỹ (CBO) dự báo con số này có thể đạt 38 tỷ USD.

Báo cáo mới nhất của Lầu Năm Góc đã vượt tất cả các mức ước tính nói trên. CBO cũng cảnh báo, nếu chiến sự tiếp tục, Mỹ có thể phải chi thêm khoảng 2-3 tỷ USD mỗi tháng. Trong khi đó, hồi tháng trước, Tổng thanh tra Lầu Năm Góc cảnh báo quân đội Mỹ đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt mang tính chiến lược đối với một số loại vũ khí dự trữ.

Chính quyền Tổng thống Trump bác bỏ những lo ngại về khả năng cạn kiệt kho vũ khí. Phát biểu tại Đại hội đồng Liên hợp quốc hồi tháng 9, ông Trump khẳng định Mỹ có lượng đạn dược dồi dào và năng lực sản xuất vũ khí đang đạt mức chưa từng có. Tổng thống Mỹ cũng nhiều lần tuyên bố cuộc chiến sẽ kết thúc khi ông quyết định.

Tuy nhiên, những tuyên bố này chưa thể xoa dịu lo ngại về viễn cảnh xung đột. Theo báo cáo ngày 19/10 của USA Today, 5 thượng nghị sĩ đảng Dân chủ đã gửi thư cho Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh CENTCOM, yêu cầu Lầu Năm Góc công khai đầy đủ chi phí chiến sự. Các nghị sĩ chỉ trích chính quyền Tổng thống Trump tìm cách che giấu chi phí thực tế của cuộc xung đột.

Một trong những hệ quả nghiêm trọng nhất của chiến tranh là tác động đối với thị trường năng lượng toàn cầu. Từ đầu tháng 3, Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược từng vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu mỏ và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Việc gián đoạn tuyến vận tải này đã đẩy giá dầu tăng mạnh và gây thiếu hụt nguồn cung tại nhiều thị trường.

Tại Mỹ, giá dầu diesel, nhiên liệu thiết yếu đối với hoạt động nông nghiệp và doanh nghiệp nhỏ, đã tăng gần gấp đôi. Theo Hiệp hội Ô tô Mỹ (AAA), giá diesel trung bình trên toàn quốc hôm 28/10 đạt 6,35 USD/gallon, so với 3,75 USD/gallon cùng kỳ năm trước. Chi phí nhiên liệu tăng cũng đẩy giá thực phẩm đi lên do ảnh hưởng đến hầu hết các khâu trong chuỗi cung ứng, từ sản xuất, chế biến đến vận chuyển và phân phối.

Trong khi đó, nợ công Mỹ đã vượt mốc kỷ lục 40.000 tỷ USD, sớm hơn hai năm so với dự báo trước đó. Chi tiêu quân sự tăng cao cùng giá năng lượng đắt đỏ đang khiến người dân ngày càng lo ngại về hiệu quả kinh tế của cuộc chiến.

Bất lợi đối với đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử

Chi phí chiến sự gia tăng đang trở thành vấn đề chính trị nhạy cảm đối với Nhà Trắng khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ đến gần. Theo các số liệu được nhiều hãng thông tấn công bố, tỷ lệ ủng hộ Tổng thống Trump đã giảm xuống còn 33%, mức thấp nhất trong hai nhiệm kỳ của ông.

Lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer cáo buộc Tổng thống Trump đã đẩy các gia đình Mỹ vào tình trạng phải gánh chịu hậu quả nặng nề từ cuộc chiến Iran kéo dài 8 tháng. Ông cho rằng Washington bước vào cuộc chiến mà không có kế hoạch, không có thẩm quyền rõ ràng và cũng không có chiến lược rút lui.

Theo số liệu trung bình thăm dò toàn quốc của RealClearPolling, đảng Dân chủ hiện dẫn trước đảng Cộng hòa với tỷ lệ ủng hộ 51,4% so với 43,2%, tương ứng khoảng cách 8,2 điểm phần trăm.

Ông Chris Featherstone, nhà khoa học chính trị thuộc Đại học York (Anh), nhận định chi phí leo thang của cuộc chiến Iran đang tác động trực tiếp đến hai trụ cột trong thông điệp chính trị của ông Trump: cam kết không khởi động các cuộc chiến mới và lời hứa khôi phục nền kinh tế Mỹ.

Theo chuyên gia này, tình trạng chi phí chiến tranh tăng không ngừng trong khi chưa xác định được thời điểm kết thúc gợi nhớ đến những chỉ trích mà ông Trump từng đưa ra đối với cuộc chiến Afghanistan trong chiến dịch tranh cử Tổng thống đầu tiên.

Theo Dự án Chi phí chiến tranh thuộc Đại học Brown, cuộc chiến Afghanistan bắt đầu năm 2001 đã tiêu tốn của Mỹ khoảng 2.260-2.300 tỷ USD qua nhiều đời Tổng thống, từ George W. Bush, Barack Obama đến Donald Trump.

Ông Featherstone cho rằng phần lớn cử tri trung thành với phong trào MAGA có thể vẫn tiếp tục ủng hộ ông Trump bất chấp chi phí chiến sự với Iran. Tuy nhiên, nhóm cử tri ủng hộ ít gắn bó hơn đang có dấu hiệu xa rời Tổng thống, trong đó tác động của xung đột đối với chi phí sinh hoạt là một nguyên nhân quan trọng.

Có thể thấy, mức chi phí 47,1 tỷ USD không chỉ phản ánh gánh nặng ngân sách của một chiến dịch quân sự mà còn cho thấy những thách thức ngày càng lớn đối với chiến lược của Washington tại Trung Đông. Khi kho vũ khí chịu sức ép, thị trường năng lượng bất ổn và đời sống người dân bị ảnh hưởng, chính quyền Tổng thống Trump phải đối mặt đồng thời với bài toán quân sự, kinh tế và chính trị.

Trong bối cảnh đó, cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sẽ là phép thử quan trọng đối với mức độ ủng hộ của cử tri Mỹ dành cho Nhà Trắng và cuộc chiến Iran.