Chi phí logistics ăn mòn lợi nhuận doanh nghiệp xuất khẩu

“Chi phí logistics chiếm 9 - 10% kim ngạch xuất khẩu, trong khi ngành dệt may lấy công làm lãi, lợi nhuận chỉ 3 - 5%”, ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS) nêu thực tế tại hội nghị diễn ra sáng 22/9 tại trụ sở Bộ Công Thương. 

Doanh nghiệp đau đầu tìm cách giảm chi phí logistics

Dệt may là một trong những ngành hàng có lưu lượng xuất nhập khẩu lớn, từ đó chi phí logistics cũng rất lớn. Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ngành này đạt 71,6 tỷ USD, trong đó riêng xuất khẩu là 46,2 tỷ USD.

Ông Cẩm cho biết, trong xuất khẩu, các doanh nghiệp nội địa chủ yếu chỉ phải lo chi phí logistics từ nhà máy đến cảng biển, từ cảng biển trở đi là chi phí của khách hàng. Do đó, doanh nghiệp ít bị ảnh hưởng bởi những biến động lớn vừa qua trong chuỗi vận tải quốc tế. Tuy nhiên, do nằm trong chuỗi cung ứng, doanh nghiệp vẫn phải chia sẻ một phần với khách hàng khi xảy ra tắc nghẽn đường vận tải biển khiến chi phí logistics tăng lên nhiều lần.

Về vận tải trong nước, chi phí logistics đang chiếm khoảng 9 - 10% kim ngạch xuất nhập khẩu. Trong khi đó, ngành dệt may “lấy công làm lãi", lợi nhuận mỏng, chỉ khoảng 3 -  5%. 

“Riêng chi phí logistics đã lên đến 9 - 10%. Như vậy có nghĩa rằng nếu tiết kiệm được chi phí này thì lợi nhuận sẽ tăng lên đáng kể. Chính vì thế, nhiều năm qua, các doanh nghiệp của chúng tôi rất quan tâm và nỗ lực tìm kiếm giải pháp”, ông Cẩm nói.

Ông Trương Văn Cẩm, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Dệt may Việt Nam (VITAS).

Không riêng dệt may, đại diện nhiều hiệp hội ngành hàng tham dự hội nghị cũng khẳng định, chi phí logistics là một trong những chi phí lớn hiện nay đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, đây là một khoản chi phí khó dự đoán và tự thân doanh nghiệp không thể tối ưu, cắt giảm.

Đại diện Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản Việt Nam (VASEP) cho biết phần lớn các sản phẩm xuất khẩu của ngành là hàng đông lạnh. Do đó, chi phí logistics không đơn thuần là chi phí vận chuyển mà còn bao gồm các chi phí kho lạnh, container… Những thay đổi về lịch tàu hoặc vướng mắc về giấy tờ có thể làm cho chi phí logistics của lô hàng tăng lên.

“Theo phản ánh của doanh nghiệp, chi phí vận tải quốc tế đang rất cao và doanh nghiệp rất khó dự đoán. Nhiều trường hợp đã ký được đơn hàng, đặt được lịch tàu rồi nhưng đến thời điểm container phải lên tàu vẫn không lên được. Điều này gây phát sinh chi phí cho doanh nghiệp rất nhiều”, vị đại diện cho biết. 

Ở góc độ của Hiệp hội Lương thực Việt Nam, ông Trần Sơn Hà, Phó Chủ tịch nêu khó khăn, các doanh nghiệp xuất khẩu gạo chủ yếu đặt nhà máy tại Đồng bằng sông Cửu Long - vựa lúa lớn nhất cả nước. Khu vực này đang thiếu các cảng chuyên dụng, cảng nước sâu đón tàu lớn. 

“Chi phí vận chuyển từ nhà máy lên TP HCM tăng cao. Đặc biệt trong thời gian vừa qua, vận chuyển đường sông có chi phí tăng đến 50%, chi phí đường bộ cũng tăng gấp 2 - 3 lần. Trong khi ngành hàng lương thực có biên lợi nhuận tương đối thấp. Chi phí vận chuyển ảnh hưởng nhiều đến hoạt động, tạo áp lực cho doanh nghiệp xuất khẩu”, ông Hà cho biết.

