Đức và một số nước EU phản đối kế hoạch đưa Canada làm 'thành viên liên kết' của khối

Hội nghị thượng đỉnh EU - Canada khai mạc tại Montreal ngày 29/10/2026 - Ảnh: Canadian Press.

Hãng thông tấn DPA của Đức và hãng tin AFP dẫn nguồn tin ngoại giao cho biết Thủ tướng Đức Friedrich Merz cùng một số nhà lãnh đạo EU đã yêu cầu bỏ cụm từ “thành viên liên kết” khỏi dự thảo tuyên bố chung của hội nghị.

Đề xuất trao quy chế đặc biệt này cho Canada được Chủ tịch Ủy ban châu Âu (EC) Ursula von der Leyen đưa ra hồi đầu tháng 9.

Ngày thứ Năm (29/10), hội nghị thượng đỉnh EU - Canada khai mạc tại Montreal và sẽ kéo dài hai ngày, với sự tham dự của Thủ tướng Canada Mark Carney, bà von der Leyen, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa cùng một số ủy viên EC.

Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu trước thềm hội nghị thượng đỉnh EU - Canada tại Montreal ngày 29/10/2026 - Ảnh: Canadian Press.

Trước đó, vào tối ngày 28/10, các nước thành viên EU đã thông qua dự thảo tuyên bố sửa đổi. Văn kiện chỉ đề ra kế hoạch thiết lập “quan hệ gắn kết hơn” giữa Canada và EU, thay cho đề xuất về tư cách thành viên liên kết. Tuyên bố chung sẽ được công bố vào ngày 30/10, khi hội nghị bế mạc.

NHIỀU NƯỚC LO NGẠI VỀ CƠ SỞ PHÁP LÝ

Hồi tháng 9, trong bài phát biểu tại một sự kiện có sự tham dự của ông Carney, bà von der Leyen lần đầu đề xuất đưa Canada trở thành “thành viên liên kết” đầu tiên của EU.

Tuy nhiên, đề xuất này khiến nhiều nước thành viên băn khoăn, bởi các hiệp ước hiện hành của EU không quy định tư cách thành viên như vậy. Theo các nhà ngoại giao, chính phủ một số nước cho rằng cơ chế này chưa được làm rõ và EC chưa tham vấn đầy đủ với các nước thành viên.

Đức, Pháp và Italy nằm trong nhóm phản đối, dù cả ba đều ủng hộ việc tăng cường hợp tác với Canada.

Một điểm gây lo ngại khác là thuật ngữ “thành viên liên kết” từng xuất hiện trong các cuộc thảo luận về khả năng Ukraine gia nhập EU.

Theo hãng truyền thông DW của Đức, ông Merz từng đề xuất dành tư cách này cho Ukraine như một bước đệm trước khi nước này trở thành thành viên chính thức. Theo đó, Kiev có thể tham dự các hội nghị thượng đỉnh và cuộc họp cấp bộ trưởng của EU nhưng không có quyền biểu quyết.

Trong khi đó, bà von der Leyen lại dùng cùng thuật ngữ này cho Canada. Theo hiệp ước của EU, chỉ các quốc gia châu Âu mới đủ điều kiện xin gia nhập khối, nên Canada không thể trở thành thành viên.

Như vậy, nếu với Ukraine, “thành viên liên kết” là bước đệm để tiến tới tư cách thành viên chính thức, thì với Canada, khái niệm này chỉ một cơ chế hợp tác hoàn toàn khác.

Theo dự thảo tuyên bố chung ban đầu, tư cách thành viên liên kết cho phép Canada tham gia tham vấn về các sáng kiến chính trị và chính sách quản lý lớn của EU. Hai bên dự kiến xác định rõ phạm vi của cơ chế này chậm nhất tại hội nghị thượng đỉnh EU - Canada năm 2027.

Về phía Canada, ông Carney không coi bất đồng về cách diễn đạt trong tuyên bố là vấn đề lớn. Theo ông, tên gọi không quan trọng bằng những lợi ích thiết thực mà quan hệ hợp tác chặt chẽ hơn mang lại cho người dân Canada.

MỞ RỘNG HỢP TÁC TRÊN NHIỀU LĨNH VỰC

Dù chưa thống nhất được cách gọi “thành viên liên kết”, Canada và EU vẫn có kế hoạch tăng cường đáng kể quan hệ đối tác song phương.

Trọng tâm của bản tuyên bố chung sửa đổi là “Liên minh vì Tương lai” - cụm từ ông Carney thường dùng để nói về quan hệ Canada - EU. Sáng kiến này hướng tới dỡ bỏ rào cản thương mại, tạo thuận lợi cho đầu tư và bảo đảm nguồn cung nguyên liệu thô quan trọng, dược phẩm và công nghệ trong các tình huống khủng hoảng.

Hai bên cũng muốn mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực năng lượng, bảo vệ khí hậu, trí tuệ nhân tạo (AI), an ninh và giáo dục. Theo đó, Canada có thể được tham gia sâu hơn vào các chương trình nghiên cứu, giáo dục và quốc phòng của EU.

Ngoài kế hoạch thành lập một hội đồng kinh tế mới để kết nối doanh nghiệp hai bờ Đại Tây Dương, bản tuyên bố còn đề xuất nghiên cứu khả năng tăng xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) từ Canada sang châu Âu.

Tuy nhiên, so với dự thảo ban đầu, các nước thành viên EU đã thu hẹp một số cam kết kinh tế.

Cụ thể, mục tiêu thúc đẩy hội nhập sâu hơn giữa các thị trường tài chính đã bị loại bỏ. Hai bên cũng không còn cam kết dành ưu đãi cho nhau khi triển khai các biện pháp an ninh kinh tế, mà chỉ đặt mục tiêu hạn chế tác động bất lợi đối với phía còn lại.

Canada và EU đang xích lại gần nhau trong bối cảnh quan hệ của cả hai với Mỹ ngày càng khó lường dưới thời Tổng thống Mỹ Donald Trump.

Theo giới phân tích, các tranh chấp thương mại, biện pháp thuế quan của Mỹ và những tuyên bố về lãnh thổ của ông Trump khiến Canada và châu Âu hoài nghi về độ tin cậy của Washington với tư cách đối tác. Thông qua hợp tác chặt chẽ hơn, EU và Canada kỳ vọng giảm phụ thuộc vào các quốc gia khác và tăng khả năng phối hợp để theo đuổi lợi ích chung.

Trước đó, ông Trump từng phản đối ý tưởng đưa Canada trở thành thành viên liên kết của EU, cho rằng đề xuất này vô lý. Ông cũng cảnh báo sẽ đáp trả nếu cơ chế đó gây phương hại đến lợi ích của Mỹ, trong đó có khả năng áp thuế quan cao hoặc ngừng giao thương với châu Âu trong một số lĩnh vực.