Thực tế, những khó khăn mà các hiệp hội ngành hàng nêu không mới. Chi phí logistics cao đã được nhìn nhận rõ là một trong những thách thức của doanh nghiệp nhiều ngành hàng. Đây cũng là điểm nghẽn cho sự phát triển của bản thân ngành logistics. Tuy nhiên, trong bối cảnh chuỗi cung ứng vận tải thế giới biến động, chi phí nhiên liệu tăng cao, những khó khăn này đang ngày càng được tô đậm, ngày càng phình to khiến doanh nghiệp thêm khó, nhất là khi đang phải gồng gánh vô vàn chi phí khác.

Đồng bộ giải pháp từ thể chế đến hạ tầng

Doanh nghiệp kiến nghị đẩy mạnh kết nối hạ tầng đường bộ và đường sông, đường biển.

Tại diễn đàn Logistics diễn ra chiều 21/9 tại Hải Phòng, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đã chỉ ra những hạn chế của ngành logistics Việt Nam hiện nay như vận tải hàng hóa chủ yếu bằng đường bộ, thiếu phương thức vận tải có năng lực lớn; kết nối giữa các loại hình giao thông, khu vực sản xuất, kho vận và cảng biển còn hạn chế; chi phí logistics còn cao. 

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, trong bối cảnh quy mô thương mại của đất nước ngày càng lớn, các chuỗi cung ứng thay đổi mạnh mẽ, yêu cầu về tốc độ, chi phí vận chuyển ngày càng cao, cùng với việc ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số ngày càng sâu rộng, logistics không còn chỉ là một ngành dịch vụ hỗ trợ mà cần được nhìn nhận là một bộ phận quan trọng của hạ tầng kinh tế quốc gia, yếu tố trực tiếp quyết định năng lực cạnh tranh của hàng hóa, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 của Chính phủ đã đặt ra mục tiêu phấn đấu tăng trưởng logistics bình quân 12 - 15%/năm, từng bước giảm chi phí logistics xuống còn 12 - 15% GDP. Bên cạnh đó là thúc đẩy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hình thành các trung tâm logistics hiện đại, có khả năng kết nối khu vực và quốc tế.

Chính phủ đã đưa ra nhiều nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện mục tiêu. Ở góc độ cơ quan quản lý nhà nước, ông Lê Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho biết, với mục tiêu tăng trưởng hai con số, đẩy mạnh cải cách hành chính và phân cấp phân quyền, các cơ quan quản lý nhà nước đang nỗ lực đồng hành, tạo được sự thống nhất giữa các nhóm chủ thể, gồm cơ quan quản lý nhà nước, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics. Bộ Công Thương cũng đang chủ trì triển khai chương trình hỗ trợ doanh nghiệp Việt vươn ra thị trường thế giới (Go Global), trong đó giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và doanh nghiệp logistics cùng phát triển và hợp tác hiệu quả.

Ở góc độ doanh nghiệp xuất nhập khẩu, các hiệp hội ngành hàng đã đóng góp nhiều kiến nghị, đề xuất. Trong đó, đại diện VITAS kiến nghị nâng mạnh số lượng doanh nghiệp nằm trong danh sách ưu tiên hải quan. Theo ông Cẩm, mới chỉ khoảng 9 - 10 doanh nghiệp lớn của ngành dệt may được nằm trong danh sách ưu tiên này. 

Đại diện VASEP kiến nghị Bộ Công Thương xây dựng cơ sở xác định chi phí vận chuyển kho, chi phí container… giúp doanh nghiệp tăng khả năng dự báo, quản lý rủi ro khi ký hợp đồng với đối tác. Về cơ chế luồng xanh, Hiệp hội cũng đề nghị Cục Hải quan đẩy nhanh tốc độ số hóa, hỗ trợ liên thông và làm thủ tục online nhanh gọn, giúp doanh nghiệp giảm bớt thời gian chờ đợi, lưu bãi.

Nhiều hiệp hội cũng chung đề xuất đẩy nhanh các dự án phát triển cơ sở hạ tầng như cầu đường, cảng biển, trung tâm kiểm nghiệm... hỗ trợ doanh nghiệp xuất nhập khẩu tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Bên cạnh đó là xây dựng những đội tàu container mạnh của Việt Nam để giảm phụ thuộc vào các đội tàu quốc tế.